II SA/Gd 95/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2012 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. K., B. K., E. S., E. K., K. K. i L. K. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 584/11 w sprawie ze skargi R. K., B. K., E. S., E. K., K. K. i L. K. na decyzję Wojewody z dnia 6 maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość postanawia 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania, 2. zwrócić skarżącym R. K., B. K., E. S., E. K., K. K. i L. K. solidarnie ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku 988 złotych (dziewięćset osiemdziesiąt osiem złotych) tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego. Postanowieniem z dnia 3 października 2011 r., w sprawie zarejestrowanej pod sygnaturą akt II SA/Gd 584/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę R. K., E. S., B. K., E. K., K. K. i L. K. na decyzję Wojewody z dnia 6 maja 2011 r., Nr [...], w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, z powodu nie uiszczenia pełnego wpisu od skargi. Postanowienie to stało się prawomocne w dniu 14 listopada 2011 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zarządzeniem z dnia 5 sierpnia 2011 r. pełnomocnik skarżących został wezwany do uzupełnienia wpisu sądowego w kwocie 1676 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi z informacją, że całkowity wpis w sprawie wynosi 1976 zł. Sąd wskazał, że wezwanie powyższe zostało wysłane na adres pełnomocnika skarżących podany w treści skargi (tj. Kancelaria Adwokacka, W. T., ul. B. [...], [...] G.) i zostało doręczone w sposób zastępczy w trybie art. 73 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd wskazał, że adresata nie zastano pod wskazanym w skardze adresem a pismo pozostawiono w urzędzie pocztowym, zawiadamiając o tym informacją w skrzynce pocztowej (awizo) w dniu 17 sierpnia 2011 r. Ponowne awizowanie przesyłki nastąpiło w dniu 24 sierpnia 2011 r. (powtórne awizo). Wobec nieodebrania przesyłki, odesłano ją do nadawcy w dniu 2 września 2011 r. W tej sytuacji Sąd uznał, że pełnomocnikowi skarżących skutecznie doręczono wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi z dniem 31 sierpnia 2011 r. (w tym dniu upłynął 14 dniowy termin od pierwszego zawiadomienia z dnia 17 sierpnia 2011 r.), a zatem ostatni dzień 7 - dniowego terminu do uiszczenia wpisu upłynął w dniu 7 września 2011 r. W ustawowym terminie wpis nie został uiszczony (uzupełniony o kwotę 1676 zł), co dodatkowo potwierdziła notatka księgowego Sądu. W dniu 6 lutego 2012 r. pełnomocnik skarżących adwokat W. T. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek o wznowienie postępowania sądowego zakończonego powołanym wyżej postanowieniem. Jako podstawę wznowienia wskazano przepis art. 271 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wyjaśnił, że przedstawioną w kwestionowanym postanowieniu argumentację Sądu można byłoby uznać za prawidłową, gdyby nie fakt, że w dniach 17 sierpnia 2011 r. i 24 sierpnia 2011 r. pełnomocnik podjął inną korespondencję pocztową, która przyszła na adres jego Kancelarii. Wobec tego wyjaśnienia wymagało, dlaczego akurat korespondencja ze sprawy o sygn. akt II SA/Gd 584/11 nie została podjęta. Konsekwentnie pełnomocnik skarżących zwrócił się do oddziału Poczty Polskiej w G. o wyjaśnienie tej kwestii, dlaczego doręczono pełnomocnikowi tylko część korespondencji, załączając postanowienie tutejszego Sądu z dnia 3 października 2011 r. celem opisania całej sytuacji - pismo to datowane na dzień 19 października 2011 r. zostało zakwalifikowane przez Pocztę jako skarga. W piśmie z dnia 18 listopada 2011 r., doręczonym pełnomocnikowi w dniu 23 listopada 2011 r., Poczta Polska wyjaśniła, że przedmiotowa przesyłka ze zobowiązaniem do uiszczenia części brakującego wpisu została co prawda wysłana przez Sąd pod właściwy adres, ale w toku wykonywania czynności przez Pocztę Polską omyłkowo skierowana przez tę instytucję do doręczenia na adres w G. (tj. ul. B. [...], G., zamiast ul. B. [...], G.) i odpowiednio - zawiadomienie o awizo nie trafiło na adres pełnomocnika (nie miał on o niej więc pojęcia), a korespondencja była pozostawiona do odebrania w urzędzie pocztowym niewłaściwym dla adresu pełnomocnika do doręczeń. Pełnomocnik podkreślił, że na skutek błędu Poczty strona skarżąca nie miała możliwości podjęcia działania, jakim było wykonanie zobowiązania w postaci uiszczenia brakującej części wpisu i tym samym kontynuowania postępowania, co doprowadziło do odrzucenia skargi z powodów wyżej przedstawionych. Zachodzi więc związek przyczynowy między zaistnieniem przeszkody obiektywnej, jaką był brak należytego doręczenia zobowiązania i tym samym brak informacji o jego istnieniu, która umożliwiałaby stronie i kontynuowanie uzupełnienie braku formalnego a odrzuceniem skargi skarżących. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne pełnomocnik wskazał, że niemożność działania, czyli niemożność obrony swych praw jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania. Według pełnomocnika skarżących w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja, w której naruszenie przepisów spowodowało pozbawienie strony (w tym wypadku reprezentowanej przez pełnomocnika) możliwości działania i doprowadziło do podjęcia niekorzystnych dla stron rozstrzygnięć w sprawie w postacie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W przedmiotowej sprawie naruszono przepisy dotyczące doręczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny powołuje się na skuteczność doręczeń w związku z art. 73 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 65 § 2 ustawy do doręczenia pism w postępowaniu sądowym przez pocztę stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej - znajdują tu również korespondujące ze wskazanym art. 73 przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym. W przedmiotowej sprawie korespondencja nie została doręczona we wskazany przez powyższe przepisy sposób, a więc doszło do uchybienia przepisom prawa w zakresie doręczeń. Pomyłka nie była zawiniona przez Sąd, ale przez Pocztę, niemniej jednak przepisy o doręczeniach należy w tej mierze traktować obiektywnie i tym samym rozszerzająco a nie w sposób zawężony, gdyż to drugie naruszałoby ratio legis wskazanych przepisów. W zakresie zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego pełnomocnik wyjaśni, że pismo z Poczty Polskiej z dnia 18 listopada 2011 r. doręczone zostało pełnomocnikowi w dniu 23 listopada 2011 r. a zatem przedmiotowa skarga o wznowienie została złożona w terminie. Skarżący nadmieniają, że wskutek przedstawionej powyżej sekwencji zdarzeń doszło do prawomocnego zakończenia postępowania, co sprawia, że na obecnym etapie jedynym środkiem sanacyjnym jest skarga o wznowienie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego podlegała odrzuceniu. Możliwość wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem wojewódzkiego sądu administracyjnego przewiduje przepis art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej powoływana jako ustawa. Legitymowanymi do wniesienia skargi o wznowienie postępowania są strony lub uczestnicy postępowania w granicach określonych przez przepisy ustawy, a dopuszczalność wznowienia postępowania nie jest uzależniona od wykazania, że strona nie mogła uzyskać zmiany orzeczenia przy wykorzystaniu zwykłego środka odwoławczego (tak w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 lutego 2009 r., II SA/Bk 610/08, Legalis). Skarga o wznowienie postępowania jest instytucją wyjątkową w tym znaczeniu, że przysługuje tylko od ściśle określonych orzeczeń i może być oparta tylko na określonych podstawach prawnych, taksatywnie wyliczonych w przepisach art. 271 - 273 ustawy. Skarga o wznowienie postępowania powoduje uruchomienie dwufazowego postępowania mającego na celu zbadania jej dopuszczalności, a następnie, jeśli to zostanie potwierdzone, zbadanie jej zasadności. Jednym z warunków dopuszczalności złożenia skargi o wznowienie postępowania jest zachowanie terminu przewidzianego w art. 277 ustawy. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą wznowienia jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Skarga o wznowienie postępowania powinna ponadto zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia (art. 279 ustawy). Stosownie do art. 280 § 1 ustawy sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W razie braku jednej z tych przesłanek ma obowiązek taką skargę odrzucić. Uruchomienie trybu wznowienia postępowania uzależnione jest zatem od pozytywnego ustalenia istnienia formalnych przesłanek wszczęcia postępowania wznowieniowego, jakimi są: zakończenie postępowania prawomocnym orzeczeniem, złożenie wniosku o wznowienie z zachowaniem terminu określonego w art. 277 ustawy oraz powołanie we wniosku przyczyny mieszczącej się w kategorii podstaw wznowienia. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że postanowienie z dnia 3 października 2011 r. o odrzuceniu skargi, wydane w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 584/11, zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących w dniu 12 października 2011 r. W uzasadnieniu tego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w sposób precyzyjny wskazał przyczyny odrzucenia skargi. Wynikało z niego jasno, że wezwanie do uiszczenia brakującej części wpisu sądowego uznano za doręczone pełnomocnikowi skarżących w sposób zastępczy w dniu 31 sierpnia 2011 r. Wyjaśniono dokładnie, w jakich dniach dokonano podwójnego awizowania przesyłki zawierającej przedmiotowe wezwanie do uiszczenia wpisu. Z okoliczności ujawnionych w uzasadnieniu postanowienia wynikało wyraźnie, że w dniach 17 sierpnia 2011 r. i 24 sierpnia 2011 r. nie zastano adresata przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia części wpisu pod adresem wskazanym w skardze. Zachowanie warunków doręczenia zastępczego pozwalało na przyjęcie fikcji doręczenia i uznania przedmiotowej przesyłki za doręczoną. Uwzględniając treść wyjaśnień pełnomocnika skarżących zawartych w skardze o wznowienie, które