II SA/Gd 84/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia poprzedniego sposobu zagospodarowania terenu postanawia: odmówić wnioskodawcy W. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych. Wnioskiem z 19 lutego 2017 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF (data wpływu do sądu: 24 lutego 2017 r.), wnioskodawca W. Z. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z dochodów z działalności rolniczej w wysokości 1000 zł netto miesięcznie. Z jego oświadczenia o stanie majątku wynika, że jest on właścicielem gospodarstwa rolnego w C. o powierzchni 2 ha, składającego się z 4 budynków gospodarczych, 2 budynków pomocniczych w celu produkcji drobiu (obsada 34 tysiące), gospodarstwa rolnego w O. o powierzchni 0,3 ha wraz z budynkiem gospodarczym (18 tysięcy kurcząt) oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 15 ha o wartości około 300 000 zł. Wnioskodawca podkreślił, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku dla swojego utrzymania, ponieważ z uwagi na embargo na eksport do Rosji drobiu, jego produkcja stała się nieopłacalna. Podkreślił, że posiada zadłużenie z tytułu kredytu na zakup gospodarstwa rolnego w wysokości 1,18 miliona złotych. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego z 1 marca 2017 r. wezwano go do przedłożenia - w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania - szeregu dokumentów i oświadczeń (w tym zwłaszcza: wyciągów z kont bankowych oraz kopii dokumentów obrazujących ponoszone wydatki, oświadczeń wraz ze stosowną dokumentacją w zakresie wysokości przysługujących wnioskodawcy dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa), których celem było doprecyzowanie jego oświadczeń, w szczególności co do wysokości uzyskiwanych dochodów oraz ich relacji do ciążących na wnioskodawcy zobowiązań, zawartych we wniosku oraz ich udokumentowanie. Z uwagi na fakt, że wnioskodawca jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie określono rygoru związanego z brakiem lub niepełnym wykonaniem wystosowanego do niego zobowiązania. Niniejsze wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi wnioskodawcy 6 marca 2017 r. 20 marca 2017 r. (data stempla pocztowego) do akt sprawy wpłynęło oświadczenie pełnomocnika wnioskodawcy, z którego wynika, że: - "wysokość dopłat obszarowych i innych za 2016 i 2017 rok nie przekroczyła w danym roku 50 000 zł", - opłaty za media są wy wysokości wskazanej we wniosku (dla jednej osoby), - strona nie jest właścicielem pojazdów, poza współwłasnością pojazdu typu Quad o wartości 700 zł, - co do kwoty dochodu 1000 zł – była ona aktualna w 2016 roku. Obecnie strona nie ma dochody, a wobec niej powadzone jest postepowanie egzekucyjne. Strona nie jest w stanie obsługiwać długów i rozważa ogłoszenie upadłości. Do wniosku załączono kserokopię zajęcia wierzytelności z 25 sierpnia 2016 r., z którego wynika że przeciwko wnioskodawcy zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne o zapłatę należności głównej w wysokości 86 000 zł. Ponadto, załączono: - zaświadczenie z Banku [..] z 17 stycznia 2017 r., z którego wynika, że wnioskodawca posiada w nim pożyczkę gotówkową udzieloną 30 czerwca 2014 r. w kwocie 148 300 zł i na dzień wystawienia zaświadczenia do całkowitej spłaty pozostała kwotą 96 004,40 zł, - zaświadczenie z Banku [.] z 13 marca 2017 r., z którego wynika, że wnioskodawca posiada w nim rachunek bieżący dla prowadzonej działalności rolnej oraz kredyt obrotowy na kwotę 150 000 zł oraz kredyt inwestycyjny udzielony na kwotę 744 000, a także limit odnawialny w rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym w wysokości 80 000 zł. Do spłaty – na dzień wystawienia zaświadczenia – pozostało łącznie 819 000 zł. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., powoływana dalej jako p.p.s.a.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak - Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek przytoczyć i udokumentować okoliczności wskazane w ww. przepisie, tj. w tym przypadku - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na niej. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonywana jest ocena, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednocześnie, zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca odpowiedział jedynie częściowo, prezentując istotne informacje dotyczące swojej sytuacji finansowej w sposób wybiórczy i nie do końca konsekwentny, koncentrując się jednoznacznie na wykazaniu stanu pasywów w swojej sytuacji finansowej, a przemilczając okoliczności dotyczącego kwestii dochodów. W szczególności, wnioskodawca nie przedstawił wyciągów ze swojego rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego, czy rachunku dla prowadzonej działalności rolnej, mimo że z zaświadczenia Banku [..] z 13 marca 2017 r. bezspornie wynika, że takie rachunki posiada. Podobnie, nie jest wystarczające oświadczenie wnioskodawcy w przedmiocie dopłat bezpośrednich, gdyż zgodnie z wezwaniem wnioskodawca zobowiązany był przedłożyć dokumenty obrazujące dokładne wysokości uzyskiwanych dopłat oraz daty ich przekazania przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rachunek wnioskodawcy. Nie mniej jednak, podkreślić należy, że już z samego oświadczenia o wysokości tych dopłat wywodzić należy, że deklaracja wnioskodawcy co do wysokości jego dochodów jest niewiarygodna. W ocenie referendarza, kwoty dopłat bezpośrednich podlegają wliczeniu do dochodów wnioskodawcy, a skoro w roku 2016 i 2017 wynosiły one po 50 000 zł, to uznać należy, że dochód wnioskodawcy w skali miesiąca kształtuje się na poziomie co najmniej 4166 zł. Wybiórcze przedstawienie okoliczności wskazanych w zobowiązaniu referendarza z 1 marca 2017 r. nie stanowi jego prawidłowej realizacji i nie prowadzi do jednoznacznego wyjaśnienia sytuacji finansowej wnioskodawcy. Referendarz nie jest bowiem w stanie zweryfikować ogólnych i nie do końca jasnych informacji podanych w formularzu PPF, dotyczących dochodów wnioskodawcy i ich relacji do ciążących na nim jego zobowiązań w skali miesiąca. Ponadto, wbrew wezwaniu, wnioskodawca nie udokumentował swoich wydatków, przedstawiając wyłącznie swoje długi, co również nie ułatwia dokonania oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Powyższe zaniechania w zakresie realizacji zobowiązania referendarza prowadzą do wniosku, że strona nie przedstawiła w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości jednej z najistotniejszych informacji, na podstawie której można w sposób prawidłowy zweryfikować, czy spełnia przesłankę przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. informacji na temat tego jaka jest relacja dochodów wnioskodawcy do ciążących na nim wydatków. Ostatecznie, taka postawa wnioskodawcy uniemożliwia uwzględnienie jego wniosku, gdyż nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF stwierdzenia, że jego sytuacja finansowa i majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania (nieprawidłowe wykonanie wezwania) do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto wskazać ponadto, że wnioskodawca jest właścicielem dużego majątku rolnego. Równie istotnym elementem oceny jego sytuacji z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy jest zatem również jego majątek, opisany powyżej. Należy przy tym podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, zasadą jest, by w pierwszej kolejności poszukiwać źródeł finansowania swoich spraw sądowych z własnego majątku i dochodów. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy wskazuje zaś, że może on uzyskać źródło finansowania swojej sprawy administracyjnej z własnych środków – w szczególności z posiadanych dochodów z płatności obszarowych, ewentualnie - majątku, który – według jego oświadczenia – stanowi m. in. gospodarstwo rolne w C. oraz nieruchomość rolna o powierzchni 15 ha. Ten ostatni składnik majątkowy można częściowo spieniężyć lub też uczynić zabezpieczeniem pożyczki. W takiej zaś sytuacji, brak jest podstaw ku temu, by uwzględnić wniosek skarżącego, zwalniając go z kosztów niniejszego postępowania. Jednocześnie, w ocenie referendarza za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może przemawiać okoliczność obsługi kredytów. Należy bowiem wskazać, że w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych i składników majątkowych preferencyjnie traktował zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). Zatem opisany wyżej potencjał finansowy gospodarstwa domowego skarżącego wskazuje na możliwości uregulowania kosztów postępowania sądowego, zamykających się na obecnym etapie postepowania w kwocie 500 zł (wpis od skargi). Należy przy tym zauważyć, że wnioskodawca nie ma nikogo na utrzymaniu, a uzyskiwane dochody i posiadany majątek służą zaspokojeniu potrzeb tylko jednej osoby. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.