II SA/Gd 790/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor sądowy WSA Wojciech Wycichowski (sprawozdawca) Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Sałek-Gałązka po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi H.W na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2025 r. nr DOS3-K1027-D21270-21/25 w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej oddala skargę. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z 3 września 2023 r. H. W. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "Organ", "Szef Urzędu") o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Do wniosku załączono decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej (dalej: "IPN") z 22 czerwca 2023 r., w której stwierdzono, że Wnioskodawca: 1) nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, 2) w archiwum IPN Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Załączono również pismo Naczelnika Oddziałowego Archiwum IPN w Gdańsku z 24 sierpnia 2023 r., w którym wyjaśniono, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono dokumentów dotyczących Strony, które poświadczałyby przesłanki określone w art. 2 lub art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 388 ze zm.) - dalej: "ustawa". Decyzją z 1 lutego 2024 r. Szef Urzędu, na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy, odmówił Wnioskodawcy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu Organ wskazał, że podjął czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, m.in. sprawdzając, czy Wnioskodawca figuruje w internetowej bazie danych projektów "katalog.bip.ipn.gov.pl" i "Encyklopedia Solidarności" prowadzonych przez IPN, w internetowej bazie danych projektu: "Słownik Niezależni dla kultury" prowadzonego przez Stowarzyszenie Wolnego Słowa, a także w wykazach: "Poborowi powołani do odbycia dwuletniej zasadniczej służby wojskowej", "Żołnierze rezerwy powołani na trzymiesięczne szkolenie wojskowe w ramach służby czynnej", "Osoby wytypowane przez pion Departamentu III MSW do odbycia zasadniczej służby wojskowej lub ćwiczeń w bieżącym roku z dnia 29 października 1982 r.", "Elektroniczny inwentarz archiwalny akt spraw karnych z okresu stanu wojennego", prowadzonych przez IPN. We wskazanych źródłach nie udało się odnaleźć informacji o działalności opozycyjnej Strony lub doznanych przez nią represjach. W ocenie Szefa Urzędu Wnioskodawca nie udowodnił okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy, gdyż nie przestawił dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadził, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Odnosząc się do twierdzeń Wnioskodawcy, że brał udział we wszystkich strajkach i protestach, także w stanie wojennym, a także kolportował ulotki wydawane przez "Solidarność" i organizował farbę do malowania niepodległościowych haseł Organ podkreślił, że działalność określona w art. 2 ustawy to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Szef Urzędu zwrócił następnie uwagę na preambułę ustawy o treści: "Uznając szczególne zasługi dla Polski tych jej obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani, uchwala się, co następuje". Zdaniem Organu już z samej preambuły wynika, że nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych. W ocenie Szefa Urzędu brakuje dowodów pozwalających jednoznacznie stwierdzić, że Strona prowadziła działalność antykomunistyczną w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, która powinna trwać minimum 12 miesięcy i w warunkach określonych w ustawie. Organ zaznaczył, że nie ma obowiązku poszukiwać dowodów za Stronę, zwłaszcza gdy wszystkie dostępne mu dowody zebrał i prowadzą one do jednoznacznej konkluzji o braku podstaw do przyznania wnioskowanego statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Wskazano, że Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających podnoszone okoliczności. Takich dowodów nie dostarczyła także kwerenda przeprowadzona w IPN. Mając powyższe na uwadze Szef Urzędu stwierdził, że nie ma podstaw do potwierdzenia Stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej. W ocenie Organu Wnioskodawca nie przedstawił również dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy. W tym zakresie wskazano, że zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a więc