II SA/Gd 94/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. P. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 94/18, o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W dniu 3 kwietnia 2018 r. skarżący T. P. złożył w Sądzie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. We wniosku tym skarżący wskazał, że mieszka w mieszkaniu służbowym. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 3321,39 zł, co miesiąc otrzymywanego. Nie posiada żadnych nieruchomości, ani ruchomości o wartości powyżej 5000 zł. Jako miesięczne koszty utrzymania wskazał koszt: najmu - 2000 zł, mieszkania (opłaty) - 500 zł, leczenia - 200 zł, dojazdu do pracy - 350 zł, wyżywienia, ubrania - pozostała kwota z wynagrodzenia. Skarżący podkreślił, że jest w trudnej sytuacji finansowej, gdyż zobowiązany jest do spłaty kwoty 35000 zł a ponadto jest osobą przewlekle chorą i nie są mu znane procedury postępowania przed sądem administracyjnym. W związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, referendarz sądowy tut. Sądu wezwał skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), do przedłożenia określonych dokumentów i oświadczeń. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 14 czerwca 2018 r., skarżący wskazał, że jest żonaty i ma trójkę dzieci. Nie posiada lokat i kont dewizowych a także nie jest właścicielem żadnej nieruchomości. Mieszka w mieszkaniu służbowym, które tylko teoretycznie jest bezpłatne. Posiada samochód marki DAEWOO MATIZ z 2000 r., którego wartość określił na 500 zł. Koszty utrzymania to: spłata zadłużenia, którego miesięczna rata wynosi 2900 zł, konieczność zakupu aparatów słuchowych, koszt operacji okulistycznej. Jak podkreślił posiadane zasoby finansowe nie pozwalają na realizację tych celów, do których dochodzą jeszcze wydatki bieżące. Starszy referendarz sądowy tut. Sądu postanowieniem z dna 23 sierpnia 2018 r., syn akt II SA/Gd 94/18, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że skarżący nie wykazał, że jest osobą ubogą. Od postanowienia tego skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że jest w znacznie gorszej sytuacji prawnej niż organ administracji publicznej i już z tego tytułu zasadne jest przyznanie mu pomocy prawnej "wyrównawczej", gwarantującej stronom równorzędność w sporze. Jak zauważył, nie jest prawdą, że to strony ponoszą koszty postępowania sądowego a sprawa ubogości jest oceną względną. Podkreślił także, że w złożony oświadczeniu jednoznacznie i kategorycznie podał, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę. Podał też, że, pozostaje w związku małżeńskim. Wyjaśnił także, że nie jest w stanie przedstawić szczegółowo zakresu rachunków związanych z utrzymaniem, gdyż nie zbierał wszelkiego rodzaju paragonów a nie dokonuje zakupów na faktury. Ostatecznie wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Rozpoznając wniesiony sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, jak trafnie orzekł referendarz w zaskarżonym sprzeciwem postanowieniu. Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Stosownie przy tym to treści art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że przyznanie prawa pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przyznanie prawa pomocy oznacza bowiem, że ciężar kosztów postępowania zamiast strony poniesie Skarb Państwa, czyli w rzeczywistości inni obywatele. Z tego powodu zwolnienie, jako odstępstwo od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), należy traktować w sposób wyjątkowy. Może być ono stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty należności sądowych. Dlatego też, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Strona postępowania przed sądem administracyjnym powinna partycypować w kosztach tego postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 711/04, Legalis). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., co do zasady, nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). W ocenie Sądu skarżący nie wykazał zaś, aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, czy też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Skarżący co miesiąc otrzymuje bowiem wynagrodzenie za pracę w wysokości 3321,34 zł. Skarżący nie wskazał przy tym, czy prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie czy też wraz z żoną i trójką dzieci. Skarżący nie wykazał również, czy osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe otrzymują jakieś dochody. Okoliczności tych skarżący nie wykazał również pomimo wystosowanego do niego przez referendarza sądowego wezwania. Z uwagi na powyższe nie można stwierdzić, czy comiesięczne wykazane koszty utrzymania skarżącego i jego rodziny uniemożliwiają, w kontekście osiąganych w rodzinie dochodów, poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych w niniejszej sprawie jak i kosztów pomocy prawnej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa zaś na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skoro bowiem przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Okoliczność trudności w przedstawieniu i udokumentowaniu zarobków oraz ponoszonych wydatków nie może prowadzić do skutecznego zakwestionowania ustaleń referendarza w zakresie oceny występowania przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Strona uchylając się od współpracy w wyjaśnieniu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi powinna mieć świadomość , że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, Legalis). Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.