II SA/Gd 881/10

WyrokWSA w Gdańsku2011-03-17

Skład orzekający: Zdzisław Kostka, Katarzyna Krzysztofowicz, Jolanta Sudoł

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osobie, która w okresie II wojny światowej przebywała w obozie jenieckim lub obozie pracy przymusowej, przysługuje świadczenie pieniężne na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, jeśli nie nastąpiła przymusowa zmiana miejsca zamieszkania połączona z wyrwaniem ze środowiska?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu, uznając, że organy administracji nie przeprowadziły należytego postępowania dowodowego w zakresie ustalenia, czy skarżąca przebywała w obozie pracy przymusowej. Brak jest ustaleń dotyczących okresu od września 1939 r. do maja 1940 r., w tym czy istniał obóz pracy przymusowej, w którym skarżąca mogła przebywać. Dopiero wyjaśnienie tych okoliczności pozwoli na ocenę, czy skarżącej przysługuje status osoby represjonowanej.
Stan faktyczny
Skarżąca D. W. domagała się przyznania świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej. Organ odmówił przyznania świadczenia, uznając, że nie nastąpił fakt deportacji do pracy przymusowej, gdyż praca świadczona przez matkę skarżącej nie była połączona z przymusowym wysiedleniem. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez organ II instancji. Skarżąca wniosła skargę do WSA, twierdząc, że była deportowana i przebywała w obozach. Sąd uznał, że postępowanie dowodowe organów było wadliwe w zakresie ustalenia pobytu w obozie pracy przymusowej.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędzia SO Jolanta Sudoł Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi D. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw [...] z dnia 7 września 2010 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw [...] z dnia 12 lipca 2010 r., nr [...]. Decyzją z dnia 12 lipca 2010 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r., nr 87, poz. 395 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił D. W. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu organ wskazał, iż D. W. złożyła wniosek o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR. Organ wyjaśnił, iż represją w rozumieniu wymienionej ustawy, zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a tej ustawy, jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Przepis ten podlegał ocenie w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, który - wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z dnia 23 grudnia 2009 r., nr 220, poz. 1734), stwierdził niezgodność art. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał wywiódł, że "nie ma (...) zastrzeżeń co do samej zasady, aby świadczenia otrzymywały tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formą tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i " wyrwaniem " z dotychczasowego środowiska. " Zatem niezbędnym warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie jest udowodnienie wykonywania pracy przymusowej połączonej z wysiedleniem (wyrwaniem) z dotychczasowego środowiska. Organ podkreślił przy tym, iż w wyroku Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, że: "wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową (...), szczególnie dotkliwie poszkodowane byty osoby, które pracą tą świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Świadectwa osób poddanych tej formie represji skłaniają do akceptacji poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracą, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych." Organ stwierdził nadto, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (dokumentacja uzyskana z Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie) wynika, że W. K., matka strony, w okresie okupacji (maj 1940 r. – marzec 1945 r.) wykonywała pracę przymusową w G. Okoliczności te są potwierdzone zeznaniami świadków A. J. i B. R. oraz osobistym oświadczeniem W. K. z dnia 30 sierpnia 1976 r. Wobec powyższych ustaleń, organ nie dał wiary oświadczeniu strony, że od 20 maja 1940 r. do marca 1944 r. przebywała wraz z rodzeństwem i matką w miejscowości S. Z uwagi na fakt, że praca, którą świadczyła matka wnioskodawczyni w latach 1940-1945 nie była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy D. W. stwierdziła, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem, ponieważ w organie znajdują się dokumenty potwierdzające fakt jej deportacji i przebywania w obozie. Decyzją z dnia 7 września 2010 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej jako k.p.a.) oraz art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał w uzasadnieniu, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż nie nastąpił fakt deportacji opisany w ustawie z dnia 31 maja 1996r. Materiał dowodowy nie wskazuje również aby zainteresowana przebywała w okresie okupacji w obozie pracy. Z dokumentów nadesłanych przez Fundację Polsko-Niemieckie Pojednanie dotyczących okresów zatrudnienia (oświadczenia świadków) wynika, że matka wnioskodawczym w okresie od maja 1940 r. do marca 1945 r. pracowała w miejscu stałego zamieszkania (G.). Przepisy ustawy nie przewidują świadczeń z ustawy dla wszystkich poszkodowanych przez III Rzeszę, lecz zawężają krąg podmiotów do tych spośród nich, wobec których okupant stosował represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie (deportacja) w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy. Organ podkreślił przy tym, iż w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. (sygn. akt K 49/07) zakwestionowane zostało jedynie rozgraniczenie między osobami deportowanymi poza terytorium II RP, a osobami deportowanymi w granicach państwa polskiego sprzed wojny. Trybunał wskazał jednak wyraźnie, iż pozostałe kryteria dotyczące deportacji pozostały bez zmian. W uzasadnieniu wyroku odniesiono się do kwestii pracy w obrębie miejsca zamieszkania. Wprawdzie ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...) nie precyzuje odległości, jednak wyraźnie wskazuje na wymóg deportacji do pracy przymusowej. Kierownik Urzędu wyjaśnił przy tym, iż nie neguje w tym wypadku faktu ciężkiej sytuacji strony podczas wojny, lecz jedynie stwierdza, iż nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit. a ww. ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej. W skardze na powyższą decyzję D. W. ponownie stwierdziła, iż w jej ocenie należy jej się świadczenie z ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...) za deportację oraz pobyt w dwóch obozach. Skarżąca wyjaśniła, że po zwolnieniu z obozu Stalag XX w T. jej matka wraz z trójką dzieci przyjechała do G. 17 maja 1940 r., ale mieszkanie przy ul. Ś. było zajęte i dlatego zabrała dzieci do N., co jest potwierdzone datą 20 maja 1940 roku. Po otrzymaniu zgody na zatrzymanie się w S. u dziadków skarżącej, rodzina pozostała tam do 1945 roku. Stąd też twierdzenie organu, że skarżąca nie była osobą deportowaną i mieszkała przez cały czas w G. jest nieprawdziwe. W odpowiedzi na skargę organ powtórzył argumentacje zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu i wniósł o oddalenie skargi. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż sąd administracyjny w zakresie swojej kognicji ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną jedynie z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia natomiast rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, bądź też celowości; nie rozpatruje również sprawy, kierując się na przykład zasadami współżycia społecznego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 października 2007 roku, sygn. II OSK 1402/06, Baza Orzeczeń LEX nr 360233). Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. W niniejszej sprawie, skarżąca D. W. (urodzona 25 października 1934 roku) domagała się przyznania świadczenia pieniężnego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym, przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia ustawą. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, ponownie rozpoznając niniejszą sprawę, odmówił skarżącej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego na podstawie przepisu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy, gdyż "nie nastąpił fakt deportacji". Przy czym należy zauważyć, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził również, że materiał dowodowy nie potwierdza "aby zainteresowana przebywała w okresie okupacji w obozie pracy", która to okoliczność podpada pod dyspozycję przepisu art. 2 pkt 1 ustawy. Zgodnie z przepisem art. 2 ustawy - represją w rozumieniu ustawy jest: 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 -1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Analiza cytowanego przepisu wymaga również uwzględnienia stanowiska zawartego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., wydanego w sprawie K 49/07, zgodnie z którym art. 2 pkt 2 ustawy w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że: "ustawodawca trafnie uznał, iż wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Świadectwa