II SA/Gd 792/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Protokolant Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2006 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 września 2004 r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 27 sierpnia 2004 r., nr [...] Decyzją z dnia 29 września 2004 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania D. B. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy społecznej w D. z dnia 27 sierpnia 2004 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że organ pierwszej instancji, decyzją z dnia 27 sierpnia 2004 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił D. B. przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka K. K., ponieważ uznał, że dziecko jest wychowywane przez oboje rodziców. Organ powołał się na fakt częstego przebywania D. B. w mieszkaniu ojca dziecka, potwierdzony notatką funkcjonariusza Policji z dnia 20 sierpnia 2004 r., z której dodatkowo wynika, że opiekuje się ona mieszkaniem T. K. w czasie jego nieobecności. Tym samym, jak uznał organ pierwszej instancji, zgodnie z treścią art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, brak jest podstaw by przyjąć, że dziecko nie jest wychowywane przez oboje rodziców, mimo braku ślubu, czy wspólnego zameldowania. Od powyższej decyzji organu pierwszej instancji odwołanie złożyła D. B., domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy i przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego w tytułu samotnego wychowywania syna K.. Odwołująca podkreśliła, że cały ciężar wychowywania dziecka spoczywa na niej. Alimenty otrzymuje dobrowolnie, jednak ostatnio nieporozumienia między nią a ojcem dziecka spowodowały, że wystąpiła do sądu o przyznanie alimentów. Podała też, że mieszka w tej samej miejscowości co ojciec dziecka, więc często się z nim kontaktuje i pomaga doglądać dom podczas jego nieobecności. Rozpatrując sprawę w instancji odwoławczej organ wskazał na treść art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym samotne wychowywanie dziecka oznacza wychowywanie przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę, wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. D. B., jak wskazał organ odwoławczy, jest panną, wychowującą dwuletniego syna K., który na stałe zameldowany jest u ojca T. K.. Jak wynika z notatki urzędowej funkcjonariusza Policji w G., odwołująca często przebywa w miejscu zamieszkania ojca dziecka wraz z dzieckiem. Czasem też, podczas nieobecności ojca dziecka pilnuje jego mieszkania oraz opiekuje się psami. Fakty te, zdaniem organu odwoławczego, wpływają na ocenę roli ojca w wychowaniu dziecka w kontekście cytowanego wyżej art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Kolegium, nie zasługują na wiarę twierdzenia odwołującej o samotnym wychowywaniu dziecka. Skoro bowiem posiada ona stały kontakt z ojcem dziecka, który wspiera ją finansowo, a nadto - ma pełną władzę rodzicielską nad swym synem i możność jej wykonywania, to brak jest podstaw do przyznania dodatku na dziecko, wychowywane faktycznie przez dwoje rodziców. W skardze na powyższą decyzję D. B. podała, że nie są prawdziwe twierdzenia organu odwoławczego, iż nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Mieszka wraz dziećmi (w tym z K.) razem z matką. Z T. K. łączy ją tyle, że jest on ojcem jej dziecka i dobrowolnie łozy (choć nieregularnie) alimenty w kwocie 150 zł miesięcznie. Jak podała skarżąca, po urodzeniu syna K. próbowała sobie ułożyć życie z jego ojcem, nawet przeniosła do jego mieszkania swoje rzeczy. Jednak wspólne zamieszkiwanie skończyło się bardzo szybko z uwagi na znaczne różnice w charakterach. Mimo to, skarżąca jest w stanie dogadać się z T. K. w kwestii kontaktów ojca z synem. Okoliczność ta jednak została wykorzystana przez organy administracyjne przeciwko skarżącej, której odmówiono prawa do pomocy finansowej. Skarżąca podkreśliła, że fakt jej kontaktów z ojcem dziecka wcale nie oznacza wspólnego z nim wychowywania dziecka, bo cały ciężar w tym zakresie spoczywa na niej, a tym bardziej – nie oznacza, że z ojcem dziecka tworzy rodzinę. Podała też, że jedynie dzięki wsparciu finansowemu swej matki jest w stanie zapewnić byt dzieciom. W tej zaś sytuacji, wydane w sprawie decyzje organów administracji są krzywdzące i podjęte bez wnikliwej analizy faktycznej sytuacji rodzinne skarżącej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jako zasadna, zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Zgodnie z treścią art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2258 ze zm.) z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu lub opiekunowi prawnemu dziecka dodatek do zasiłku rodzinnego (art. 8 pkt 4 ustawy). Z kolei, stosownie do art. 3 pkt 17 tej ustawy samotne wychowywanie dziecka oznacza wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. W niniejszym stanie