II SA/Gd 764/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędzia WSA Janina Guść Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 1 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej przez S. C. jest decyzja Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 1 października 2009 r. utrzymująca w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie tego organu przyznające skarżącemu uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w organizacji niepodległościowej w okresie od lutego 1952 roku do sierpnia 1953 roku na podstawie art.1 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Z akt sprawy administracyjnej wynika, że zaskarżona decyzja została podjęta w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu 9 marca 2009 r. do organu wpłynął przekazany przez A. kwestionariusz skarżącego o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w młodzieżowej organizacji niepodległościowej B. w okresie od 1952 r. do grudnia 1953. W kwestionariuszu wskazano m. in. że skarżący z tytułu udziału w wyżej wymienionej organizacji przebywał w 1955 roku w areszcie PUBP. W załączonym do wniosku życiorysie p. S. C. bardzo szeroko i dokładnie opisał działalność organizacji. Z opisu tego wynika, że skarżący mając ok. jedenaście lat, nie godząc się z ówczesną rzeczywistością postanowił utworzyć organizację do walki z bolszewizmem. Inspiracją była lektura książki B. Myślą o jej założeniu podzielił się z kolegą ze Szkoły Podstawowej w D. do której uczęszczał w tym czasie – F. K. Miało to miejsce na przełomie stycznia i lutego 1952 roku i z tego względu – jak wyjaśniono w życiorysie - skarżący przyjął datę 01.02.1952 roku jako datę założenia organizacji. Niebawem do organizacji przyjęte zostały inne osoby- K. S. i K. Ł. Do końca roku 1951 do organizacji przystąpili również Z. S., S. K. i T. C., a na początku 1952 r. skład grupy powiększył się o E. S., M. S. oraz S. S. Wówczas to S. C. wraz z F. K. ustalili, że celem organizacji będzie odzyskanie wolności, zachowanie wiary ojców oraz indywidualnej własności. Jednocześnie podjęli decyzję, że organizacja będzie nosiła nazwę C. (kryptonim B) i nawiązywać będzie do tradycji walk AK z okupantem. Członkowie organizacji spotykali się w niewykończonym budynku na skraju wsi. W trakcie spotkań ćwiczyli strzelanie z broni palnej (bez naboi). Wczesną wiosną 1952 r. członkowie organizacji złożyli uroczystą przysięgę. W dalszej części życiorysu S. C. szczegółowo opisał formy spotkań grupy, szkoleń strzeleckich, zadania dywersyjne, których podjęli się członkowie organizacji (m. in. likwidacja szkolnej wystawy dzieł Marksa, Engelsa, Lenina i Stalina) czy sposoby zdobywania broni. Wobec tego, że w skład organizacji wchodzili uczniowie Szkoły Podstawowej w D., a dla większości z nich ( 7 osób) rok 1953 był ostatnim rokiem nauki w tej szkole, co wiązało się z koniecznością zdawania egzaminów, w dniu 3 maja 1953 r. skarżący jako dowódca poinformował członków grupy, że z tego względu działalność organizacji podlega zawieszeniu na okres do końca wakacji. Na ostatnim jeszcze jednym w tym okresie spotkaniu skarżący poinformował, że w przypadku gdy dostanie się do średniej szkoły w G. kierownictwo organizacji przejmie F. K., który mimo że będzie uczył się w R. będzie mógł nią kierować za pośrednictwem K. S. pozostającego w D. Jak wynika z dalszej części życiorysu skarżący po wakacjach rozpoczął naukę w Technikum w G. Z kolei F. K. podjął naukę w szkole dla pracujących w Ł., gdzie mieszkał u rodziny. Po wyjeździe z D. skarżący utrzymywał kontakt listowny z F. K. i K. S. (wymienili po ok. sześć listów). Dalej skarżący opisał w życiorysie kilka spotkań z kolegami z organizacji do których doszło w czasie przyjazdów skarżącego do rodzinnej miejscowości. Opisał spotkanie z okresu ferii świątecznych 1954 r. kiedy wraz z F. K. i K. S. usiłowali wyłowić z sadzawki dostrzeżony w niej karabin. Broń ta została wyłowiona w późniejszym czasie "gdy woda opadła". W wakacje 1954 roku z kolei skarżący poinformowany przez Z. S. o znalezieniu skrzynki amunicji ukrył ją w gospodarstwie F. K. Jak wyjaśnił skarżący w życiorysie, w wakacje te "przeżywał radość nie tylko z rosnących zasobów arsenału, ale również z tego że organizacja się nie rozpada". Dalsze fakty z życia skarżącego opisane dokładnie w jego życiorysie korespondują z dokumentacją znajdującą się w aktach sprawy pozyskaną przez skarżącego z Instytutu Pamięci Narodowej. Wynika z niej, że w październiku 1955 roku Powiatowy Urząd do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego w Ł. "przechwycił" prywatną korespondencję skarżącego z jego przyjacielem F. K. W korespondencji tej snuto rozważania na temat reaktywacji działalności organizacji niepodległościowej tj. antykomunistycznej i pozyskiwania do niej kolegów o zbliżonych poglądach z nowego otoczenia. Treść tych listów spowodowała ze strony Wojewódzkiego Urzędu do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego w L. oraz odpowiednika tego urzędu na szczeblu powiatowym w Ł. szereg działań zmierzających do wykrycia i likwidacji "wrogiej działalności". Ustalono kontakty autorów listów w D., poddano ich przesłuchaniom, wykryto i zniszczono odebraną F. K. broń. Z dokumentów IPN wynika, że Urząd Bezpieczeństwa przypisał sobie "rozbicie" organizacji w miesiącach X/XI 1955 i niedopuszczenie do jej reaktywacji (notatka służbowa z 26.XI.1955 r.). Jej członkowie w złożonych wówczas zeznaniach wskazywali na jej istnienie do momentu wyjazdu skarżącego i F. K. z D. do szkół średnich. Wyjaśniali "organizacja zaprzestała swojej działalności bo K. i C. poszli do szkół", "organizacja przestała swojej działalności z tą chwilą kiedy C. wyjechał do G., a K. do R. do szkół". Jako okres uczestnictwa w organizacji podawali lata 1952 – 1953 tj. do ukończenia przez organizatorów i większość jej członków szkoły podstawowej w D. Również skarżący przesłuchiwany wówczas wskazywał: "Po przybyciu do G. z osobami wymienionymi przeze mnie nie spotykałem się jak też korespondencji nie utrzymuje za wyjątkiem K. F. z którym gdy jadę do D. każdorazowo spotykam się oraz utrzymujemy kontakt korespondencyjny. W wymienionej korespondencji informujemy się nawzajem o moich zapatrywaniach ideologicznych na tematy zachodzących zmian u nas w kraju i sytuacji politycznej(...)- k. 74-75 akt. W dokumentach Urzędu Bezpieczeństwa wskazano, że z uwagi na młody wiek członków organizacji oraz brak sygnałów o ich dalszej działalności w porozumieniu z KP PZPR odstąpiono od kierowania sprawy do sądu, przeprowadzono rozmowy z ich rodzicami i sprawę postanowiono złożyć do archiwum ( wniosek złożenia do archiwum z 23 stycznia 1956 r. z adnotacją, że "przechodzące osoby w danej sprawie należy wciągnąć na skorowidz archiwalny" k. 107-108) W swoim życiorysie dołączonym do wniosku o przyznanie uprawnień skarżący opisał też represje jakie dotknęły go w kolejnych latach, a które były skutkiem odkrycia przez Urząd Bezpieczeństwa jego roli w organizacji – nie zdany egzamin z elektrotechniki, a w konsekwencji przeniesienie do klasy niższej, relegowanie ze szkoły za uczestniczenie w obrządkach religijnych oraz pozbawienie stypendium i miejsca w internacie. W rekomendacji z dnia 24 lutego 2009 r. Zarząd Główny Związku Więźniów Politycznych Okresu Komunistycznego 1939-1989 za udokumentowane i wiarygodne uznał założenie i działalność S. C. w organizacji niepodległościowej B. od stycznia 1952 r. do grudnia 1953 r. (1 rok i 11 miesięcy). Na podstawie wyżej opisanych materiałów sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 7 maja 2009 r. przyznał S. C. uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w organizacji niepodległościowej B. w okresie od lutego 1952 r. do sierpnia 1953 r. (1 rok i 7 miesięcy). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł o rozszerzenie okresu służby w organizacji B. od 1 lutego 1951 r. do 31 października 1955 r. Wskazał m. in., że wprawdzie w zeznaniach przed organami bezpieczeństwa publicznego członkowie organizacji w tym i on sam wskazywali krótszy okres jej istnienia (sierpień 1953) to jednak spowodowane to było obawą przed karą pozbawienia wolności. Ponownie rozpatrując sprawę organ dołączył do akt dokumentację związaną z przyznaniem uprawnień kombatanckich F. K. (k. 121-134). Życiorys współzałożyciela organizacji B. potwierdza w większości okoliczności opisane przez skarżącego. Ostatnie miesiące działalności organizacji F. K. przedstawił w następujący sposób: "W 1953 r. ukończyłem szkołę podstawową w D. i zdałem egzamin do Liceum Ogólnokształcącego w R. zaś C. M. został przyjęty do Technikum w G. Sztab organizacji w składzie: C. M., K. F. i S. K. postanowił zawiesić działalność w sierpniu 1953 roku. Ja cały czas utrzymywałem łączność korespondencyjną z C. M. i osobistą z S. K. zamieszkałym w D. Faktycznie działalność nie ustała, zmienione zostały formy oporu. Ja po roku nauki w Liceum Ogólnokształcącym byłem bardziej wyrobiony politycznie jak też mój przyjaciel C. M. Spotykaliśmy się w ferie świąteczne i w wakacje, omawialiśmy sposoby walki o niepodległość Polski w nowym środowisku. Stawić opór ideologiczny i obnażać zakłamanie rządów totalitarnych. Przekazywałem wiedzę opartą na faktach historycznych zaprzyjaźnionym kolegom. Wiem, że najskuteczniejsza walka to metoda ideologiczna. Zgromadzoną broń i amunicję po zawieszeniu formalnej działalności, zakopałem na posesji mojego ojca w D.". Z Instytutu Pamięci Narodowej organ pozyskał informację o odnalezieniu zapisów ewidencyjnych dotyczących skarżącego. W zapisach tych przytoczonych w piśmie Instytutu z 2 września 2009 r. (k. 172-173) wskazano, że w materiałach operacyjnych b. PUBP Ł. odnotowano, że "skarżący w latach 1952-1953 był organizatorem 9-cio osobowej nielegalnej organizacji młodzieżowej o nieustalonej nazwie, której celem było niedopuszczenie do powstania kolektywizacji wsi oraz zdobycie broni". Z uzasadnienia decyzji podjętej przez organ w następstwie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że ustalając końcową datę przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich ( sierpień 1953 ) organ miał na uwadze przede wszystkim kwestionariusz skarżącego w którym jako wnioskowany okres przyznania uprawnień wskazano lata 1952-1953, materiały pozyskane z IPN, a zwłaszcza pismo z 2 września 2009 r. gdzie odnotowano, że organizacja funkcjonowała w latach 1952-1953 oraz życiorys F. K. w którym stwierdzono, że organizacja realnie funkcjonowała w okresie od 02.1952 do 08.1953 roku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku S. C. wniósł o rozszerzenie jego uprawnień kombatanckich za okres od 1 stycznia 1951 r. do 31 sierpnia 1956 r. W uzasadnieniu skargi S. C. w szczegółowy sposób przedstawił swoją działalność w młodzieżowej organizacji niepodległościowej B., której celem miała być obrona mieszkańców wsi przed zakładanymi masowo spółdzielniami produkcyjnymi, w okresie od 1 lutego 1951 r. (kiedy to podzielił się pomysłem utworzenia organizacji z F. K.) do 31 sierpnia 1956 r.(do chwili relegowania go ze szkoły). Podniósł, że o ile dobrze pamięta nie wskazywał w kwestionariuszu okresu działalności w organizacji niepodległościowej. W jego ocenie mógł to uczynić prezes stowarzyszenia kombatanckiego. Dodatkowo powołał się na pismo z Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 29 kwietnia 2009 r., z którego wynika, że F. K. był członkiem organizacji B. do dnia 16 grudnia 1955 r. (do dnia aresztowania) oraz na karty informacyjne członków zwyczajnych Związku Więźniów Politycznych Okresu Komunistycznego 1939-1989 w L. dot. Z. S. i E. S., w których wskazano, że obaj należeli do organizacji B. od 1952 r. do 16 listopada 1955 r. (do dnia aresztowania). Kserokopie tych dokumentów skarżący załączył do skargi (k. 33, 44 i 45). W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że podstawą prawną przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich jest art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm. ). Zgodnie z tym przepisem za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w organizacjach niepodległościowych na terytorium państwa polskiego (...) w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej. Przy czym stosownie do art. 5 tej ustawy okres, o którym mowa w w/w przepisie ustala się w miesiącach. Jak wynika zatem z powyższego przepisu uzyskanie uprawnień kombatanckich jest uzależnione od pełnienia służby w organizacji, czyli w pewnej współpracującej ze sobą grupie funkcjonującej według określonych reguł. Jej członkowie muszą mieć świadomość wspólnej misji i celu. Innymi słowy, aby mówić o organizacji muszą być jej członkowie i winni oni mieć co najmniej świadomość funkcjonowania w grupie wedle pewnych reguł i zasad. Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Organ prawidłowo ustalił bowiem końcową datę istnienia organizacji B. przyjmując najpóźniejszy z możliwych do przyjęcia miesięcy tj. sierpień 1953 roku przed wyjazdem kierownictwa grupy do szkół w innych miejscowościach. Przyjęcie takiego okresu jest w ocenie Sądu jak najbardziej uprawnione i to nie tylko świetle materiałów sprawy wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ale przede wszystkim w oparciu o opis życia skarżącego przedstawiony w jego życiorysie. Opis ten dokładnie koresponduje z innymi dokumentami, w tym i tymi pozyskanymi z Instytutu Pamięci Narodowej. Faktem jest, że korespondencja, która zainspirowała Urząd Bezpieczeństwa do podjęcia działań wobec skarżącego i jego kolegów świadczy o tym, że w owym czasie sama organizacja B. już nie funkcjonowała, a w tym okresie celem skarżącego i jego kolegi była jej reaktywacja w nowym kształcie. Oczywiście skarżącemu przez cały okres przyświecał cel walki z systemem totalitarnym i nie jest wykluczone, że z tytułu jego postawy, a zwłaszcza odważnych i śmiałych poglądów wyrażonych w trakcie przesłuchania w 1955 roku spotkały go dotkliwe represje w późniejszym życiu. Okoliczność ta jednak – w świetle przepisów ustawy o kombatantach - nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Utrzymywanie przez niektórych członków grupy po sierpniu 1953 roku kontaktów towarzyskich, spotkania w trakcie ferii świątecznych i wakacyjnych w trakcie których pozyskano dodatkowo broń oraz wymiana korespondencji w której wyrażano poglądy co do istniejącego wówczas porządku politycznego nie świadczy o kontynuacji działalności organizacji B. Formalne zawieszenie jej działalności nastąpiło w związku z rozpoczęciem nauki w różnych szkołach, o czym zresztą wówczas poinformował kolegów skarżący. F. K. wskazał nadto, że zostało to uzgodnione przez kierownictwo organizacji. Zatem zgodne ze sobą zeznania i wyjaśnienia członków grupy składane w 1955 roku odnośnie okresu funkcjonowania organizacji 1952-1953 raczej nie były wynikiem obaw związanych z karą pozbawienia wolności (aczkolwiek oczywistym jest, że takie obawy musieli mieć składający zeznania nastoletni wówczas chłopcy) ale były wynikiem zdarzeń jakie miały miejsce w połowie 1953 roku czyli informacji o formalnym zawieszeniu działalności i wyjazdu członków grupy w celach edukacyjnych do innych miast. Jakiekolwiek późniejsze kontakty członków grupy miały już charakter kontaktów towarzyskich i przyjacielskich. Nie jest wykluczone, że w przyszłości mogły one doprowadzić do reaktywowania organizacji w nowym kształcie, jednak nie ma to już istotnego znaczenia dla sprawy. Niewykluczone, iż podjęte przez Urząd Bezpieczeństwa działania wobec członków grupy w 1955 r. opisane w ustaleniach, jak również ewentualne późniejsze dolegliwości ze strony tego organu wobec skarżącego czy innych członków organizacji mogły spowodować , że nie doszło do "odwieszenia" jej działalności, nie zmienia to jednak faktu, iż faktycznie jej funkcjonowanie (regularne spotkania, ćwiczenia, a zwłaszcza poczucie współuczestnictwa w grupie) było do połowy 1953 roku. Zdaniem Sądu w świetle całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a przede wszystkim w oparciu o życiorysy i samego skarżącego jako inicjatora i dowódcy oraz jego przyjaciela i współtwórcy B. – F. K., nie sposób uznać, że założona przez nich na przełomie stycznia i lutego 1952 roku w D. organizacja niepodległościowa funkcjonowała aż do momentu przesłuchań i związanych z tym aresztowań, które miały miejsce w październiku 1955 r. Wykrycie istnienia B. przez organy bezpieczeństwa publicznego nastąpiło niejako przy okazji zainteresowania się listami w których wyrażano wrogą dla władzy ideologię. Uznanie przez Urząd Bezpieczeństwa, jakoby z jego inicjatywy doszło do "likwidacji istniejącej na terenie D. pow. Ł. nielegalnej organizacji"(vide: notatka z 26.XI.1955 k. 64 akt administracyjnych ) wynikało najprawdopodobniej z przekonania, iż z jego inicjatywy nie doszło do reaktywowania wrogiej dla ówczesnego systemu działalności, która – w ramach organizacji- miała miejsce w okresie od lutego 1952 roku co najwyżej do sierpnia 1953 roku. Zresztą dalsza lektura tej notatki także wskazuje, iż chodziło o podjęcie takich działań, które uniemożliwiłyby ponowne jej funkcjonowanie: "W ostatnim czasie we wrześniu i październiku herszt tej organizacji C. zaczął nawiązywać i odbudowywać na nowo organizację która na skutek wyjazdu samych kierowników do szkół zaczęła się rozpadać. (...) Organizacja została zlikwidowana w studium ponownego organizowania się-nie zdążyła jeszcze dokonać aktów swej zakładanej działalności". Prawidłowych ustaleń organu co do końcowej daty istnienia organizacji nie podważają również załączone do skargi karty informacyjne członków (k. 44-45) i pismo IPN skierowane do F. K. z 29 kwietnia 2009 r. (k. 33). W odniesieniu do tego ostatniego dokumentu wyjaśnić należy, że dokument ten nie mógł stanowić podstawy rozszerzenia uprawnień kombatanckich na okres po sierpniu 1953 r. w stosunku do skarżącego tym bardziej, że takiej roli nie spełnił w stosunku do samego F. K. czyli adresata tego pisma, który również uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w organizacji B. za okres do sierpnia 1953 r. Wynika to z dostępnego w bazie orzeczeń uzasadnienia wyroku WSA w Lublinie z 13 stycznia 2010 r. II SA/Lu 689/09 (https://cbois.nsa.gov.pl). Reasumując, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał organowi na przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich za okres od sierpnia 1953 roku. Z powyższych względów Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) oddalił skargę.