tych osób, poddanych tej formie represji skłaniają do akceptacji poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych. Obok niedogodności związanych z tym obowiązkiem zatrudnienia (często na granicy możliwości fizycznych), były one poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, z reguły nieprzyjaznym miejscu pobytu. Wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter takiej represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania, można wymienić m.in.: niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniu (wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np.: brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej), co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi, trudny klimat i warunki przyrodnicze (dotyczy to zwłaszcza osób wywiezionych do części azjatyckiej ZSRR)". Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, decydujące znaczenie dla określenia istnienia deportacji (wywiezienia), będzie miało ustalenie czy nastąpiła przymusowa zmiana dotychczasowego miejsca pobytu oraz "wyrwanie" z dotychczasowego środowiska. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy należało więc udzielić odpowiedzi na pytanie: czy w świetle regulacji prawnej powołanej powyżej ustawy i stanowiska Trybunału Konstytucyjnego skarżącej przysługiwał status osoby represjonowanej? Niewątpliwe, status osoby represjonowanej przysługiwałby skarżącej w przypadku osadzenia w obozie pracy przymusowej - art. 2 pkt 1 ustawy, lub deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej - art. 2 pkt 2 ustawy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem administracyjno-sądowym, osadzenie w obozie pracy przymusowej wraz z rodzicami jest wystarczającą przesłanką do zaliczenia do osób represjonowanych w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2002 r., sygn. akt V SA 1878/01, Baza Orzeczeń Lex nr 171246). Podobnie, jak w sytuacji deportacji (wywiezienia) dziecka z rodzicami na roboty przymusowe - art. 2 pkt 2 lit. a ustawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2004 r., OSK 135/04, ONSAiWSA 2005/1/15.). W niniejszej sprawie nie została - zdaniem Sądu - należycie zbadana okoliczność pobytu skarżącej z matką i rodzeństwem w okresie od 1939 r. do maja 1940 r. w dwóch obozach okupanta niemieckiego, o czym jest mowa w znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy "Kwestionariuszu dotyczącym okresów zatrudnienia" z dnia 30 sierpnia 1976 r. wypełnionym przez matką wnioskodawczyni – W. K. W treści tego dokumentu matka skarżącej stwierdza m. in., że w okresie od 1939 r. - do maja 1940 r. przebywała z dziećmi w obozie okupanta w miejscowości koło K. oraz w F. Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż skarżąca przez pewien okres przebywała w Obozie Jeńców Wojennych - Stalagu XXA T. Okoliczność tę potwierdza dokument z dnia 11 maja 1940 r., dotyczący wymiany pieniędzy (z jego treści wynika, że W. K. znajdowała się w Obozie Jeńców Wojennych od dnia 10 maja 1940 r.), oraz dokument z dnia 16 maja 1940 r. - poświadczenie o zwolnieniu z internowania, z którego wynika, że W. K. została zwolniona do swoich stron rodzinnych wraz z dziećmi: K., D. i E. Z treści powyższych dokumentów wynika, że skarżąca przebywała w ww. obozie z matką i rodzeństwem w okresie od 10 - 16 maja 1940 r. Brak jest natomiast w niniejszej sprawie jakichkolwiek ustaleń dotyczących wcześniejszego okresu, tj. od września 1939 roku do 10 maja 1940 roku. W tym czasie, jak wywodzi skarżąca, przebywała ona wraz z matką i rodzeństwem również w innym obozie (prawdopodobnie koło K.). Organ nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń, nie zbadał zwłaszcza czy taki obóz istniał, czy, a jeżeli tak, to kiedy i w jakich okolicznościach znalazła się w nim skarżąca, jak długo w nim przebywała. Przede wszystkim jednak organ nie wyjaśnił czy był to obóz pracy przymusowej. Wyjaśnienie tych okoliczności miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż w przypadku osadzenia w obozie pracy przymusowej skarżącej mógłby przysługiwać status osoby represjonowanej. Organ w żaden sposób nie ocenił również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pobytu skarżącej w obozie w T., w szczególności nie wyjaśnił czy wskazany w kwestionariuszu z dnia 30 sierpnia 1976 roku "F." i Obóz Jeńców Wojennych - Stalag XXA T. to ten sam obóz, a nadto nie wyjaśnił skarżącej z jakich przyczyn nie uznał tego obozu za obóz pracy. Zdaniem Sądu, organ miał