II SA/Gd 809/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 16 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Komendanta Wojewódzkiej Straży Pożarnej z dnia 7 października 2014 r., nr [...] w przedmiocie wykonania obowiązków w zakresie ochrony przeciwpożarowej postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskiem z dnia 22 czerwca 2015 r. skarżący M. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi kasacyjnej oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci i ich matką. Wnioskodawca wskazał, że posiada mieszkanie o powierzchni 74 m2, dwa lokale użytkowe, których powierzchni nie podał oraz nieruchomość rolną, na której usytuowany jest zakład ślusarski. Wskazał również, że nie posiada przedmiotów o znacznej wartości. Wyjaśnił, że posiada sprzęt wykorzystywany w prowadzonej działalności usługowej, w tym środki transportu. W zakresie źródeł dochodów wnioskodawca wyjaśnił, że osiąga dochód z prowadzonej działalności usługowej, który nie wystarcza jednak na utrzymanie jego i rodziny. Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącego za niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego i zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2015 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni szeregu dokumentów i oświadczeń, które pozwalałby na ustalenie rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy, stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków oraz kwoty posiadanych zasobów pieniężnych. Poinformowano także skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. Skarżący, pomimo prawidłowego doręczenia wezwania o dokumenty, nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. W tej sytuacji postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał zasadności złożonego wniosku. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący uniemożliwił, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. Z uzasadnienia postanowienia wynikało, że referendarzowi z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych w innych sprawach zawisłych przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku wiadomo, skarżący od 1 sierpnia 1998 r. prowadzi działalność gospodarczą i jest aktywnym przedsiębiorcą a mimo to nie zadeklarował kwoty uzyskiwanych z tego tytułu dochodów, zaś wskazując że wysokość dochodów z tytułu działalności gospodarczej nie pozwala na zaspokojenie kosztów utrzymania rodziny, nie podał kwoty wydatków ponoszonych z tego tytułu. W złożonym oświadczeniu nie podał także, że posiada samochód osobowy i dostawczy oraz że zamieszkuje wspólnie z rodzicami pod jednym adresem. Skarżący w sprzeciwie złożonym od powyższego postanowienia wniósł o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy, wskazując, że jest w trudnej sytuacji materialnej, a weryfikacja wyroku przez sąd wyższej instancji jest konieczna ze względu na jego wadliwość. Uwzględniając fakt, że wniesiony sprzeciw nie podlegał odrzuceniu, zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlegała ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji. (M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Przyznanie prawa pomocy winno mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że skarżący prowadzi on gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci i ich matką. Posiada mieszkanie o powierzchni 74 m2 i nieruchomość rolną, na której wykonuje działalność usługową w postaci zakładu ślusarskiego. Skarżący wskazał także, że ma dwa lokale użytkowe. Skarżący twierdząc, że dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej nie pozwalają mu na utrzymanie siebie i rodziny, nie ujawnił ich wysokości ani wysokości ponoszonych kosztów utrzymania. Wobec tych uogólnień i niejasności w opisie swojej sytuacji zarobkowej i majątkowej, w ocenie sądu, referendarz prawidłowo uznał, że oświadczenie wnioskodawcy nasuwało wątpliwości, które można było usunąć poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wnioskodawca, zobowiązany do przedłożenia dokumentów źródłowych oraz złożenia wyjaśnień, nie odpowiedział na wezwanie sądu. Skutkiem tego było postanowienie referendarza odmawiające przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W treści złożonego sprzeciwu wnioskodawca nie wyjaśnił wątpliwości, które legły u podstaw odmowy przyznania mu prawa pomocy, nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych oraz nie złożył wyjaśnień, które rozwiałyby wątpliwości dotyczące jego sytuacji materialnej i zarobkowej, poza gołosłownym stwierdzeniem, że jest w trudnej sytuacji materialnej. Z powołanych przepisów art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Mając na uwadze okoliczność, iż skarżący nie wykonał zobowiązania zmierzającego do wyjaśnienia istotnych okoliczności umożliwiających ocenę jego sytuacji zarobkowej i majątkowej w kontekście spełniania przesłanek prawa pomocy, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Pomimo wezwania, wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów, które pozwoliłyby na wyjaśnienie, jakie dochody osiąga, jakie obciążają go koszty oraz jaki posiada majątek. Składając sprzeciw również nie skorzystał z możliwości udowodnienia swojej trudnej sytuacji materialnej. Rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że spełnia ustawowe przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest przyznanie prawa pomocy. Z powyższej możliwości skarżący nie skorzystał. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 29.01.2015 r., II OZ 58/15, LEX nr 1628852; postanowienie NSA z dnia 1.03.2006 r., II OZ 235/06, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto wskazać należy, że wpis od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wynosi 100 zł, a więc nie jest kwotą wysoką, a skarżący wniósł już w sprawie skargę kasacyjną sporządzoną przez adwokata. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.