II SA/Gd 836/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 września 2011 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza z dnia 2 sierpnia 2011 r., nr [...]. Burmistrz decyzją z 2 sierpnia 2011 r., wydaną na podstawie art. 17 ust. 1, art. 24 ust. 1, 2, 2a, 4 ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych odmówił skarżącej K. S.: 1. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad K. S., 2. przyznania składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad K. S., 3. przyznania składki na ubezpieczenia zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad K. S., W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podniósł, że skarżąca złożyła oświadczenie, iż pomimo, że nie mieszka z matką, to od 28 czerwca 2011 r. podejmuje się wyłącznej opieki nad nią. Wcześniej opiekę sprawował brat skarżącej P. S., ale w związku z pogorszeniem się jego stanu zdrowia zrezygnował z opieki. Pracownik socjalny ustalił, że K. S. jest zdolna do samodzielnego poruszania się po mieszkaniu. Natomiast stan zdrowia P. S. nie uległ pogorszeniu, które uzasadniałoby zaprzestanie opieki nad matką. Pracownik socjalny nie zastał skarżącej w domu jej matki. Dalej organ I instancji wskazał, że wątpliwości jego budził fakt zaprzestania opieki przez P. S. nad K. S., w kilka dni po decyzji odmawiającej przyznania P. S. świadczenia pielęgnacyjnego. Według organu I instancji skarżąca nie sprawuje opieki nad matką, którą to opiekę sprawuje jej brat - P. S.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 2 września 2011 r. utrzymało w mocy decyzję organu i instancji w punkcie pierwszym. Odnośnie punktu drugiego i trzeciego uchyliło rozstrzygnięcie i umorzyło postępowanie. Kolegium stwierdziło, że z K. S. zamieszkuje drugi syn - A., który się nią nie opiekuje, jest bezrobotny i ma zamiar podjąć pracę. Podobnie bezrobotną jest siostra skarżącej, jak i sama skarżąca. W ocenie Kolegium nie można uznać, że wskazane osoby, poza P. S., zobowiązane alimentacyjnie do wspierania matki, nie są w stanie przy odrobinie dobrej woli zorganizować tak opieki, aby móc ją podzielić między siebie, bez rezygnacji z poszukiwania pracy i wywiązywania się z własnych obowiązków domowych. Zdaniem Kolegium, stan zdrowia K. S. oraz opisywane czynności opiekuńcze nie wskazują, aby dorosłe dzieci nie mogły poradzić sobie z zaspokajaniem jej potrzeb. Nie chodzi przy tym o osobę leżącą wymagającą stałej intensywnej i bezpośredniej pieczy nad stanem zdrowia, a zatem wspólnie zorganizowana opieka przez dzieci winna w pełni zaspokoić jej słuszne potrzeby. Skarżąca nie musi przebywać z matką całą dobę. Podsumowując, organ II instancji stwierdził, że nie mógł uwzględnić odwołania skarżącej, skoro stan faktyczny sprawy nie przemawia za uznaniem, że rodzina nie ma innej możliwości zapewnienia opieki jak rezygnacja skarżącej z zatrudnienia. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższą decyzję, zarzucając, że stan faktyczny sprawy nie został ustalony należycie, gdyż sprawuje ona stałą opiekę nad matką. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 - 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) - dalej jako u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie; na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 17 ust. 5 u.ś.r.). Ze wskazanej normy prawnej wynika, iż udzielenie świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie następuje po łącznym spełnieniu następujących przesłanek: istnienia obowiązku alimentacyjnego osoby opiekującej się, niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia, wykonywania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz braku przesłanek z art. 17 ust. 5 ustawy. Omawiana norma prawna precyzyjnie określa przesłanki obligujące do udzielenia przedmiotowego świadczenia ujmując je w zamkniętym katalogu, co oznacza, że żadne inne okoliczności nie mają wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem obowiązkiem organów administracji przed wydaniem decyzji odnośnie wskazanego świadczenia jest ustalenie istnienia bądź nieistnienia opisanych powyżej okoliczności. Wyjaśnienie to powinno być wszechstronne i prowadzić