obowiązek poczynić ustalenia w odniesieniu do powyższych okoliczności, aby móc stwierdzić czy skarżąca jest, czy też nie jest, osobą represjonowaną. Dopiero ich wnikliwe wyjaśnienie pozwoliłoby bowiem na ocenę czy istniały podstawy do przyznania skarżącej dochodzonego świadczenia czy też nie. Podkreślić w tym miejscu należy, że to na organie administracji publicznej ciąży obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego. W ocenie Sądu, zaniechanie wyjaśnienia tych okoliczności powoduje, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 ( 1 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Ponieważ organ nie przeprowadził w sposób należyty postępowania dowodowego w opisanym powyżej zakresie, zostało one przeprowadzone z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W konsekwencji organ dopuścił się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a., który wymaga aby uzasadnienie faktyczne decyzji w szczególności zawierało wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne, wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. W przedmiotowej sprawie organ winien był zatem szczegółowo wyjaśnić dlaczego uznał, iż skarżąca nie przebywała w okresie okupacji w obozie pracy przymusowej. Zdaniem Sądu organ dokonał natomiast prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w pozostałym zakresie, a mianowicie odnośnie braku spełnienia przesłanek deportacji do pracy przymusowej. Uwzględniając przepisy art. 2 pkt 2 ustawy i treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego wraz z jego uzasadnieniem uznać należy, że deportacja musiała łączyć się z przymusowym wywiezieniem, wyrwaniem i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska. Stan deportacji najczęściej wiązał się z życiem w otoczeniu wrogości, wyobcowania mentalnościowego, kulturowego i językowego. W czasie tym dochodziło do ogólnego pogorszenia warunków egzystencji w stosunku do życia w dotychczasowym miejscu zamieszkania. Osoba deportowana zwykle nie miała możliwości korzystania z rzeczy codziennego użytku, sprzętu, mebli, ubrań zgromadzonych w domu. Nie mogła utrzymywać więzi oraz pozytywnych relacji rodzinnych i sąsiedzkich. Z powyższych uwag wynika, że organ miał obowiązek ustalić czy obowiązek przymusowej pracy przybrał szczególnie dotkliwą formę, gdyż był połączony z wysiedleniem rozumianym jako przymusowa zmiana miejsca pobytu. W ocenie Sądu, organ w niniejszej sprawie zasadnie uznał, iż skarżąca nie została deportowana do pracy przymusowej, ponieważ nie została przymusowo wysiedlona wraz z rodziną do innej miejscowości niż miejsce jej dotychczasowego zamieszkania. Jak wynika z protokołu przesłuchania strony z dnia 25 maja 2010 roku (k. 49 i verte akt administracyjnych), skarżąca, wnosząc o przyznanie świadczenia, twierdziła, że w okresie od maja 1940 r. do marca 1944 r. przebywała razem z matką i rodzeństwem w miejscowości S. Z zeznań matki skarżącej – W. K., złożonych przy ubieganiu się o emeryturę, w toku postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, a także kwestionariusza dotyczącego okresów zatrudnienia, wynika natomiast, że od maja 1940 r. do marca 1945 r. matka skarżącej pracowała w G. Okoliczności te potwierdzają również zeznania świadków A. J. i B. R. Bezspornym w sprawie przy tym pozostawało, że do wybuchu wojny skarżąca zamieszkiwała wraz z rodziną w G. W świetle tak zgromadzonego materiału dowodowego, w ocenie Sądu, odmówienie przez organ wiary twierdzeniom skarżącej, dotyczącym wykonywania pracy przymusowej w miejscowości S. i pobytu rodziny skarżącej w tej miejscowości, nastąpiło w zgodzie z przepisami postępowania, a w szczególności treścią art. 80 k.p.a. Prawidłowo zatem organ uznał, że nie miała miejsca deportacja do pracy przymusowej, czyli represja z art. 2 pkt 2 ustawy. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił obie decyzje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ administracji, który winien uwzględnić powyższe uwagi Sądu przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Organ przeprowadzi zatem dokładne i wyczerpujące postępowanie wyjaśniające celem ustalenia czy w przypadku skarżącej miało miejsce osadzenie w obozie pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy. Następnie zaś rozstrzygnie o uprawnieniu lub braku uprawnienia skarżącej do wnioskowanego świadczenia, wydając stosowną decyzję administracyjną, zawierającą uzasadnienie odpowiadające wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło