II SA/Gd 766/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz sądowy Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 10 lutego 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając w imieniu Prezydenta Miasta - decyzją z dnia 7 grudnia 2009 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 50 ust. 2, 3 i 5, art. 96 ust. 2 oraz art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), przyznał M. K. pomoc w formie usług opiekuńczych świadczonych przez A w T., w miejscu jego zamieszkania, w zakresie zaspokajania codziennych potrzeb życiowych, podstawowej opieki higieniczno-sanitarnej i pielęgnacyjnej zleconej przez lekarza oraz w miarę możliwości zapewnienia kontaktu z otoczeniem, od dnia 4 stycznia 2010 r. do dnia 30 czerwca 2010 r., w wymiarze 2 godziny dziennie, od poniedziałku do piątku, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy, oraz ustalił odpłatność za ww. usługi w wysokości 0,00% kosztu usługi. Uzasadniając decyzję organ I instancji wyjaśnił, że na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego z urzędu uznał, iż sytuacja zdrowotna strony, jej wiek i niepełnosprawność, jak również jej sytuacja rodzinna, upoważnia do udzielenia świadczeń w formie usług opiekuńczych. W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. wskazał, że jest osobą samotną i niepełnosprawną. Nie jest w stanie samodzielnie się poruszać, wymaga stałej opieki i rehabilitacji. Podniósł, że wszystkie wywiady sporządzane przez pracowników ośrodka opieki społecznej były nieprawidłowe, albowiem sporządzane były w jednym egzemplarzu i były zafałszowywane, ponieważ nie wpisywano wszystkich istotnych dowodów i faktów, zaś odwołujący się był zmuszony do ich podpisania. Przedstawił również stan swojego zdrowia, stwierdzając, że na koszty leczenia i rehabilitacji utracił wszelkie oszczędności. Zażądał od organu odwoławczego przyznania mu prawa do renty na zwiększone potrzeby w wysokości 5.850 zł miesięcznie od dnia wypadku drogowego to jest od dnia 23 grudnia 1998 r. wraz z ustawowymi odsetkami do dnia zapłaty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze - decyzją z dnia 24 sierpnia 2010 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 3 ust. 3 i 4, art. 50 ust. 1, 2, 3, 5 i 6, art. 6 pkt 9, 10 i 14 oraz art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium wskazało na treść powołanych w podstawie prawnej decyzji przepisów ustawy o pomocy społecznej i stwierdziło, że dla niniejszej sprawy podstawę prawną stanowi art. 50 ust. 2, a nie art. 50 ust. 1 tejże ustawy, albowiem przepis ten znajduje zastosowanie jedynie w odniesieniu do osób samotnych w rozumieniu ustawowej definicji. Skarżący nie jest osobą samotną, ponieważ ma matkę, która zalicza się do wstępnych, oraz dwoje dzieci, które zaliczają się do zstępnych. Tak więc wyrażone przez skarżącego w odwołaniu przekonanie, że jest osobą samotną, jest chybione. Z uwagi na lakoniczne wyjaśnienie motywów podjętego rozstrzygnięcia, zawarte w decyzji organu I instancji, Kolegium uzupełniło materiał dowodowy o informację organu I instancji, z której wynikało, że w okresie od stycznia do czerwca 2010 roku średnia ilość godzin rozdysponowanych na realizację usług opiekuńczych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wynosiła 1,67. Wskazując na treść art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej Kolegium uznało, że skoro możliwości pomocy społecznej wyznaczone są przyznanymi środkami finansowymi, a strona otrzymała usługi opiekuńcze w wymiarze większym niż średni wymiar tych usług w okresie, na który przyznano stronie świadczenie, zaskarżonej decyzji nie można uznać za naruszającą prawo. W ocenie Kolegium okoliczności podniesione w odwołaniu pozostawały bez wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie. Kolegium wyjaśniło nadto, że wydana decyzja nie zamyka stronie możliwości otrzymania innej pomocy z opieki społecznej, może ona bowiem złożyć wniosek o przyznanie innej formy pomocy, który zostanie rozpatrzony w odrębnym postępowaniu. Ponadto Kolegium stwierdziło, że nie jest instytucją właściwą do spełnienia żądań zawartych w odwołaniu, a dotyczących przyznania odwołującemu się renty na zwiększone potrzeby. W skardze na powyższą decyzję M. K. powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie jej zgodności z prawem. Podstawą wydania decyzji organów obu instancji był art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 roku, nr 175, poz. 1362 ze zm. - dalej jako ustawa o pomocy społecznej), zgodnie z którym usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie nie będącej osobą samotną w rozumieniu ustawy, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Słusznie przy tym uznały organy obu instancji, skoro skarżący posiada wstępnych, jak również zstępnych krewnych, że w przedmiotowej sprawie nie miał zastosowania art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, albowiem ma on zastosowanie wyłącznie do osoby samotnej w rozumieniu art. 6 pkt 9 tejże ustawy. W myśl art. 50 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia tych usług. Regulacja ta jest przejawem tzw. uznania administracyjnego, które oznacza przyznanie organowi administracji publicznej pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. W ocenie Sądu organ odwoławczy nie przekroczył granic przysługującego mu uznania - utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, przyznającą skarżącemu usługi opiekuńcze w wymiarze 2 godzin dziennie, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy, w zakresie zaspokajania codziennych potrzeb życiowych, podstawowej opieki higieniczno-sanitarnej i pielęgnacyjnej zleconej przez lekarza oraz w miarę możliwości zapewnienia kontaktu z otoczeniem, bowiem taki wymiar godzin, jak i zakres pomocy, jest uzasadniony w niniejszej sprawie w świetle zebranych dowodów i poczynionych przez organy ustaleń. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy, w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji oraz uzyskany w toku postępowania odwoławczego, w sposób wyczerpujący ustalił sytuację materialną i zdrowotną skarżącego, jak również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej przyznającego świadczenie. W celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego przeprowadzony został w dniu 4 grudnia 2009 roku rodzinny wywiad środowiskowy (aktualizacja wywiadu). Mieć przy tym należy na uwadze, że wejście pracownika socjalnego w środowisko nastąpiło z urzędu celem rozeznania aktualnej sytuacji bytowej skarżącego. Z ustaleń dokonanych w trakcie ww. wywiadu wynikało, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe przy wsparciu opiekunki domowej, która świadczy usługi opiekuńcze 2 godziny dziennie w dni robocze, zaś skarżący ze świadczonej pomocy usługowej jest zadowolony, nie zgłasza żadnych zastrzeżeń. Wskazano, że skarżący w czynnościach dnia codziennego wymaga pomocy osoby drugiej, którą zapewnia właśnie opiekunka domowa. Nie może przy tym liczyć na wsparcie matki i dzieci. Słusznie zatem organy obu instancji uznały, że skarżącemu winno zostać przyznane świadczenie w postaci usług opiekuńczych. Zdaniem Sądu brak było podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi, w których skarżący wskazywał na sfałszowanie sporządzonego w sprawie wywiadu środowiskowego oraz błędne - w jego ocenie - sporządzenie wywiadu jedynie w jednym egzemplarzu. Skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów potwierdzających sfałszowanie wywiadu środowiskowego, który zawiera własnoręczny podpis skarżącego, jak również podpis pracownika socjalnego, wywiad sporządzającego. Obowiązujące w dacie sporządzania wywiadu oraz wydania decyzji organów obu instancji rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 roku w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. Nr 77, poz. 672 ze zm.) nie przewidywało przy tym obowiązku sporządzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w dwóch egzemplarzach. Odnośnie wymiaru przyznanych usług opiekuńczych Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż organ odwoławczy uzupełnił materiał dowodowy sprawy o informację dotyczącą realizacji usług opiekuńczych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w 2010 roku. Dokonanie ustaleń w tym zakresie było niezbędne z uwagi na treść art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Nie ulega przy tym wątpliwości i jest Sądowi wiadome z urzędu, że organy pomocy społecznej nie są w stanie realizować wszystkich potrzeb swych beneficjentów oraz zmuszone są ograniczyć się tylko do zabezpieczenia potrzeb podstawowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 roku, sygn. akt I OSK 61/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Wymiar świadczenia opiekuńczego ma charakter uznaniowy i z konieczności musi stanowić wypadkową potrzeb uprawnionego i możliwości finansowych gminy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 roku, sygn. akt I OSK 1442/06 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 lipca 2009 roku, sygn. akt II SA/Lu 272/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Ustalenia poczynione przez organ odwoławczy w powyższym zakresie wskazywały, że w okresie od stycznia do czerwca 2010 roku, a więc w okresie na jaki przyznano skarżącemu przedmiotowe świadczenie, średnia ilość realizowanych przez Ośrodek usług opiekuńczych wynosiła 1,67 godziny dziennie. Skarżącemu przyznano usługi opiekuńcze w wymiarze przekraczającym tę wartość, a co za tym idzie, biorąc pod uwagę możliwości ośrodka pomocy społecznej, otoczono go szerszą opieką (w przedmiocie usług opiekuńczych) niż zwykle przyznawana w tym ośrodku. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy dokonał w tym zakresie wyczerpujących ustaleń faktycznych i w sposób właściwy przedstawił swoje stanowisko w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zawarte w uzasadnieniu skargi żądania skarżącego o przyznanie renty z tytułu zwiększonych potrzeb życiowych, związanych z wypadkiem drogowym jakiemu uległ skarżący, należało uznać za pozostające poza właściwością organów pomocy społecznej. Odnośnie zaś żądania stałej rehabilitacji zgłoszonego w odwołaniu i skardze stwierdzić należy, że w tym zakresie, o czym pouczył skarżącego organ odwoławczy, skarżący może domagać się świadczeń z pomocy społecznej, które mogłyby taką rehabilitację zapewnić (np. specjalistyczne usługi opiekuńcze, w tym świadczone w ośrodku wsparcia, czy też umieszczenie w domu pomocy społecznej), jednakże w aktach brak jest wniosku skarżącego o przyznanie tego typu świadczeń. Należy podkreślić, iż zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję wydaną przez organ I instancji z urzędu, a nie na wniosek skarżącego, tj. opartą na treści art. 102 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi wyjątek od zasady opisanej w ustępie pierwszym ww. przepisu, zgodnie z którą świadczenia z pomocy społecznej udzielane są na wniosek osoby zainteresowanej. W świetle powyższych rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za bezzasadną albowiem zaskarżona decyzja nie narusza ani przepisów postępowania administracyjnego, ani przepisów prawa materialnego, i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze. zm.), skargę oddalił.