wszelkie podejmowane przez nie decyzje muszą znaleźć oparcie w treści przepisów bezwzględnie obowiązujących. Zaznaczono, że rolą Szefa Urzędu jako organu administracji publicznej jest realizacja woli ustawodawcy. Wola ta zaś została wyrażona w aktach prawnych o określonej treści - w niniejszej sprawie w ustawie, w której art. 3 tej enumeratywnie wskazano okoliczności, kiedy Szef Urzędu potwierdza status osoby represjonowanej z powodów politycznych. Katalog ten ma charakter zamknięty, w związku z czym Szef Urzędu nie może potwierdzić statusu osoby represjonowanej z innych przyczyn niż w nim wymienione. Zdaniem Organu zebrany materiał dowodowy nie zawiera istotnych faktów lub okoliczności, które mogłyby wskazywać, że Wnioskodawca podlegał którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ustawy. Podkreślono, że zgodnie z ustawą Szef Urzędu potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku Strony. Przyznano, że to na organie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Nie oznacza to jednak, że organ ma obowiązek poszukiwania "do skutku" dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Zaznaczono, że nałożenie na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Podsumowując Szef Urzędu stanął na stanowisku, że w toku przeprowadzonego postępowania nie ustalono, aby Strona prowadziła działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy lub podlegała którejkolwiek z represji ujętych w jej art. 3. Po rozpoznaniu wniosku Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy Szef Urzędu decyzją z 8 sierpnia 2025 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z 1 lutego 2024 r. W uzasadnieniu Organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów art. 2 i art. 3 ustawy, wskazując następnie, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby Wnioskodawca prowadził przez minimum 12 miesięcy zagrożoną odpowiedzialnością karną, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, działalność, która miała na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka w Polsce. Zdaniem Szefa Urzędu z przedłożonych materiałów wynika, że aktywność Wnioskodawcy po 12 grudnia 1981 r. polegała głównie na odbieraniu od innych osób wydawnictw drugiego obiegu oraz okazjonalnym ich kolportażu. W zeznaniach świadków wskazano, że rola Wnioskodawcy ograniczała się do odbioru pojedynczych egzemplarzy gazet i ulotek, bez stałego, zorganizowanego udziału w strukturach opozycyjnych. Świadkowie podkreślali brak wiedzy o źródłach pozyskiwania materiałów przez Stronę oraz brak jej udziału w planowaniu, druku, czy szerszym rozpowszechnianiu tych materiałów. Organ wskazał, że z dokumentów wynika także, iż Wnioskodawca nie był członkiem żadnej formalnej organizacji opozycyjnej po 13 grudnia 1981 r., ani też nie uczestniczył w akcjach protestacyjnych czy manifestacjach w sposób, który potwierdzałby długotrwałe i istotne zaangażowanie w działalność antykomunistyczną. Zeznania świadków nie wykazują, aby Strona podejmowała działania o charakterze ciągłym, zorganizowanym i zagrożone odpowiedzialnością karną. W ocenie Szefa Urzędu w działalności Strony brak jest przymiotu samodzielności, systematyczności, ciągłości i długotrwałości prowadzenia działalności w opozycji antykomunistycznej oraz elementu organizacyjnego, tj. prowadzenia działalności w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Samo przeświadczenie, że ktoś prowadził działalność opozycyjną lub poniósł represje, nie jest wystarczającym dowodem, aby móc przyznać mu status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ zwrócił uwagę, że działalność w okresie od 31 sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r., tj. w okresie legalnej działalności niezależnych ruchów związkowych, nie może być brana pod uwagę przy ocenianiu zasadności potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej, właśnie ze względu na legalny charakter tej działalności. Ponadto, zdaniem Szefa Urzędu, brak jest dowodów, aby Strona w związku z tą działalnością doznała represji ze strony organów bezpieczeństwa państwa w rozumieniu ustawy. Zwrócono uwagę, że zarówno Wnioskodawca, jak i przesłuchani świadkowie oświadczyli, iż nie posiadają wiedzy o jakichkolwiek represjach zastosowanych wobec Strony w analizowanym okresie. Świadkowie w swoich oświadczeniach nie wskazali, aby mieli wiedzę o represjach zastosowanych wobec Wnioskodawcy. Dowodów w sprawie nie dostarczyła także kwerenda przeprowadzona w zasobach archiwalnych IPN. