II SA/Gd 863/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędziowie WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz, Sędzia WSA Alina Dominiak, Protokolant Jarosław Skopczyński, po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi O. S. na decyzję Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Rejonowego z dnia 22 stycznia 2001 r. Nr [...] w przedmiocie przydziału kwatery zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Terenowego nr [...] z dnia 18 grudnia 2000 roku oraz zasądza od Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Rejonowego na rzecz skarżącego O. S. 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 2. wymienione wyżej decyzje nie mogą być wykonane. Zaskarżoną decyzją z dnia 22 stycznia 2001 r. Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Rejonowego - na podstawie przepisów art. 13 ust. 4 i 5 pkt 2 oraz art. 52 ust. 2 w związku z art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sil Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (ogłoszony w Dz. U. Nr 86 z 1995 r., [ poz. 433 wraz z późn. zmianami) oraz 138 § 1 pkt 1 KPA - po rozpatrzeniu odwołania por. O S. od decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego WAM Nr [...] z dnia 18.12.2000 r. dotyczącej przydziału kwatery zastępczej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, co następuje: por. O. S. pełni służbę w JW [...]. Na przydział osobnej kwatery stałej w garnizonie [...] oczekuje od dnia 05.10.2000 r. Na liście kolejności przydziału osobnej kwatery stałej jest ujęty na poz. 131. Posiada uprawnienia do trzech norm mieszkaniowych. W związku z trudną sytuacją mieszkaniową w garnizonie [...] O. S. otrzymywał świadczenie finansowe umożliwiające pokrycie kosztów najmu lokalu mieszkalnego w [...] przy ul. [...], przyznane przez Dyrektora OT WAM. Dyrektor OT WAM pismem Nr [...] z dnia 21.11.2000 r. poinformował zainteresowanego, że zostanie przydzielona kwatera zastępcza. Następnie w dniu 18.12.2000 r., Dyrektor OT WAM, decyzją Nr [...] przydzielił por. O. S. kwaterę zastępczą w [...] przy ul. [...], o strukturze 1 pk., powierzchni mieszkalnej [...] i powierzchni użytkowej [...]. Zainteresowany odwołał się od decyzji organu I instancji. Rozpatrujący sprawę organ II instancji stwierdził, że decyzja organu I instancji jest zasadna i w niczym nie narusza obowiązujących przepisów. Z dyspozycji art. 22 ust. 1 ustawy wynika, że żołnierzowi przysługuje prawo do kwatery od dnia powołania do czynnej służby wojskowej pełnionej jako stała. Prawo to zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy realizowane jest na wniosek żołnierza zawodowego przez przydział kwatery lub wypłatę ekwiwalentu pieniężnego. Do czasu realizacji prawa do kwatery żołnierz, stosownie do art. 24 ust. 2 otrzymuje świadczenie finansowe umożliwiające pokrycie kosztów najmu lokalu mieszkalnego albo zakwaterowanie tymczasowe w budynkach lub kwaterach będących w zasobach Agencji. Z decyzji przydziału Nr [...] z 18.12.2000 r. -wynika, że przydzielona kwatera zastępcza o powierzchni mieszkalnej [...] spełnia dyspozycję art. 50 ust. 3 ustawy który stanowi, iż kwaterą zastępczą jest kwatera o powierzchni mieszkalnej mniejszej od minimalnej normy tej powierzchni przysługującej żołnierzowi zawodowemu. Jednocześnie zaznaczono, iż art. 49 ust. 1 pkt 1 lit.a ustawy stanowi o tym, że żołnierzowi w służbie stałej przysługuje świadczenie finansowe umożliwiające pokrycie kosztów najmu lokalu mieszkalnego jeżeli Agencja nie może zapewnić mu tymczasowego zakwaterowania z rodziną. W skardze na przytoczoną decyzję O. S. wniósł o jej uchylenie i przywrócenie prawa do świadczenia finansowego umożliwiającego pokrycie kosztów najmu lokalu mieszkalnego, z którego to świadczenia skarżący korzystał na podstawie decyzji Dyrektora WAM OT z dnia 8 listopada 2000 r. Uzasadniając wnioski skargi skarżący zarzucił, że decyzje o przydzieleniu kwatery zastępczej (lokalu o pow. mieszkalnej 19,78 m2 i strukturze 1 pok. + kuchnia + pom. sanit.) podjęte zostały z naruszeniem przepisów art. 49 ust. 2 i 53 ust. 