potwierdzały, że we wskazanych terminach kancelaria prowadzona przez pełnomocnika przyjmowała inną korespondencję również pochodzącą z sądów, stwierdzić należy, że już z chwilą doręczenia i zapoznania się z uzasadnieniem postanowienia o odrzuceniu skargi pełnomocnik powziął wiedzę o przyczynach wznowienia. Uzasadnienie postanowienia mogło skłonić pełnomocnika do sformułowania podstawy wznowienia postępowania polegającej na pozbawieniu strony możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. Z zestawienia okoliczności opisanych w uzasadnieniu oraz wobec faktu, że okresie, w którym dokonywano dwukrotnego awizowania wezwania o wpis kancelaria pełnomocnika funkcjonowania normalnie, bez przeszkód podejmując korespondencję do niej adresowaną, można było wyciągnąć wniosek o zaistniałym błędzie w doręczaniu zastępczym. Taka konstatacja winna była prowadzić do podjęcia działań procesowych zmierzających do podważenia skuteczności doręczenia zastępczego dokonanego w trybie art. 73 ustawy i zakwestionowania legalności postanowienia o odrzuceniu skargi. Wobec tego termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania rozpoczął swój bieg od dnia doręczenia odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi wraz z uzasadnieniem, a więc od dnia 12 października 2011 r. W mylnym przeświadczeniu pozostaje zatem pełnomocnik skarżących, który za początek biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej uznał datę doręczenia mu pisma Poczty Polskiej z dnia 18 listopada 2011 r., to jest dzień 23 listopada 2011 r. Pismo Poczty zawierało odpowiedź na skargę pełnomocnika, a wynikało z niego, że brak osobistego doręczenia korespondencji z sądu było skutkiem pomyłki ze strony Poczty Polskiej, bowiem przesyłkę zamiast na adres w G. skierowano na tożsamy adres lecz w G.. Pismo to wyłącznie potwierdziło podejrzenia pełnomocnika o zaistniałym naruszeniu prawa w zakresie zasad doręczania pism sądowych. Wyjaśnienie tych okoliczności nie stanowiło warunku koniecznego do tego, by podjąć działania zmierzające do wykazania błędu w doręczeniu i wyeliminowania postanowienia o odrzuceniu z obrotu prawnego. Sam wyciąg z książki korespondencji prowadzonej w kancelarii skarżącego w dniach 17 sierpnia 2011 r. i 24 sierpnia 2011 r. potwierdziłby fakt przyjmowania w tych dniach innej korespondencji oraz brak odbioru wezwania do uiszczenia wpis sądowego w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 584/11. Przyjmując za początek biegu terminu trzymiesięcznego do wniesienia skargi o wznowienie postępowania datę doręczenia odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi, czyli 12 października 2011 r., upływ tego terminu nastąpił w dniu 12 stycznia 2012 r. Tym samym skargę o wznowienie postępowania wniesioną do Sądu w dniu 6 lutego 2012 r. (data nadania w placówce pocztowej, k. 4 akt) uznać należało za spóźnioną w rozumieniu art. 277 ustawy, wobec czego podlegającą odrzuceniu na podstawie art. 281 ustawy. Odnosząc się natomiast do sformułowanej w skardze podstawy wznowienia polegającej na pozbawieniu stron możności wznowienia wyjaśnić należy, że naruszenie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wypełnia znamiona pozbawienia strony możności działania (art. 271 pkt 2 ustawy) - znamiona pozbawienia strony możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 ustawy) wówczas, gdy zaistniałe naruszenie przez sąd określonych przepisów postępowania godzi bezpośrednio w istotę procesu, to jest gdy z powodu uchybień procesowych sądu strona została pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możności usunięcia skutków tych uchybień przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 149/10, Baza orzeczeń LEX nr 952958). W sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia 6 maja 2011 r. w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość pełnomocnik skarżących mógł brać udział w postępowaniu zakończonym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2011 r., albowiem skutecznie doręczono mu to postanowienie w dniu 12 października 2011 r. Nie istniały natomiast żadne przeszkody ku temu, ażeby wywieść od postanowienia skargę kasacyjną obalając przyjęte domniemanie skuteczności doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu. Dodać należy również, że naruszenie przepisów prawa w zakresie zasad doręczania pism sądowych w przedmiotowej sprawie niewątpliwie zostało zawinione przez Pocztę, a nie przez sąd, co także podkreśla pełnomocnik skarżących. Dla zaistnienia zaś podstawy wznowienia postępowania konieczne jest, ażeby pozbawienie możności działania było wynikiem naruszenia przepisów prawa przez sąd. W tej sytuacji stwierdzić należy, że wskazane naruszenie prawa w zakresie doręczenia pism sądowych nie wypełnia znamion pozbawienia strony możności działania w tymże postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z powyższych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 281 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odrzucił skargę o wznowienie postępowania.