II SA/Gd 858/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. O. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 14 września 2010 r., Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej postanawia odmówić przyznania B. O. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. B. O. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem, nie ma nikogo na utrzymaniu. Źródłem utrzymania małżonków są ich emerytury w łącznej wysokości 3 126,62 zł miesięcznie. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawczyni jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną, uznaną za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. Porusza się o kulach , duże kwoty wydaje na leki. Z uwagi na trudności w poruszaniu się zmuszona jest korzystać z taksówek, aby dotrzeć na badania, czy do lekarza. Wnioskodawczyni wraz z mężem mieszka w mieszkaniu należącym do jej córki. Nie posiada żadnego majątku. W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Wskazać też w tym miejscu należy, iż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może ona mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo naszego kraju, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można bowiem, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Z uwagi na okoliczności podniesione we wniosku i dane zawarte w oświadczeniu skarżącej, wskazujące na wysokość dochodów gospodarstwa domowego wnioskodawczyni i jej męża (ponad 3000 zł miesięcznie), należało uznać, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie ma realnych możliwości finansowych pozwalających jej na poniesienie kosztów sądowych, w tym w szczególności kosztu wpisu, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i swojego męża. Zauważyć należy, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wyłącznie z mężem. Nie ma nikogo na utrzymaniu, a zatem otrzymywane dochody może przeznaczyć wyłączne na własne potrzeby, w tym – na leki, badania oraz konieczny transport. Skarżąca nie wykazała przy tym w swoim oświadczeniu oraz załączonych do wniosku dokumentach, by wszystkie środki finansowe pozostające w jej dyspozycji były pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), w tym również związane z finansowaniem leczenia oraz transportu na konieczne badania. Należy podzielić pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa, w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji - w razie nie wykazania omawianego uprawnienia - próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.