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Organ podniósł, że nie każdy przejaw nieposłuszeństwa, czy nawet oporu wobec ówczesnej władzy lub wyrażona wobec niej krytyka jest wystarczającą przesłanką do zakwalifikowania takich zachowań jako stanowiących działalność opozycyjną w rozumieniu ustawy. Podkreślono, że pojęcie to nie może być rozumiane w sposób rozszerzający i nie może być rozciągane na zwolenników opozycji antykomunistycznej, nawet tych aktywnie wyrażających przy różnych okazjach swoje poglądy wobec poprzednio funkcjonującego ustroju politycznego. Podsumowując Szef Urzędu podniósł, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie zawiera informacji, które wskazywałyby, iż Wnioskodawca prowadził działalność opisaną w art. 2 ustawy; takich dowodów nie znaleziono również w archiwach IPN. Organ powtórzył, że w art. 3 ustawy enumeratywnie wskazano okoliczności, kiedy Szef Urzędu potwierdza status osoby represjonowanej z powodów politycznych. Katalog ten ma charakter zamknięty, w związku z czym Szef Urzędu nie może potwierdzić statusu osoby represjonowanej z innych przyczyn niż w nim wymienione. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły dużą dolegliwość. Zdaniem Organu na podstawie zebranych dowodów w sprawie stwierdzono, że Strona nie była represjonowany z powodów politycznych. W skardze na decyzję Szefa Urzędu z 8 sierpnia 2025 r. H. W. zarzucił jej naruszenie: 1) art. 2 i art. 3 ustawy poprzez ich niezastosowanie, mimo że jego działalność spełniała przesłanki określone w tych przepisach; 2) art. 80 k.p.a. poprzez: a) dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów - przyjęto, że Skarżący nie był działaczem opozycji antykomunistycznej, mimo że był członkiem NSZZ "Solidarność", co potwierdzili przesłuchani świadkowie, b) błędne uznanie, że działalność Skarżącego nie miała cech samodzielności, systematyczności, ciągłości, długotrwałości oraz organizacyjnego charakteru - wbrew zeznaniom świadków; 3) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy - Organ nie wystąpił do NSZZ "Solidarność" o potwierdzenie członkostwa Skarżącego; 4) zasady prawdy obiektywnej i zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a.) Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i potwierdzenie statusu Skarżącego jako działacza antykomunistycznego, zobowiązanie Organu do ponownego rozpoznania sprawy i potwierdzenie statusu Skarżącego jako działacza opozycji antykomunistycznej oraz zasądzenie od Organu kosztów postępowania sądowego. Wniesiono również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia "Solidarności" oraz ponowne przesłuchanie w charakterze świadków A. F. i A. T. W piśmie stanowiącym uzasadnienie skargi H. W. zwrócił się z prośbą o rozstrzygnięcie w sprawie o uznanie go jako działacza opozycji antykomunistycznej w latach od 1970 r. z przerwami przez stan wojenny do 1989 r. Zdaniem Skarżącego czasu, w którym mógł być namierzony lub aresztowany, było dużo więcej niż 12 miesięcy, a że nie został namierzony i złapany to było "szczęście od Boga". Skarżący podał, że w działalność konspiracyjną był zaangażowany od 1970 r. do końca, kiedy była konspiracja, czyli do 1989 r., zaś do "Solidarności" należał od zawsze. Wskazał również, że jeżeli chodzi o akcje protestacyjne to uczestniczył we wszystkich strajkach i wszystkich akcjach protestacyjnych w mieście G. Skarżący podkreślił, że nie tylko brał udział w protestach, ale pomagał także innym zatrzymanym prowadzonym przez ZOMO (wyszarpywał ich z rąk prowadzących i oni uciekali razem z nim). H. W. nie zgodził się z Organem, że roznosił tylko pojedyncze egzemplarze ulotek. Skarżący podniósł, że roznosił ich tyle ile dali, czasem tego było bardzo dużo - całe pliki. Wyjaśnił jednocześnie, że jednym z głównych punktów, z których brał ulotki byli koledzy z wydziału [...], tj. O. (pseudonim "C.") oraz R.D. To podczas rozmowy z nimi Skarżący zaproponował, że jakby nie było gdzie drukować ulotek to jego w domu jest pomieszczenie, w którym można zrobić drukarnię. Skarżący zaznaczył, że obecnie, gdy obowiązuje RODO, nie może ich znaleźć, żeby powołać ich na świadków na okoliczność jego działalności w konspiracji. Szef Urzędu w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 4 marca 2026 r. Skarżący oświadczył, że w 1989 r. wyjechał za granicę dorobić, a właśnie w tym czasie koledzy starali się o dokumenty potwierdzające ich działalność. Skarżący przyznał, że może nie ma jego dużego dorobku, ale to była konspiracja. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 8 sierpnia 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z 1 lutego 2024 r. odmawiającą H. W. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie rozstrzygnięć są przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 906), która reguluje m.in. zasady nabywania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 1 pkt 1). Z uzasadnienia projektu ww. ustawy (druk sejmowy nr VII.3119) wynika, że jej celem było przyznanie szczególnego statusu działaczom opozycji i osobom represjonowanym z powodów politycznych angażujących się w działalność antykomunistyczną w latach 1956-1989. Wprowadzane rozwiązania miały być wyrazem docenienia wyjątkowej roli tych osób w procesie odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności. Ustawodawca ukształtował podmiotowy zakres zastosowania przepisów ustawy w ten sposób, że skonstruował definicje normatywne działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej z powodów politycznych, których wypełnienie konkretnymi okolicznościami odnoszącymi się do zindywidualizowanej osoby miało decydować o przyznaniu określonego statusu i wynikających z niego uprawnień. Zgodnie z art. 2 ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (ust. 1). Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (ust. 2). Natomiast w myśl art. 3 ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r. poz. 102), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Z kolei status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (art. 4 ust. 1 ustawy). Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa (art. 4 ust. 2 ustawy). Z art. 5 ustawy wynika, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 (ust. 1). Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (ust. 2). Do wniosku, o którym mowa w ust. 2, dołącza się: 1) dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3, oraz 2) decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności (ust. 3). Przedstawione powyżej zasady potwierdzania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych należy odnieść do realiów rozpoznawanej sprawy. W pierwszej kolejności należy wskazać, że Skarżący domagał się potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej na podstawie art. 2 ustawy. Równocześnie w toku postępowania Skarżący nie dowiódł spełnienia którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w art. 3 ustawy, warunkujących przyznanie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Istnienia żadnej z tych przesłanek nie potwierdza też zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Stąd dalsze rozważania ograniczają się do kwestii spełnienia wynikających z art. 2 ustawy przesłanek statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej. Zatem ustawodawca obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów nałożył na wnioskodawcę. Fakt ten nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, jednakże ciężar dowodu przenosi na wnioskodawcę. Okoliczność ta odgrywa istotną rolę w rozpoznawanej sprawie. Do wniosku z 3 września 2023 r. Skarżący dołączył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z 22 czerwca 2023 r., w której stwierdzono, że Wnioskodawca nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, jak również, że w archiwum IPN Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Do wniosku Skarżący załączył również pismo Naczelnika Oddziałowego Archiwum IPN w Gdańsku z 24 sierpnia 2023 r., w którym wyjaśniono, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono dokumentów dotyczących Wnioskodawcy, które poświadczałyby przesłanki określone w art. 2 lub art. 3 ustawy. Należy zauważyć, że w piśmie z 15 listopada 2023 r. Szef Urzędu wyjaśnił Skarżącemu, że warunki uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych określają art. 2 i art. 3 ustawy. Po przytoczeniu treści tych regulacji Organ poinformował, że na każdym etapie postępowania możliwe jest dostarczenie przez Wnioskodawcę nowych środków dowodowych, którymi mogą być m.in. dokumenty, zaświadczenia instytucji archiwalnych, urzędów, organizacji, oświadczenia i zeznania świadków (pisemne, indywidualne, szczegółowe), publikacje naukowe, inne dokumenty potwierdzające represje, świadectwa pracy, wyroki sądów, dokumenty wytworzone przez ówczesny aparat represji. Pismo to pozostało bez odpowiedzi Skarżącego. Niezależnie od powyższego prowadzący postępowanie zainicjowane wnioskiem Skarżącego pracownik Szefa Urzędu przeprowadził kwerendę na stronach internetowych: katalog.bip.ipn.gov.pl, "Encyklopedia Solidarności", "Słownik Niezależni dla kultury", a także w wykazach: "Poborowi powołani do odbycia dwuletniej zasadniczej służby wojskowej", "Żołnierze rezerwy powołani na trzymiesięczne szkolenie wojskowe w ramach służby czynnej", "Osoby wytypowane przez pion Departamentu III MSW do odbycia zasadniczej służby wojskowej lub ćwiczeń w bieżącym roku z 29 października 1982 r.", "Elektroniczny inwentarz archiwalny akt spraw karnych z okresu stanu wojennego", prowadzonych przez IPN. W wyniku przeprowadzonej kwerendy nie udało się odnaleźć informacji o działalności opozycyjnej Wnioskodawcy lub doznanych przez niego represjach. Należy również zwrócić uwagę, że po wpłynięciu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Organ pouczył go o możliwości zawieszenia postępowania w celu umożliwienia mu pozyskania dodatkowych dowodów w postaci oświadczeń świadków. Po nadesłaniu przez Skarżącego oświadczeń A. F., A. R. i A. T. Szef Urzędu nie poprzestał na włączeniu tych oświadczeń do materiału dowodowego i ich oceny, lecz wezwał wskazane osoby na przesłuchanie w charakterze świadków. Podczas przesłuchania A. F. oświadczył, że zna Skarżącego od najmłodszych lat, razem mieszkali w T. i razem pracowali w [...]. A. F. przyznał, że Skarżący dostarczał mu materiały opozycyjne (nielegalne wydawnictwa), ale były to pojedyncze egzemplarze. A. F. oświadczył, że nie wie, czy Skarżący był formalnym członkiem organizacji opozycyjnej, ani czy doznał jakichkolwiek represji. Natomiast A. T. zeznał, że to on był kolporterem prasy niezależnej i przekazywał ją m.in. Skarżącemu, zastrzegając, że jednorazowo mogło to być od kilku do kilkunastu sztuk, przy czym nie wie, co Skarżący dalej z nimi robił. Również A. T. oświadczył, że nie wie, czy Skarżący był członkiem organizacji opozycyjnej, nie ma również wiedzy na temat represji, jakich mógł doznać Skarżący. Należy zwrócić uwagę, że przeprowadzona przez Organ dwukrotna kwerenda w archiwach IPN nie doprowadziła do natrafienia na ślad jakichkolwiek dokumentów, które potwierdzałyby prowadzenie przez Skarżącego działalności w ramach zorganizowanych struktur, ani podleganie przez niego represjom sklasyfikowanym w przepisach ustawy. Co więcej, sam Skarżący na rozprawie oświadczył: "może nie ma mojego dużego dorobku, ale to była konspiracja". W tak ustalonym stanie faktycznym i mając na uwadze obowiązujące unormowania Szef Urzędu zasadnie odmówił Skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jak już wyżej wskazano, kluczowe dla potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej jest łączne spełnienie wymogów określonych w art. 2 ustawy. Przywołana wcześniej treść wskazanego przepisu, interpretowanego ściśle, nie pozostawia wątpliwości, że potwierdzić status działacza opozycji antykomunistycznej można wówczas, gdy: 1) osoba wnioskująca prowadziła działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, 2) wskazaną działalność prowadziła w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r., 3) działalność była prowadzona łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, z wyłączeniem okresu działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od 31 sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r., 4) jej prowadzenie odbywało się w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, 5) prowadzona działalność była zagrożona była odpowiedzialnością karną. Zdaniem Sądu przesłanka z punktu 4, dotycząca prowadzenia działalności w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, nie została w niniejszej sprawie spełniona. Opisywane przez Skarżącego działania, jakie miał