II SA/Gd 710/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2009r.na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia w B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzje Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 23 lipca 2008r., nr [...] w przedmiocie odroczenia rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Stowarzyszenie w B. oraz B. i J. B. wnieśli skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 23 lipca 2008r., Nr [...] w przedmiocie odroczenia rozbiórki obiektu. W toku postępowania przed sądem w dniu 23 lutego 2009r. Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż celem działalności Stowarzyszenia jest obrona interesów właścicieli domków letniskowych i działek w miejscowości B. oraz administrowanie osiedlem domków w B. Stowarzyszenie jest organizacją społeczną i koszty działalności ponoszone są ze składek członkowskich. Wskazano, iż zysk za rok 2007r. wyniósł 2.369,48 zł, bilans za rok 2008 nie został jeszcze sporządzony. Stowarzyszenie podało, iż posiada rachunek bankowy, na którym stan środków na dzień 13.12.2008r. wynosił – 105,98 zł , zaś na koniec stycznia 2009r. Stowarzyszenie posiadało do dyspozycji środki w wysokości 192,87 zł. Referendarz sądowy zobowiązał Stowarzyszenie do przedłożenia listy członków ze wskazaniem wieku tych osób, do przedstawienia dokumentów potwierdzających, iż członkowie są emerytami i rencistami osiągającymi niskie dochody, jak również do wykazania w jakiej wysokości składki powinny być uiszczane, kto z członków ewentualnie nie realizuje tego obowiązku oraz do przedłożenia zestawienia w jakiej wysokości w bieżącym roku dochód Stowarzyszenie osiągnęło z wyliczeniem jego źródeł. W odpowiedzi na powyższe Stowarzyszenie wskazało, iż nie posiada listy członków z podziałem na wiek oraz nie ma możliwości dostarczenia dokumentów potwierdzających, iż członkowie to emeryci i renciści oraz zaświadczeń o wysokości ich dochodów. Składka na rzecz Stowarzyszenia powinna być uiszczana w wysokości 100 zł rocznie. Za rok 2008 składki nie zapłaciło 42 członków, zaś Stowarzyszenie liczy 78 członków. W roku bieżącym składkę członkowską wpłaciły dwie osoby, zatem dochód Stowarzyszenia w roku bieżącym to 200 zł na dzień 19 marca 2009r. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przez pojęcie środków należy rozumieć zarówno środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, jak również wartość środków trwałych oraz wysokość kapitału zakładowego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dlatego należy przyjąć, że udowodnienia wymaga podjęcie starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od ich efektu. To na stronie bowiem ciąży obowiązek wykazania (udowodnienia) zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niewypełnienie tego wymagania, w kontekście przesłanek ustawowych, skutkuje oddaleniem wniosku. W niniejszej sprawie bez wątpienia Stowarzyszenie nie wymogło na swoich członkach regularnego opłacanie składek. Skarżące Stowarzyszenie w uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy wskazało, iż występuje w niniejszej sprawie realizując swoje cele statutowe. W takim wypadku, należy mieć na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Dodatkowo należy wskazać, że w myśl art. 33 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tj.: Dz. U. z 2001r., Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie zatem może m.in. uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Konieczność ponoszenia kosztów sądowych w przypadku wnoszenia skarg do sądu administracyjnego, również powinna być brana pod uwagę przy ustalaniu wysokości składek. Jeżeli stowarzyszenie nie pobiera od swych członków składek, to nie może przerzucać ciężaru swej działalności na koszt Państwa, czyli wszystkich podatników. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06), należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Skarżące stowarzyszenie, we wniosku o prawo pomocy nie wskazało przeszkód, które uniemożliwiałyby prowadzenie działalności gospodarczej lub pobieranie od członków stowarzyszenia składek członkowskich w wysokości wystarczającej na pokrycie niezbędnych kosztów działalności organizacji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.