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (Dz. U. Nr 86 z 1995 r. poz. 433 ze zm.) oraz § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 lutego 1999 r. w sprawie zakwaterowania tymczasowego oraz hoteli garnizonowych (Dz.U. Nr 12 z 1999 r. poz. 103) i § ó ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 28 kwietnia 2000 r. w sprawie administrowania kwaterami i lokalami mieszkalnymi przez Wojskową Agencję Mieszkaniową (Dz. U. Nr 40 z 2000 r. poz. 471), praw i interesów skarżącego i - przepisów KPA. O. S. podniósł, że zamieszkawszy, za zgodą swojego dowódcy, w wynajętym lokalu mieszkalnym, korzystał ze świadczenia finansowego umożliwiającego pokrycie kosztów najmu tego lokalu. Dyrektor WAM OT poczuł się dotknięty wniesieniem przez skarżącego odwołania od terminu przyznania świadczenia i decyzją z dnia 18 grudnia 2000 r. przydzielił skarżącemu (i rodzinie skarżącego) kwaterę zastępczą składającą się z jednego pokoju z kuchnią, przy czym powierzchnia mieszkalna kwatery nie spełnia podstawowych norm socjalnych dla 3-osobowej rodziny, nie zapewnia również możliwości wykonywania przez skarżącego obowiązków i czynności pozostających w stałym związku ze służbą (skarżący jest dowódcą okrętu). Przydzielenie kwatery zastępczej bez wniosku skarżącego, bez zachowania kolejności określonej na liście kolejności przydziału kwater i z naruszeniem zasad zakwaterowania tymczasowego i odpłatności za to zakwaterowanie narusza, zdaniem skarżącego, wskazuj wyżej przepisy prawa, w tym - przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stanowiące o załatwieniu spraw z poszanowaniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli on prowadzeniu postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa umacniający autorytet tych organów. W odpowiedzi na skargę Oddział Rejonowy WAM wniósł o jej oddalenie. Wskazano, że podstawową formą realizacji prawa do kwatery przysługującego żołnierzowi je; przydział kwatery lub wypłata ekwiwalentu pieniężnego w zamian za rezygnację z kwatery. D czasu realizacji tego prawa żołnierzowi przysługuje prawo do zakwaterowania w kwaterze zastępczej albo wypłata świadczenia finansowego umożliwiającego pokrycie kosztów lokal' mieszkalnego, z tym, że warunkiem wypłaty tego świadczenia jest niemożność przydział' kwatery zastępczej. Świadczenie finansowe to świadczenie przysługujące w dalszej kolejności niż zakwaterowanie tymczasowe i nie zależy od woli i wyboru żołnierza. Również - zdaniem organu - "złożenie przez żołnierza wniosku o przyznanie świadczenia na najem wszczyna postępowanie administracyjne, wynikiem którego może byt przydział kwatery zastępczej, bez konieczności złożenia przez osobę uprawnioną wniosku o jej przydział". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona, gdyż decyzja o przydzieleniu O. S. kwatery zastępczej bez wniosku skarżącego, utrzymana w mocy przez organ odwoławczy, narusza prawo. Poglądy wyrażone przez organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę nie znajdują oparcia w obowiązujących przepisach prawa, czego nie usprawiedliwia troska o finanse czy interesy Sił Zbrojnych RP. W szczególności przysługujące żołnierzowi zawodowemu prawo do kwatery, zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (tekst obow. w dacie orzekania - Dz. U. Nr 86 z 1995 r. poz. 433 ze zm.) realizuje się na wniosek żołnierza zawodowego (...). Logika i systematyka przepisu wskazuje, że realizacja prawa do kwatery w każdej z form wymienionych w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy wymaga wniosku żołnierza zawodowego, albowiem to od jego woli zależy czy skorzysta on z prawa do kwatery w ogóle. Systematyka omawianego przepisu wskazuje również, że do czasu realizacji, prawa do kwatery żołnierz zawodowy otrzymuje: po pierwsze - świadczenie finansowe umożliwiające pokrycie kosztów najmu lokalu mieszkalnego i - po drugie zakwaterowanie tymczasowe. Z kolei zakwaterowania tymczasowego żołnierzy zawodowych dotyczą przepisy rozdziału 5 cyt. ustawy, które - odpowiednio do systematyki art. 24 jw.: omawiają wcześniej -w art. 49, warunki przyznania świadczenia finansowego na pokrycie kosztów najmu lokalu mieszkalnego, a następnie - w art. 50 i n. - warunki zakwaterowania tymczasowego. Z norm zawartych w tych przepisach wynika, że żołnierzowi zawodowemu w służbie stałej posiadającemu członków rodziny (...) jeżeli Agencja 1) nie może mu przydzielić odpowiedniej kwatery (stałej) łub 2) zapewnić tymczasowego zakwaterowania z rodziną, przysługuje świadczenie finansowe. Szczegółowe zasady zakwaterowania tymczasowego i odpłatności za to zakwaterowanie, a także szczegółowe zasady przeznaczania kwater i innych pomieszczeń mieszkalnych