podejmować w ramach działalności antykomunistycznej, podejmował samodzielnie, niezależnie od jakichkolwiek struktur opozycyjnych, co wyklucza możliwość uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej. W skardze do tutejszego Sądu H. W. wyraża swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia, jednakże nie przedstawia żadnych nowych okoliczności, które pozwoliłyby na uwzględnienie złożonego wniosku. W pisemnych wyjaśnieniach Skarżący szczegółowo opisał swoje działania, jednak nie twierdzi oraz nie podaje, że działał w ramach zorganizowanych struktur ówczesnej opozycji. Także przesłuchani w sprawie świadkowie wskazują na incydentalne działania Strony. W konsekwencji nie została spełniona jedna z przesłanek przewidzianych w art. 2 ust. 1 ustawy i z tego powodu brak było podstaw do przyznania Skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu tego przepisu, co uzasadniało decyzję odmowną. Podsumowując należy wskazać, że podejmujący w sprawie rozstrzygnięcia Szef Urzędu nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego, a przeprowadzona przez ten organ interpretacja unormowań materialnoprawnych nie wzbudza zastrzeżeń. Skład orzekający rozumie intencje, którymi kieruje się Skarżący, jednakże w orzekaniu jest obowiązany kierować się przepisami prawa i dokonywać oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, które legły u podstaw podjętego rozstrzygnięcia. Ustawodawca tak skonstruował pojęcie działacza opozycji antykomunistycznej, że jednym z wymogów jest prowadzenie takiej działalności w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi. Podejmowanie akcji typu kolportaż ulotek, udział w strajkach, czy organizowanie farby do malowania niepodległościowych haseł, lecz w ramach indywidualnego sprzeciwu obywatelskiego, a nie w ramach zorganizowanych struktur opozycyjnych bądź we współpracy z nimi, podobnie jak sama znajomość z działaczami opozycyjnymi, nie uprawnia do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Odnosząc się końcowo do sformułowanego w skardze wniosku dowodowego (przesłuchanie w charakterze świadków A. F. i A. T.) należy wskazać, że zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W piśmiennictwie oraz orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że dokonywanie przez sąd administracyjny samodzielnych ustaleń faktycznych jest dopuszczalne jedynie w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego działania lub bezczynności organu administracji (zob. J. P. Tarno, Postępowanie przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2010, s. 265 oraz wyrok NSA z 30 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 202/20). W myśl art. 133 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a więc rozpatruje sprawę co do zasady na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Jedynie w drodze wyjątku sąd może przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów, "jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie". Zakres postępowania dowodowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest dostosowany do funkcji tego postępowania, której celem jest ocena zgodności z prawem procesu zastosowania przez organy administracji publicznej norm prawa do określonego stanu faktycznego. Postępowanie dowodowe i dokonywanie w jego trakcie ustaleń faktycznych przez sąd administracyjny jest dopuszczalne jedynie w powyższym zakresie. W judykaturze wskazuje się, że celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 P.p.s.a. jest ocena, czy organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. To z kolei oznacza, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do ustalania stanu faktycznego sprawy administracyjnej. Tym samym w postępowaniu przed sądem administracyjnym strona nie może oczekiwać, że sąd będzie prowadził postępowanie dowodowe i ustalał stan faktyczny sprawy (zob. wyrok NSA z 23 sierpnia 2016 r. sygn. akt II OSK 2747/14). Z art. 106 § 3 P.p.s.a. wprost wynika, że postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone do dowodu z dokumentów. Prowadzenie jakichkolwiek innych dowodów, np. dowodu z przesłuchania stron, zeznań świadka, opinii biegłego czy też oględzin, jest niedopuszczalne. Z tych względów zawarty w skardze wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.[pic]