II SA/Gd 805/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia 2 sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego pozwolenia wodnoprawnego postanawia odmówić przyznania F. B. prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. F. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania małżonków jest emerytura wnioskodawcy w kwocie 1 468,75 zł netto. Małżonkowie mieszkają razem z synem w mieszkaniu, które mu darowali, lecz – jak utrzymuje skarżący – prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości gruntowej w G. o powierzchni 0,1229 ha. Oceniając ponoszone przez siebie co miesiąc wydatki, wnioskodawcy wyliczył, że utrzymują się one na poziomie 1 394 zł (w tym leki, energia, gaz, podróże do G., koszt zakupu prasy, koszt utrzymania dwóch kotów, podatek rolny, spłata pożyczki gotówkowej oraz koszty przesyłek pocztowych, śniadań i kolacji). Pozostałą kwotę – 246,76 zł – wnioskodawca przeznacza na środki czystości, odzież i obuwie. Do wniosku załączono: kserokopię odcinka przekazu emerytury wnioskodawcy, z której wynika jej aktualna wysokość (1468,75 zł netto), zaświadczenie z ZUS wskazujące, że żona wnioskodawcy nie figuruje w ewidencji emerytalno-rentowej, a więc nie pobiera świadczeń z ZUS, zaświadczenie ze Spółdzielni Mieszkaniowej (wskazujące, że mieszkanie przy ul. W. [...] w S. stanowi własność syna wnioskodawcy, on zaś i jego żona są w nim zameldowania w charakterze członków rodziny), nakaz płatniczy w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 rok za nieruchomość położoną w G., opiewający na kwotę 103 zł (wymiar podatku w skali roku). Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływaną dalej jako P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego i sytuacji zarobkowej skarżącego i członków jego rodziny razem z nim zamieszkujących, na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z dnia 17 listopada 2010 r., wezwano skarżącego do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów źródłowych: - oświadczenia w przedmiocie wysokości i źródeł dochodów wszystkich członków rodziny mieszkających z wnioskodawcą w mieszkaniu przy ul. W. w S., tj. również syna i synowej, wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość otrzymywanych świadczeń, - wyciągów wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę, a także syna i synową osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu oraz rachunku bankowego dla prowadzonej działalności gospodarczej z okresu ostatnich trzech miesięcy, jeśli taka jest prowadzona przez kogokolwiek z członków rodziny wnioskodawcy, - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości, leki itp.) oraz oświadczenia, czy w mieszkaniu przy ulicy W. w S. zamontowane są oddzielne liczniki dla gospodarstwa domowego skarżącego i jego syna, - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych przez skarżącego lub jego żonę, syna lub synową pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej). W odpowiedzi na powyższe, wnioskodawca nadesłał do sądu pismo, w którym oświadczył, że wnosi o uchylenie zarządzenia referendarza w części dotyczącej syna, rzekomej synowej i córki. Wyjaśnił, że wraz z żoną mieszka u dorosłego syna stanu wolnego. W mieszkaniu tym mieszka również dorosła córka stanu wolnego. Jego zdaniem, dorosłe dzieci nie mają obowiązku alimentowania rodziców w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Podkreślił, że wraz z żoną prowadzi odrębne gospodarstwo domowe od gospodarstw dzieci. Ponosi comiesięczne wydatki, według wyliczenia wskazanego na formularzu PPF. Jest osobą schorowaną, wydatkującą duże kwoty na leki. Nie posiada żadnego konta bankowego, podobnie jaki i jego żona. Nie posiada również wraz z żoną żadnego samochodu. Jego emerytura, z której musi utrzymać także swoją żonę, jest niższa niż najniższe wynagrodzenia netto. Wnioskodawca nie przedstawił sytuacji finansowej swego syna i córki, z którymi wspólnie zamieszkuje, nie nadesłał wyciągów z ich kont bankowych, nie ustosunkował się do pytania Referendarza o to, czy w mieszkaniu są zamontowane oddzielne liczniki dla odrębnych gospodarstw domowych, a także do pytania o posiadane pojazdy mechaniczne przez swoje dzieci. Oświadczył jedynie, że ze względu na ustawę o ochronie danych osobowych brak jest podstaw do informowania Sądu o sytuacji materialnej jego syna i córki. Wyjaśnić w tym miejscu należy skarżącemu, że stosownie do treści art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Referendarza, oświadczenie skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF nie było wystarczające dla dokonania pełnej oceny jego sytuacji z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy. Stąd też referendarz domagał się przedłożenia wyciągów z kont bankowych wnioskodawcy i członków jego rodziny, ale także złożenia wyjaśnień co do zarobków osiąganych przez syna i synową wnioskodawcy, którzy mieszkają razem ze skarżącym w jednym mieszkaniu przy ul. W. w S. Oświadczenie o prowadzeniu oddzielnych gospodarstw domowych pozostaje bowiem gołosłowne w sytuacji, gdy skarżący odmówił złożenia oświadczenia co do posiadania oddzielnych liczników na media w mieszkaniu zajmowanym przez wnioskodawcę i pozostałych członków jego rodziny. Skarżący wyjaśnił, że obecnie mieszka wraz z synem i córką, jednak uchylił się od przedstawienia ich sytuacji finansowej. Tymczasem, decydując się na złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca musi mieć świadomość, że podstawę do przyznania tej pomocy jest rzetelne przedstawienie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, a także osób, z którymi skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Myli się również wnioskodawca twierdząc, że jego dorosłe dzieci nie są obowiązane do alimentacji rodziców pozostających w ubóstwie. Nie uzasadnione jest oczekiwanie, by koszty postępowania za skarżącego ponosił Skarb Państwa w sytuacji, gdy wnioskodawca posiada dorosłe, osiągające dochody dzieci, które – być może – są w stanie pomóc finansowo swoim rodzicom. Referendarz jednak nie jest w stanie tego ocenić, gdyż wnioskodawca świadomie odmawia udzielenia informacji w zakresie sytuacji majątkowej i zarobkowej swoich dzieci, wspólnie zamieszkujących w mieszkaniu przy ul. W. w S. Zważyć zatem należy, że skarżący jedynie wybiórczo, wykonał zobowiązanie referendarza, uchylając się ponadto od przedłożenia wyciągów z kont bankowych swoich dzieci, oświadczenia o posiadanych przez nich pojazdach mechanicznych, a także dokumentów obrazujących ponoszone przez siebie niezbędne wydatki. W ocenie referendarza, skarżący ewidentnie uchylił się od wykonania zobowiązania w wyżej wskazanym zakresie, wykonując je w sposób wybiórczy, a tym samym uniemożliwiając dokonanie pełnej oceny jego sytuacji zarobkowej, rodzinnej i majątkowej z punktu widzenia spełniania przesłanek prawa pomocy. Takie postępowanie wskazuje na chęć ujawnienia jedynie takich okoliczności, które – w ocenie wnioskodawcy – uzasadniają jego wniosek o przyznanie prawa pomocy, przemilczenia natomiast kwestii niewygodnych dla wnioskodawcy. Tymczasem, postępowanie o przyznanie prawa pomocy zmierza do ujawnienia pełnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zarobkowej wnioskodawcy i wszystkich okoliczności, które składają się na obraz tej sytuacji, a nie tylko takich okoliczności, które są korzystne dla wnioskodawcy. Wobec tego, brak jest jakichkolwiek podstaw, by uchylać zarządzenie Referendarza w przedmiocie dostarczenia dokumentów źródłowych w tej części, w której wnioskodawca nie zamierza jego wykonać, bowiem takie żądanie jest całkowicie bezzasadne. W tym stanie rzeczy, odmowa przedłożenia żądanych dokumentów musi podlegać ocenie w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając zatem na uwadze okoliczność, że skarżący nie wykonał zobowiązania Referendarza w całości, w szczególności uchylił się od przedstawienia – istotnych w niniejszym stanie faktycznym - danych dotyczących ewentualnych środków pieniężnych zgromadzonych na kontach bankowych swoich dzieci oraz ich oszczędności oraz ujawnienia źródeł utrzymania członków swoich rodziny wspólnie zamieszkujących w jednym mieszkaniu, a także od złożenia oświadczenia w przedmiocie posiadanych pojazdów mechanicznych przez dzieci, należało uznać, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pomimo wezwania, wnioskodawca tylko w sposób wybiórczy ustosunkował się do części żądanych w nim dokumentów, w efekcie uniemożliwiając wyjaśnienie istotnych okoliczności oraz nasuwających się wątpliwości dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej jego oraz członków jego rodziny. Z oświadczenia zawartego na formularzu PPF wynika, że wnioskodawca otrzymuje emeryturę w kwocie około 1 500 zł miesięcznie, ponadto jest on właścicielem nieruchomości gruntowej. Nie ujawniono dochodów pozostałych członków rodziny (poza żoną). Brak jest w tej sytuacji podstaw, by uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania (w szczególności - kosztu wpisu od skargi w wysokości 200 zł). Przypomnieć w tym miejscu należy, że to rzeczą wnioskodawcy, starającego się o uzyskanie prawa pomocy jest wykazanie, że spełnia ustawowe przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest przyznanie prawa pomocy. Jak bowiem wskazano powyżej, jest to instytucja wyjątkowa, przewidziana dla osób, które są ubogie, w szczególności – na skutek wydarzeń losowych – pozbawione majątku i dochodów. Przedłożone dokumenty wskazują zaś, że wnioskodawca nie należy do takiej grupy osób. Na marginesie też należy wskazać, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Skarżący jest zaś właścicielem nieruchomości gruntowej, a zważyć należy, że sposób korzystania z majątku przez stronę w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystywany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu na pokrycie kosztów związanych z udziałem, wszczętej przecież przez samego skarżącego, sprawy sądowej (por. postanowienie NSA z 19 sierpnia 2010 r. w sprawie II OZ 767/10, niepublikowane). Tym samym, skarżący mógłby chociażby wydzierżawić posiadaną przez siebie nieruchomość gruntową, aby polepszyć swoja sytuację finansową. Niezależnie jednak od tego, wobec braku współdziałania strony w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.