faktycznym z wnioskiem o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka zwróciła się D. B., która jest panną (okoliczność bezsporna), matką dwojga dzieci – w tym czteroletniego K. K.. D. B. mieszka razem z dziećmi u swojej matki w D. nr w gminie D., gdzie też jest zameldowana na pobyt stały (k. 4 akt administracyjnych). Skarżąca utrzymuje kontakt z ojcem K., który mieszka w tej samej miejscowości, nie czyni też przeszkód we wzajemnych kontaktach ojca z synem. Wyrokiem z dnia 18 listopada 2004 r. w sprawie IIIRC 336/04 Sąd Rejonowy w Słupsku Wydział III Rodzinny zasądził od T. K. na rzecz K. K. tytułem alimentów kwotę 350 zł miesięcznie, płatnych do rąk matki (k.11 akt). Skarżąca nie zaprzecza, że utrzymuje kontakty z ojcem K., kwestionuje jednak ustalenia organów administracji orzekających w niniejszej sprawie, które podważają jej status jako matki samotnie wychowującej dziecko. Zarzuty skarżącej dotyczące zaskarżonej decyzji w zakresie interpretacji przepisu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznać należy za uzasadnione. Art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, definiując pojęcie samotnego wychowywania dziecka, zakreśla krąg podmiotów, które ze względu na swój status określony w świetle przepisów prawa rodzinnego, mogą być uprawnione do uzyskania świadczeń rodzinnych. Warunkiem dodatkowym, określonym w sposób negatywny w analizowanym przepisie jest jednak okoliczność, by dziecko nie było wychowywane wspólnie z ojcem lub matką dziecka. Z uwagi na fakt, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "wychowywania dziecka" należy w tym zakresie odwołać się do regulacji ogólnej, określającej relacje między rodzicami a dziećmi, jaką jest ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 ze zm). Ustawa ta również nie zawiera definicji legalnej tego pojęcia, jednak szczegółowo normuje kwestie związane z wykonywaniem władzy rodzicielskiej, której elementem, obok pieczy nad osobą i majątkiem dziecka, jest prawo i obowiązek jego wychowywania. Zgodnie z treścią art. 95 § 1 kro, władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka. Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotowywać je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień (art. 96 kro). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy. Władza rodzicielska, jak to wynika z całokształtu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a zwłaszcza art. 95 § 1, art. 96 i art. 98 § 1, stanowi ogół obowiązków i praw względem dziecka mających na celu zapewnienie mu należytej pieczy i strzeżenie jego interesów. Wychowanie dziecka, jako element tej władzy, obejmuje zatem troskę o jego fizyczny i duchowy rozwój oraz przygotowanie do wykonywania pracy stosownie do jego uzdolnień. Rodzice mają jednak względem dziecka także prawa i obowiązki nie objęte władzą rodzicielską, nie stanowiące jej elementu, jak np. prawo do osobistej styczności z dzieckiem, które jest ich prawem osobistym (por. postanowienie SN z 5 maja 2000 r., II CKN 761/00, opubl. W LEX nr 51982). Interpretacja pojęcia "samotnego wychowywania dziecka" na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być zatem oderwana od regulacji zawartej w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Fakt, że T. K. nie jest pozbawiony władzy rodzicielskiej, wcale nie świadczy o tym, że uczestniczy w procesie wychowania swego małoletniego syna. Podobnie, nie przesądza o tym okoliczność, że łoży alimenty na utrzymanie dziecka oraz utrzymuje kontakty z dzieckiem oraz jego matką. Nadmienić bowiem w tym miejscu należy, że w świetle wyżej zacytowanego orzeczenia Sądu Najwyższego, prawo osobistej styczności z dzieckiem nie jest elementem władzy rodzicielskiej, nie sposób zatem przyjąć, że realizując je, T. K. wykonuje władzę rodzicielską, a więc i jeden z jej elementów, jakim jest wychowanie dziecka. Rodzice dziecka nie mieszkają razem, nie prowadzą też wspólnego gospodarstwa domowego, a cały ciężar troski o byt dziecka i jego rozwój psychofizyczny ciąży na matce dziecka. Jeżeli ciężar opieki nad dzieckiem spoczywa tylko na jednym z rodziców, to nie sposób uznać, że jest ono wychowywane przez oboje rodziców, pomimo nawet utrzymywania kontaktów między rodzicami dziecka, a tym bardziej, gdy te kontakty – jak to wynika z akt niniejszej sprawy – są raczej sporadyczne. W tym stanie rzeczy, mając na względzie powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia 27 sierpnia 2004 r., nr [...].. Rozpoznając sprawę ponownie rzeczą organów administracji będzie ocena okoliczności sprawy w aspekcie dyspozycji art. 3 pkt 17 w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwzględnieniem prawidłowej wykładni analizowanych przepisów prawa. Zarządzenie: 1. odnotować w repertorium, 2. odpis wyroku z uzasadnieniem i pouczeniem o sposobie i terminie zaskarżenia doręczyć stronom, 3. przedłożyć z wpływem lub za 44 dni.