II SA/Gd 910/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Gorzeń Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Asesor WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant: Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu w dniu 14 października 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi D. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 7 marca 2002 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za czynności nadzoru sanitarnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającąją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia 15 listopada 2001r. nr [...], 2. określa, że decyzje wymienione w punkcie 1. wyroku nie mogą być wykonane. Decyzją z dnia 7 marca 2002 r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny , powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 36 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 14.03.1985 r. o Inspekcji Sanitarnej , utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia 15 listopada 2001 r. nr [...], którą ustalono opłatę za czynności nadzoru sanitarnego - za badania trzech kwestionowanych próbek ( sera twarogowego mielonego półtłustego, twarożku G. b., stołowego masła śmietankowego). W uzasadnieniu wskazano, że Powiatowy Inspektor Sanitarny wyżej opisaną decyzją ustalił, ze D. B. ma uiścić opłatę w wysokości 365, 97 zł za zbadanie próbek sera i twarożku, które zostały zdyskwalifikowane za ponadnormatywne zanieczyszczenie drożdżami oraz masła, w którym poza zawyżoną liczbą drożdży stwierdzono również zanieczyszczenia bakteriami z grupy coli. Przedstawiciel Inspekcji Sanitarnej n/Not. w dniu 7.11.2001 r. pobrał do badania laboratoryjnego w sklepie spożywczym w M. trzy próbki w/w przetworów mleczarskich bezpośrednio z czynnego urządzenia chłodniczego i próbki te zostały prawidłowo dostarczone w termotorbie do laboratorium. W wyniku analiz mikrobiologicznych w produktach stwierdzono ponadnormatywną liczbę drożdży a w próbce masła dodatkowo zawyżoną liczbę bakterii z grupy coli. Stosownie do art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 14.03.1985 r. o Inspekcji Sanitarnej za badania laboratoryjne i inne czynności wykonywane przez organy Inspekcji Sanitarnej w związku ze sprawowaniem bieżącego nadzoru sanitarnego pobiera się opłaty w wysokości kosztów ich wykonania , jeżeli w wyniku tych badań stwierdzono naruszenie wymagań higienicznych i zdrowotnych. Opłaty pobiera się od osób obowiązanych do przestrzegania wymagań higienicznych i zdrowotnych. W świetle powołanych przepisów za stwierdzone uchybienia odpowiada również osoba wprowadzająca środek spożywczy do obrotu. Organ Inspekcji Sanitarnej na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego ustalił, że w momencie pobierania próbki środek ten przechowywany był prawidłowo w urządzeniu chłodniczym, jednak organ Inspekcji Sanitarnej nie ma możliwości sprawdzenia, w jaki sposób i przez kogo środek spożywczy był transportowany oraz gdzie i od kogo został nabyty . Ustalenie opłat w stosunku do wprowadzającego do obrotu środka spożywczego niewłaściwej jakości zdrowotnej nie wyklucza roszczeń regresowych odwołującego się w stosunku do producenta lub hurtowni, w której środek spożywczy został zakupiony. Jeżeli odwołujący się uzna, że niewłaściwa jakość zdrowotna zbadanych przetworów mlecznych wynika z przyczyn leżących po stronie producenta lub hurtowni, może wystąpić do tych podmiotów gospodarczych z roszczeniem o zwrot poniesionych kosztów badań. Zwiększona liczba drożdży i bakterii z grupy coli może być wynikiem zarówno niewłaściwego przechowywania tego środka przez producenta, hurtownię czy też wprowadzającego do obrotu jak również niewłaściwego transportu tego środka. Skargę na powyższą decyzję wniósł D. B., wnosząc o jej uchylenie. Podniósł, że niezasadne jest nałożenie na niego opłaty za badania, skoro nie stwierdzono uchybień co do sposobu przechowywania badanych produktów ani warunków sanitarnych panujących w jego sklepie. Organ II instancji nie zaprzeczył w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zwiększona liczba drożdży oraz bakterii z grupy coli może być wynikiem zarówno niewłaściwego przechowywania przez producenta, hurtownika czy też wprowadzającego do obrotu jak również niewłaściwego transportu. W uzasadnieniu stwierdzono, że niemożliwe jest sprawdzenie, od kogo został nabyty towar i w jaki sposób dotarł do sklepu . Skarżący wskazał, że posiada dowody zakupu swoich towarów i nie jest problemem ustalenie miejsca pochodzenia produktu. Stwierdził, że takie działania Inspekcji Sanitarnej są działaniami po linii najmniejszego oporu i obarczaniem osoby ostatniej w łańcuszku handlu. Po stwierdzeniu nieprawidłowości kolejnym celem badań powinny być firmy , od której skarżący kupuje towar. Towar został zabrany do badań nie w termotorbie, a w zwykłej reklamówce. Kwota w wysokości 365, 97 zł jest dla skarżącego dużą kwotą i to w sytuacji, gdy nie stwierdzono uchybień w jego punkcie sprzedaży. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podnosząc okoliczności prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wskazując, że z protokołu poboru próbek wynika, że zostały one zabrane do termotorby. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zasady pobierania opłat za badania i czynności wykonane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie są jasno uregulowane w art. 36 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej ( Dz. U. z 1998 r., Nr 90, poz.575 ze zm.). Przepisy te stanowią, że za badania laboratoryjne oraz inne czynności wykonywane przez organy Inspekcji Sanitarnej w związku ze sprawowaniem bieżącego i zapobiegawczego nadzoru sanitarnego pobiera się opłaty w wysokości kosztów ich wykonania, z zastrzeżeniem ust. 2. Opłaty ponosi osoba lub jednostka organizacyjna obowiązana do przestrzegania wymagań higienicznych i zdrowotnych( art. 36 ust. 1). Za badania laboratoryjne i inne czynności wykonywane w związku ze sprawowaniem bieżącego nadzoru sanitarnego przez organy Inspekcji Sanitarnej nie pobiera się opłat od osób oraz jednostek organizacyjnych obowiązanych do przestrzegania wymagań higienicznych i zdrowotnych, jeżeli w wyniku badań nie stwierdzono naruszenia tych wymagań ( art. 36 ust. 2). W sprawie niniejszej problem sprowadza się do tego, czy - jak przyjął organ, który wydał zaskarżoną decyzję, obowiązek uiszczenia opłat powinien obciążać sprzedawcę, jeśli wynik badań był negatywny, czy też, jak twierdzi skarżący, obciążenie opłatami właściciela sklepu powinno być uwarunkowane nie tylko negatywnym wynikiem badań prób towarów spożywczych, ale i wykazaniem związku pomiędzy takim wynikiem a naruszeniem przez sprzedawcę wymagań higieniczno-zdrowotnych. Pierwszy z poglądów stawia odpowiedzialność osoby, prowadzącej działalność gospodarczą - handel detaliczny artykułami spożywczymi - za wynik badań prób towarów -na równi z zasadą odpowiedzialności sprzedawcy wobec kupującego za wady towaru (art. 556 k.c.). Drugi pogląd odpowiedzialność tę reguluje na zasadzie winy - organy inspekcji sanitarnej bowiem nie tylko powinny ujawnić w wyniku badań wady higieniczno-zdrowotne towaru, ale i w wyniku tych badań bądź innych czynności kontrolnych ustalić, że wady powstały z przyczyn leżących po stronie sprzedawcy (np. sprzedaż towarów po upływie terminu przydatności do spożycia, złe warunki przechowywania itp.). Sąd w składzie orzekającym przychyla się do stanowiska prezentowanego przez skarżącego z uwagi na istotę i cel działań Inspekcji Sanitarnej (art. 1 ustawy). Nadrzędny cel - ochrona zdrowia ludzkiego przed wpływem czynników szkodliwych, może być w pełni realizowany wyłącznie przez ustalenie źródeł tych czynników. Organy inspekcji sanitarnej nie mogą w zakresie należności z tytułu opłat przewidzianych w art. 36 ust. 1 ustawy stawiać się w sytuacji kupującego i kosztami negatywnych wyników badań pobranych w sklepie towarów obciążać sprzedawcę, jak ma to miejsce przy zastosowaniu art. 556 kc. Przepis ten odnosi się bowiem do kupującego i sprzedawcy. Rzeczą organów inspekcji sanitarnej jest powiązanie negatywnego wyniku badań z czynnikami, jakie spowodowały taki wynik, i stosownie do dokonanych ustaleń podjęcie czynności przewidzianych w art. 27 ust. 1 i 2 ustawy. Brak wykazania, że wady higieniczno-zdrowotne towaru powstały z przyczyn leżących po stronie osoby, która towary te wprowadziła do handlu detalicznego, nie może być przesłanką do obciążenia takiej osoby na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy kosztami badań. Tak też wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 maja 2000 r., sygn. akt II SA/Gd 1087/98 ( OSP 2001/9/132). W sprawie niniejszej ustalone zostało, że w momencie pobierania próbek towaru był on przechowywany prawidłowo w urządzeniu chłodniczym. Z akt administracyjnych wynika też, że zakwestionowane środki spożywcze były w dniu pobrania próbek przydatne do spożycia. Brak jest jakichkolwiek dowodów świadczących o tym, że stwierdzona w wyniku badań ponadnormatywna liczba drożdży oraz zawyżona liczba bakterii miała związek z warunkami przechowywania towaru przez skarżącego. Stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż organ inspekcji sanitarnej nie ma możliwości sprawdzenia, w jaki sposób i przez kogo środek spożywczy był transportowany oraz gdzie i od kogo został nabyty jest gołosłowne- organy nie podjęły żadnych prób ustalenia tego rodzaju faktów , a ponadto z akt administracyjnych wynika, że niewątpliwe było, kto jest producentem sera twarogowego półtłustego, twarożku b. "G." oraz masła śmietankowego, których próby zakwestionowano. Jeśli więc organy inspekcji sanitarnej nie dysponują innymi dowodami, pozwalającymi na niekorzystne dla skarżącego ustalenia zgodnie z wyrażonym przez Sąd poglądem, to obciążenie skarżącego uiszczeniem opłaty trzeba uznać za niezasadne. Wobec powyższego Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270) orzekł jak w sentencji ( pkt 1 wyroku). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy administracji będą miały na uwadze powyższe wskazania. Sąd na mocy art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określił w punkcie 2 wyroku, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane.