II SA/Gd 731/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2008 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 lipca 2008 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia 3 marca 2008r. Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza Miasta odmówił M. S. umorzenia kwoty 13.545 zł stanowiącej zadłużenie na dzień 31 stycznia 2008r. z tytułu wypłaconej wierzycielce E. S. zaliczki alimentacyjnej. Decyzję wydano na podstawie art. 1, art. 2 pkt 1 i 5, art. 7, art..8, art. 9a, art. 10, art. 12 ust. 1 i art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz.U. Nr 86, poz. 732) oraz art. 104 Kpa. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 16 wyżej cytowanej ustawy organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca dotąd nie korzystał z pomocy społecznej, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego pozycja na rynku pracy określana jest jako czynna. Sytuacja zdrowotna jest poprawna i jednoznacznie stwierdza brak przeciwwskazań do podejmowania zatrudnienia. Z otrzymanej dokumentacji wynika, iż wnioskodawca pracuje zawodowo jako hydraulik i uzyskuje miesięczne wynagrodzenie netto 607,95 zł. Wynagrodzenie to jest obciążone wierzytelnością w wysokości 405,24 zł (potracenie komornicze na poczet alimentów). Wnioskodawca wynajmuje pokój i ponosi z tego tytułu opłaty w wysokości 250 zł miesięcznie. Uznając, iż sytuacja wnioskodawcy jest poprawna i nie zasługuje na wyjątkowe traktowanie, organ I instancji odmówił umorzenia zwrotu powstałego zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. S. wskazując, że jego sytuacja dochodowa jest zła. Przebywa on bowiem na zwolnieniu lekarskim z powodu choroby, która się przedłuża. W związku z tym otrzymuje zasiłek chorobowy w kwocie 275 zł. Nadto czeka go w dniu 22 czerwca 2008r. zabieg kolana, co będzie wiązało się z kolejnym leczeniem. Odwołujący stwierdził, że nie stać go nawet na wykupienie wszystkich leków. Decyzją z dnia 28 lipca 2008r. nr 1846/08 Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję stwierdzając, że kompetencje do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości należności dłużnika alimentacyjnego przyznane zostały wyłącznie organowi I instancji. Organ odwoławczy rozpatrując odwołanie od decyzji ma prawo jedynie zbadać czy podczas orzekania w sprawie nie nastąpiło naruszenie przepisów proceduralnych, natomiast nie przysługuje mu prawo do oceny podjętego rozstrzygnięcia. Jedynie w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych Kolegium może uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie stwierdził, aby decyzja organu I instancji naruszała obowiązujące przepisy prawa. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. S. podnosząc, że w jego ocenie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości. Skarżący wyjaśnił, że od stycznia do lipca 2008r. przebywał na zwolnieniu lekarskim, a w chwili obecnej przebywa na zasiłku rehabilitacyjnym. Umowa o pracę uległa rozwiązaniu w maju 2008r. Skarżący przyznał, że jego obowiązkiem płacenie alimentów, ale aktualnie nie ma możliwości ich regulowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; z późn. zm.), sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję należało stwierdzić, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowił art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, z późn. zm.). W świetle powyższego przepisu, organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Z dyspozycji cytowanego przepisu wynika, że decyzja w sprawie umorzenia zwrotu zaliczki ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak dowolności przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Wskazać bowiem należy, że organ administracji ma obowiązek poprzedzenia wydanej decyzji wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i okoliczności występujących w sprawie, przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dopiero w takich warunkach wydana decyzja uznaniowa mieści się w granicach uznania administracyjnego, pozostając poza zasięgiem zarzutu dowolności. W niniejszej sprawie organ II instancji stwierdził, że ma prawo jedynie zbadać czy podczas orzekania w sprawie nie nastąpiło naruszenie przepisów proceduralnych, natomiast nie przysługuje mu prawo do oceny podjętego rozstrzygnięcia. Nie odniósł się przy tym w żaden sposób do zarzutów odwołania. Podstawę orzekania przez organ odwoławczy stanowi przepis art. 138 Kpa. § 1 tego artykułu stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Z § 2 wynika natomiast, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego odwołania obowiązany jest zatem ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta przez organ pierwszej instancji, przy zastosowaniu reguł, które zostały przewidziane w art. 138 Kpa. Istotą postępowania odwoławczego nie jest wyłącznie kasacyjna kontrola zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji, ale ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie tożsamej przedmiotowo i podmiotowo sprawy administracyjnej w granicach, wyznaczonych wyłącznie rozstrzygnięciem decyzji organu pierwszej instancji (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19.04.2006r. , III SA/Wa 3119/05 , LEX nr 212187). Bezpodstawne jest zatem twierdzenie organu odwoławczego, że nie posiada on kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Organ odwoławczy jest zobowiązany do ponownego, merytorycznego rozstrzygnięcia. Podkreślić przy tym należy, że rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 Kpa.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 Kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 Kpa), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 Kpa). Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 Kpa - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 Kpa). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Zdaniem Sądu, w świetle powyższych okoliczności należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, bez wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całokształtu materiału dowodowego, a zatem z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 Kpa oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ odwoławczy, który winien uwzględnić powyższe uwagi przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.