II SA/Gd 791/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. H. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 września 2008 r. Nr [...] w przedmiocie zaniechania dalszych robót budowlanych postanawia odmówić przyznania H. H. prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 17 stycznia 2012 r. H. H. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 3500 zł netto miesięcznie. Posiadają dom jednorodzinny i 3,61 ha gruntów rolnych. Wnioskodawca wskazał na koszty, które ponosi w skali miesiąca w postaci wydatków na: energię elektryczną 224 zł, telefon 107 zł, wodę 72 zł, wywóz nieczystości 56 zł, internet 103 zł, gaz 63 zł, zakup opału 700 zł, transport drewna i rąbanie 350 zł, podatek od nieruchomości 60 zł, ubezpieczenie 15 zł, zakup paliwa do samochodu 200 zł, zakup prasy i lektury 200 zł, zakup lekarstw 50 zł, materac rehabilitacyjny 250 zł, dentysta 120 zł, przegląd samochodu 98 zł, ubezpieczenie samochodu 25 zł. Łącznie powyższe wydatki wyniosły 2643 zł. Wobec wątpliwości co do określonych we wniosku możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz wezwał go do nadesłania dokumentów źródłowych, w tym wyciągów z kont bankowych, dokumentów obrazujących ponoszenie wskazanych we wniosku wydatków oraz wskazujących na aktualną wysokość osiąganych dochodów, wskazania, gdzie mieszka syn i jaki samochód posiada wnioskodawca. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 25 stycznia 2012 r. i zobowiązywało do przedłożenia dokumentów źródłowych w terminie 14 dni. Wnioskodawca nie odpowiedział na powyższe wezwanie i nie przedłożył wskazanych w nim dokumentów i oświadczeń, a termin do jego wykonania upłynął bezskutecznie w dniu 8 lutego 2012 r. W dniu 9 lutego 2012 r. wpłynął do sądu fax, w którym wnioskodawca oświadczył, że nie posiada rachunków ani lokat bankowych, wydatki na utrzymanie domu wynoszą ok. 10 tys. zł, syn K. zamieszkuje z wnioskodawcą, ale aktualnie pracuje dorywczo za granicą. Złożony przez skarżącego wniosek jest kolejnym wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie. W postanowieniu z dnia 29 stycznia 2009 r., wydanym w następstwie rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia 11 grudnia 2008 r. (pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez stronę w niniejszej sprawie) referendarz sądowy odmówił mu przyznania prawa pomocy przez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Następnie, w postanowieniu z dnia 10 sierpnia 2009 r. referendarz sądowy, w odpowiedzi na wniosek z dnia 29 czerwca 2009 r. (data stempla pocztowego) odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżący wniósł sprzeciw od tego ostatniego postanowienia. Po rozpoznaniu w dniu 24 września 2009 r. tegoż sprzeciwu sąd odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zażalenie na powyższe orzeczenie rozpoznane zostało następnie przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w postanowieniu z dnia 16 lutego 2010 r. o sygn. akt II OZ 62/10 oddalił zażalenie skarżącego. W uzasadnieniu tegoż postanowienia wskazano, że sąd I instancji w sposób prawidłowy ocenił sytuację majątkową H. H. i jego rodziny i sytuacja ta nie pozwala na stwierdzenie, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy, a to uniemożliwia przyznanie skarżącemu prawa pomocy, tym bardziej wówczas, gdy będąc zobowiązanym do nadesłania dokumentów źródłowych, nie odpowiedział na wezwanie sądu. Rozpatrując niniejszy wniosek (tj. złożony w dniu 17 stycznia 2012 r. – data stempla pocztowego) referendarz powołał się na regulację art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: P.p.s.a.), argumentując że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy należy ocenić przez pryzmat wystąpienia w sytuacji wnioskodawcy nowych okoliczności, które spowodowałyby odmienną ocenę sytuacji strony. W ocenie referendarza zaś analiza sytuacji materialnej skarżącego wskazuje, że nie uległa ona istotnej zmianie, a to stanowi przeszkodę do uwzględnienia złożonego wniosku w przedmiocie prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego rozstrzygnięcia skarżący zakwestionował stanowisko referendarza. Zwrócił się do sądu o ponowne rozpatrzenie sprawy jego sprawy na rozprawie i wezwanie go w celu przedstawienia swoich argumentów. Wnioskodawca domaga się uchylenia w całości postanowienia referendarza, które jego zdaniem podjęte zostało z rażącym naruszeniem prawa procesowego, tj. art. 109 k.p.a. Wnioskodawca sformułował szereg oświadczeń skierowanych w odniesieniu do decyzji nadzoru budowlanego z dnia 19 września 2008 r. Ponadto podkreślił, że domaga się przyznania mu prawa pomocy w celu wyeliminowania wadliwych postanowień wydanych w niniejszej sprawie przez sędziego referenta. Wskazał, że nie uwzględniono jego uwag zawartych w piśmie z 15 lutego 2012 r. Uwzględniając fakt, że wniesiony sprzeciw nie podlegał odrzuceniu, zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlegała ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, nie ma nikogo na utrzymaniu. Małżonkowie utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 3 500 zł miesięcznie netto. Ponadto, wnioskodawca posiada majątek w postaci domu oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 3.61 ha. Swoje comiesięczne wydatki na utrzymanie ocenił na kwotę 2 643 zł miesięcznie. W przypadku, gdy strona składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy go rozpoznać w trybie art. 165 P.p.s.a., tj. pod kątem identyfikacji zmian w sytuacji strony skutkujących w istocie – w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy – pogorszeniem sytuacji rodzinnej i majątkowej strony. Jak bowiem wynika z treści art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Na gruncie powyższego przepisu zachodzi możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie w przypadku zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Jednakże bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna (por. post. SN z dnia 10 listopada 1970 r., II CZ 139/70, OSPiKA 1971, z. 10, poz. 178). W analizowanym postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy sąd musi brać pod uwagę zmianę okoliczności składających się na przesłanki przyznania prawa pomocy. Biorąc pod uwagę wniosek strony o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, w grę wchodzą przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu, sytuacja skarżącego nie uległa istotnej zmianie w stosunku do tej, która legła u podstaw wydania postanowienia z 24 września 2009 r., w stosunku do którego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie w postanowieniu z dnia 16 lutego 2010 r. Zarówno wówczas jak i obecnie, dochody rodziny skarżącego są na zbliżonym poziomie ponad 3 000 zł netto miesięcznie. Stan majątkowy wnioskodawcy się nie zmienił, podobnie zresztą jak zakres jego wydatków na utrzymanie. Powyższe stwierdzenie zaś uzasadnia stanowisko, że nie nastąpiła zmiana okoliczności w zakresie przesłanek przyznania prawa pomocy, która mogłaby skutkować uwzględnieniem wniosku strony w niniejszym postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy. Odnosząc się do wniosku skarżącego o wyznaczenie rozprawy w przedmiocie rozpoznania jego sprzeciwu i umożliwienie mu przedstawienia swojej argumentacji wskazać należy, że regulacja art. 260 P.p.s.a. przewiduje, że sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Brak jest zatem podstaw do wyznaczania w takim przypadku rozprawy. Na marginesie też wskazać należy wnioskodawcy, że skomplikowany charakter sprawy, czy też "chęć wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwych postanowień sądowych" nie są przesłankami przyznania prawa pomocy. Charakter sprawy nie ma znaczenia dla oceny wniosku strony w zakresie ustanowienia prawa pomocy. Jak wskazano powyżej, przesłanką przyznania prawa pomocy jest wykazanie, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (przy wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie (przy wniosku o prawo pomocy w zakresie częściowym. Takimi też kryteriami sąd posługuje się, oceniając wnioski w przedmiocie prawa pomocy. Wobec powyższego, Sąd na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 165 cytowanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.