na zakwaterowania tymczasowe określił Minister Obrony Narodowej - na podst. art. 53 ust. 2 i 54 ust. 2 ustawy, w rozporządzeniu z dnia 2 lutego 1999 r. Przepisy tego rozporządzenia w odniesieniu do zakwaterowania tymczasowego żołnierza zawodowego z rodziną, podobnie jak przepisy ustawy (art. 52 ust. 2 ustawy) wymagają złożenia przez żołnierza zawodowego wniosku o zakwaterowanie tymczasowe w kwaterze zastępczej (§ 11 ust. 1 rozporządzenia). Również rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 28 kwietnia 2000 r. w sprawie administrowania kwaterami i lokalami mieszkalnymi przez Wojskową Agencję Mieszkaniową (Dz. U. Nr 40 z 2000 r. poz. 471 ze zm.) w § 4 ust. 1 stanowi, że w celu otrzymania kwatery żołnierz zawodowy składa do dyrektora oddziału terenowego Agencji, właściwego dla miejsca pełnienia czynnej służby wojskowej, wniosek o przydział kwatery lub o poprawę warunków mieszkaniowych albo przydział kwatery zastępczej, zaopiniowany przez dowódcę jednostki wojskowej, w której pełni czynną służbę wojskową. Inne rozumienie cytowanych przepisów, a w szczególności - prezentowane w odpowiedzi na skargę, prowadzić może w praktyce do ograniczenia jednej z podstawowych swobód obywatelskich tj. - swobody wyboru miejsca zamieszkania przez rodzinę żołnierza zawodowego, jak to się stało w niniejszej sprawie. W skardze do NSA O. S. podał, że organ I instancji nakazał skarżącemu rozwiązanie umowy najmu lokalu mieszkalnego, w którym — za zgodą dowódcy -skarżący zamieszkał wraz z rodziną od września 2000 roku. Powoływanie się przez organy wojskowe na poglądy wyrażone w uzasadnieniach innych wyroków NSA jest o tyle nie przekonujące, że oderwane jest od kontekstu i okoliczności faktycznych sprawy. Nadto zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA (Dz. U. Nr 74 poz. 368 ze zm.) i art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153 poz-1270) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania c° do- dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, które działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Reasumując w sprawie niniejszej Sąd uznał za uzasadnioną skargę O. S. i uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję Dyrektora Oddziału Terenowego WAM Nr [...] z dnia 18 grudnia 2000 r., jako wydane z naruszeniem art. 52 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (Dz, U. Nr 86 z 1995 r. poz. 433 ze zm.), § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 lutego 1999 r. w sprawie zakwaterowania tymczasowego oraz hoteli garnizonowych (Dz. U. Nr 12 z 1999 r. poz. 103) i § 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 28 kwietnia 2000 r. w sprawie administrowania kwaterami i lokalami mieszkalnymi przez Wojskową Agencję Mieszkaniową (Dz. U. Nr 40 z 2000 r. poz. 471 ze zm.). Za uzasadniony uznał Sąd również zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w tym - art. 6, 8, 61 § 2 i 104 § 2 KPA. Orzekanie w sprawie, w której postępowanie toczy się na wniosek strony, o prawach i obowiązkach nie objętych tym wnioskiem, jest jaskrawym naruszeniem wyżej wymienionych przepisów i zasad KPA. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) w zw. z art. 135 tej ustawy. O kosztach orzeczono w myśl art. 200 cyt. aktu. Na podstawie art. 152 cyt. ustawy-z dnia 30 sierpnia 2002 r. Sąd określił, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonywane. W toku ponownego rozpatrywania sprawy organ wyjaśni treść wniosku O. . zmierzającego do realizacji prawa żołnierza zawodowego do kwatery (art. 24 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP) i podejmie stosowne rozstrzygnięcie mając na względzie powyższe uwagi. Odnosząc się do wniosku skargi o przywrócenie świadczenia finansowego umożliwiającego pokrycie kosztów najmu lokalu mieszkalnego Sąd wyjaśnia, że przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej było orzekanie o zgodności z prawem decyzji o przydziale kwatery zastępczej, gdyż taki był przedmiot rozstrzygania w decyzjach zaskarżonych (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) w zw. z art. 3 § 1 i 2 cyt. wyżej ustawy z dnia 30.08.2002 r. - p.p.p.s.a. Przepisy tej ustawy miały zastosowanie w sprawie zgodnie z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271). Postępowanie w sprawie świadczenia finansowego jest postępowaniem odrębnym będącym w toku (sprawa 3 II SA/Gd 223/01 tut. Sądu.).