do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia, przy czym ciężar ustalania stanu faktycznego sprawy spoczywa na organach (art. 7 K.p.a.). W konsekwencji uznać należy, że organy administracji zobowiązane są do ustalenia wszelkich okoliczności sprawy administracyjnej, jednakże tylko w jej granicach wyznaczonych przez normy prawa materialnego – w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że bezsporne jest, że wnioskodawczyni jako córka jest zobowiązana do alimentacji, jest osobą bezrobotną - niepodejmującą zatrudnienia oraz, że matka wnioskodawczyni posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem kwestią pozostałą do wyjaśnienia było jedynie to, czy skarżąca wykonuje opiekę nad matką. Postępowanie organu I instancji w tym zakresie nie czyni zadość obowiązkowi z art. 7 K.p.a. Stwierdzenie, że pracownik socjalny nie zastał w domu K. S. skarżącej, jest co najmniej niewystarczające. Nie oznacza to, że skarżąca nie wykonuje opieki nad matką. Jak stwierdziła bowiem skarżąca w odwołaniu, była ona w tym czasie w sklepie po zakupy dla matki. Ustawa nie definiuje pojęcia sprawowania opieki, więc należy odnosić się do potocznego rozumienia tego pojęcia, w którym niewątpliwie mieści się robienie zakupów i załatwianie innych bieżących spraw poza miejscem zamieszkiwania podopiecznej. Podkreślić należy, że skarżąca, co sama przyznaje, nie mieszka z matką, więc siłą rzeczy nie spędza u niej całego czasu. Ponadto ustawodawca nie wymaga w art. 17, aby opieka była całodobowa. Uznać zatem należy, że twierdzenia organu I instancji są nie zostały poparte stosownymi dowodami - brak choćby informacji od K. S.. To samo dotyczy tezy jakoby, że to P. S. sprawuje opiekę nad matką. Jako dowolne i wykraczające poza granice sprawy administracyjnej należy uznać twierdzenia organu I instancji odnoście tego, że stan zdrowia P. S. jest na tyle dobry, że nie uzasadnia zaprzestania sprawowania opieki nad matką. Pomijając fakt, że organ I instancji nie jest kompetentny do oceny stanu zdrowia, to okoliczność ta jest nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wnioskodawcą jest wyłącznie skarżąca i dla przyznania spornego świadczenia ma wyłącznie znaczenie, czy to ona sprawuje opiekę nad matką. Podobnie nie mają znaczenia dla spornego uprawnienia dywagacje organu dotyczące odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego P. S. i wątpliwości, czy zaprzestał on w związku z tym sprawowania opieki. Elementy te mogą inspirować organ do szczególnie wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jednak same w sobie nie mogą być podstawą odmowy przyznania świadczenia, gdyż nie stanowią przesłanek odmowy przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 u.ś.r. Powyższe naruszenie art. 7 K.p.a. zostało w całości zaakceptowane przez organ odwoławczy. Co więcej, Kolegium odmowę przyznania świadczenia tłumaczyło również tym, że rodzina ma inne możliwości zapewnienia opieki matce oraz, że przy odrobinie dobrej woli rodzeństwo może podzielić opiekę między siebie bez uszczerbku dla swojego dla życia zawodowego i domowego. Twierdzenia te wykraczają w sposób oczywisty poza hipotezę normy art. 17 ust. 1 i 5 u.ś.r. i nie mogą tym samym stanowić przesłanek rozstrzygania w przedmiocie świadczenia rodzinnego. Liczba rodzeństwa i potencjalne możliwości opieki nie stanowią przesłanki przyznania świadczenia rodzinnego albo jego odmowy. Liczy się faktyczne wykonywanie opieki. Kolegium było zobowiązane do rozpatrzenia sprawy w granicach wyznaczonych przez art. 17 u.ś.r., w których to nie mieszczą się okoliczności opisane powyżej. Przedmiotowa norma określa przesłanki przyznania i odmowy przyznania świadczenia w sposób precyzyjny, nie pozostawiając marginesu uznania organom administracji. Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł w wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji zobowiązane będą do ustalenia, czy zachodzą przesłanki przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w szczególności, czy skarżąca wykonuje opiekę nad matką. Dopiero w pełni wyjaśniony stan faktyczny będzie stanowił podstawę rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.