II SA/Gd 766/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. Ł. na decyzję Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia 11 października 2012 r., nr [...] w przedmiocie wykonania prac konserwacyjnych rowu melioracyjnego postanawia: odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. A. Ł. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu wskazane zostało, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z siostrą, nie ma nikogo na utrzymaniu. Źródłem dochodów gospodarstwa domowego jest dochód z gospodarstwa rolnego, który wnioskodawca w treści urzędowego formularza PPF ocenił na kwotę po 300 zł miesięcznie na każdą z osób w gospodarstwie (razem 600 zł miesięcznie). Wnioskodawca wskazał, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 25 ha i dom o powierzchni 80 m2. Oświadczył, że gospodarstwo nie przynosi dochodów ze względu na suszę w latach 2009-2012. Z tego tytułu wnioskodawca spłaca kredyt klęskowy. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego i sytuacji zarobkowej skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwano wnioskodawcę do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych, w szczególności wyciągów z kont bankowych wnioskodawcy i jego siostry, zawierających zestawienie operacji z okresu ostatnich trzech miesięcy, oświadczenie w przedmiocie ilości trzody chlewnej w 2012 r., zeznań podatkowych w zakresie podatku VAT za 2012 r. w zakresie prowadzonej produkcji rolniczej, decyzja o dopłatach bezpośrednich, dokumenty obrazujące ponoszenie wydatków na media. W odpowiedzi na powyższe, wnioskodawca nadesłał do sądu pismo, a wraz z nim wyciągi ze swojego konta bankowego za listopad i grudzień 2012 r., decyzję dotyczącą dopłat bezpośrednich oraz opinię Wojewody szacującą poniesioną szkodą w gospodarstwie rolnym w okresie od 15 kwietnia 2011 r. do 6 maja 2011 r. na kwotę 25 676 zł. Z pisma strony wynika, że jego siostra nie posiada żadnego majątku ani konta w banku. Wnioskodawca i jego siostra nie korzystają z pomocy społecznej. Ponoszą wydatki za energię na poziomie 300 zł co drugi miesiąc. Wnioskodawca posiada ciągnik C-330, rocznik 1983 o wartości 8 000 zł. Z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego wnioskodawcy wynika natomiast, że na dzień 30 listopada 2012 r. saldo na jego koncie wynosiło 18 790 zł, zaś 31 grudnia 2012 r. – po spłacie raty kredytu w wysokości 10 000 zł - wynosiło 6 482,40 zł. Ponadto, z przedłożonej decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 25 stycznia 2013 r. wynika, że wnioskodawca otrzymał płatności bezpośrednie w 2012 na poziomie 24 282,90 zł. Referendarz sądowy uznając, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanej części postanowieniem z 4 marca 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy. We wniesionym sprzeciwie A. Ł. wskazał, że ziemia rolna jaką posiada jest jego warsztatem pracy, natomiast okoliczność, ze ponosi straty jest wynikiem złych warunków atmosferycznych, a konkretnie suszy, która występuje od kilku lat z rzędu. Potwierdza to zdaniem skarżącego decyzja Wojewody, który chcąc pomóc rolnikom uruchomił kredyt klęskowy, z którego skarżący skorzystał. Ponadto skarżący wskazał, że błędnie referendarz uznał, że zostały już wypłacone dopłaty za 2012 r. Dopłaty bezpośrednie są dopłatami do poniesionych kosztów produkcji, nie służą konsumpcji wiec nie należy ich wliczać do dochodu. Dochodem może być jedynie zysk uzyskany z produkcji rolnej, aby uzyskać jego kwotę należy od kwoty nakładów na produkcje odjąć wartość produkcji. W przypadku gospodarstwa skarżącego jest to strata wynikła z klęski suszy. Środki zgromadzone na rachunku bankowym nie stanowią oszczędności a środki na bieżące wydatki tj. kupno paliwa, paszy dla zwierząt, nawozów, podatku. Skarżący wskazał, ze nie składa zeznań podatku VAT, gdyż nie spoczywa na nim obowiązek prowadzenia ewidencji podatkowej w tym zakresie. Produkcji trzody chlewnej nie rozwija natomiast, gdyż nie posiada własnej paszy, zaś zakup jej jest drogi. Stąd we wniosku nie wskazywał też na prowadzoną hodowlę. W ocenie skarżącego powyższe okoliczności powodują konieczność ponownego rozpoznania wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie rozpoznaniu podlega wniosek o przyznanie prawa pomocy wniesiony w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej. Na obecnym etapie postępowania skarżący może zostać zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 300 zł. Nadto, zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z 4 marca 2013 r. traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu jest rozpoznawana przez wojewódzki sąd administracyjny, na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że aktualnie Sąd dokonuje samodzielnej oceny złożonego wniosku i przedstawionych dokumentów pod kątem przesłanki braku możliwości po stronie skarżącego poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla skarżącego i jego siostry. Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. postanowienie NSA z 24 października 2007 r., II FZ 426/07, niepubl.). Wskazuje się, że instytucja prawa pomocy powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo mocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z siostrą. Rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o pow. 25 ha, posiada dom o pow. 80 m2. Z analizy rachunku bankowego wynika, że saldo pozostaje dodatnie po spłaceniu kredytu klęskowego w wysokości 10 tys. zł. Przyznane płatności na rok 2012 w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tzw. dopłaty bezpośrednie) opiewa na kwotę 24 283,90 zł. Wnioskodawca nie wykazał faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Jest właścicielem ciągnika C 330, nie złożył oświadczenia o nieposiadaniu innych pojazdów. Nie zostały przedstawione także rachunki związane z utrzymaniem nieruchomości w tym wysokość opłat za media. Nie zrealizował także skarżący rzetelnie zobowiązania referendarza sądowego do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, to znaczy za grudzień 2012 oraz styczeń i luty 2013 r. Przedstawił jedynie wyciągi za listopad i grudzień 2012 r. Na koniec grudnia 2012 r. na rachunku bankowym znajdowała się kwota 6 482 zł. Odnosząc przedstawione powyżej zasady przyznawania skarżącym prawa pomocy do sytuacji majątkowej wnioskodawcy stwierdzić należy, że A. Ł., choć nie jest osobą zamożną, to jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie w całości bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Dochody skarżącego wynoszą 2600 zł netto ( 2 000 dopłaty bezpośrednie w skali miesiąca i 600 zł zadeklarowane przez skarżącego). Wpis sądowy od skargi wynosi 300 zł i są to na tym etapie jedyne koszty sądowe. W świetle wskazanych przez skarżącego okoliczności nie można zgodzić się z twierdzeniem, że jego sytuacja majątkowa, nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania sądowego w sprawie. Skarżący uzyskuje stałe dochody z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego. Z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby posiadał jakiekolwiek zaległości w bieżących płatnościach. Wskazywana w sprzeciwie okoliczność przeznaczania uzyskiwanych dochodów z dopłat bezpośrednich na wydatki związane z produkcją rolną nie może zatem uzasadniać twierdzenia, że niewielka część tych dochodów nie może być przeznaczona na pokrycie kosztów sądowych. Pamiętać bowiem należy, iż koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Ponadto skarżący nie może oczekiwać, że klęska suszy jaka dotknęła jego grunty rolne może stanowić uzasadnienie dla zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Pomoc w takich nadzwyczajnych sytuacjach leży po stronie innych organów państwowych a nie Sądu. Wobec powyższych okoliczności należało uznać, iż skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.