II SA/Gd 958/11

Dnia 27 kwietnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku K. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 listopada 2011 roku, nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia w sprawie obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko postanawia: odmówić K. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. K. G. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku stwierdził, iż prowadzi gospodarstwo rolne, z którego dochody nie pozwalają mu na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie (wpisu od skargi w kwocie 100 zł). Wnioskodawca wyjaśnił, iż utrzymuje się z dochodów z tego gospodarstwa, które ocenia na kwotę 802,95 zł miesięcznie. Oświadczył nadto, iż jest właścicielem domu o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4,23 ha. Ma na utrzymaniu narzeczoną, która nie pracuje oraz rocznego syna. Nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. W dokumentach i oświadczeniach nadesłanych na żądanie referendarza, zobowiązany do wykazania rzeczywistej wysokości osiąganych przez siebie dochodów, wnioskodawca podał, że wskazuje dochód w takiej wysokości, jaką przewiduje obwieszczenie Prezesa GUS. Wyjaśnił, że w 2011 roku prowadził uprawę ziemniaków. Jego narzeczona nie osiąga żadnych dochodów, lecz zajmuje się dzieckiem. W domu razem zamieszkują także rodzice wnioskodawcy, lecz prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca nie wynajmuje żadnych pokoi w swoim domu. Otrzymał dopłaty bezpośrednie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w kwocie 2527,78 zł w 2011 roku, które przeznaczył na spłatę zaległości w rachunkach za media. Jak wskazał dalej, na utrzymanie domu przeznacza miesięcznie 500 zł. Konkubina uzyskała zasiłek rodzinny na dziecko wraz z dodatkami. Wnioskodawca jest współwłaścicielem samochodu dostawczego Mercedes 208, rocznik 1984, o wartości 1000 zł. Do akt załączono decyzję w sprawie rozłożenia łącznego zobowiązania pieniężnego, z której wynika, że podatek od nieruchomości wnioskodawcy opiewa na kwotę 504 zł rocznie. Ponadto nadesłano protokół z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwach rolnych w okresie 26 - 29 czerwca 2010 roku. Analiza tego protokołu wskazuje na kwotę obniżenia dochodu w 2010 r. z powodu szkód, które wystąpiły w warzywach uprawianych w tymże gospodarstwie, o 55.235 zł. Wreszcie wnioskodawca załączył wyciągi ze swego konta bankowego, na którym saldo początkowe i końcowe w okresie od stycznia do końca marca 2012 r. przekracza kwotę 2 300 zł oraz kserokopie rachunków za ubezpieczenie rolne (kwartalna składka – 345 zł), energię (rachunek wystawiony na ojca wnioskodawcy w grudniu 2011 r. opiewał na kwotę 469,88 zł), ścieki (rachunek wystawiony na matkę wnioskodawcy - 102 zł miesięcznie), składka za OC rolników (244 zł). Postanowieniem z dnia 19 marca 2012 roku referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sadowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia wnioskodawca podniósł, że dochód z uprawy ziemniaków był niższy od obwieszczenia prezesa GUS. Protokół strat jest z 2010 roku. Z powodu ryzyka i braku środków w 2011 roku nie podejmował uprawy warzyw. Nie posiada środków na rozpoczęcie produkcji w 2012 roku. Posiadane nieruchomości wiążą się z kosztami utrzymania i nie przynoszą dochodów. Rozpoznając niniejszy niosek Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym -art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Prawo pomocy, zdefiniowane w art. 239 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa, stanowi uprawnienie strony do zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat - wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków - art. 211 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika (art. 244 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), o które może ubiegać się strona, która nie posiada dostatecznych środków umożliwiających jej prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym (art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie, zamiast strony, budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie zarówno po stronie dochodowej, jak i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków oraz ewentualnie - kosztów wynagrodzenia przyznanego jej zawodowego pełnomocnika. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zwolnienie - jako odstępstwo od tego obowiązku - należy traktować w sposób wyjątkowy (zob. na temat prawa pomocy H. Knysiak - Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 72-93; P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz (red.), Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003, zob. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 września 2006 roku, sygn. II SA/Ol 588/06, Baza Orzeczeń LEX nr 191863; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 roku, sygn. akt FZ 507/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych (w tym wpisu od skargi kasacyjnej), stanowi zatem instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie poczynione wyżej uwagi podkreślić należy, że wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, musi polegać na udokumentowaniu nie tylko ponoszonych kosztów utrzymania własnego i rodziny, lecz również wysokości uzyskiwanych dochodów. Dopiero bowiem z porównania dwóch wskazanych wartości można uzyskać rzeczywisty obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Udokumentowanie wysokości uzyskiwanych dochodów winno być podstawą ustaleń Sądu, w szczególności w sytuacji, gdy wnioskodawca składa wyłącznie oświadczenie w tym zakresie, a z przedstawionych dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków wynika, że przekraczają one deklarowaną wysokość dochodów. Tego rodzaju twierdzenia wnioskodawcy budzą wątpliwości co do ich wiarygodności, co oznacza, że bez wykazania ich prawdziwości odpowiednimi dokumentami, Sąd nie może na ich podstawie czynić prawidłowych ustaleń co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Z twierdzeń oraz dokumentów złożonych przez wnioskodawcę wynika, że nie wykazał on w sposób wiarygodny wysokości uzyskiwanych dochodów. Nie przedstawił zatem w sposób rzetelny informacji o swojej sytuacji majątkowej, uniemożliwiając tym samym prawidłową ocenę rozpoznawanego wniosku. Wnioskodawca, wezwany do przedstawienia dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, konsekwentnie unikał udzielenia informacji o wysokości dochodów faktycznie uzyskiwanych z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Podkreślić należy, że tego rodzaju oświadczeniem nie mogła być informacja o dochodzie z gospodarstwa rolnego ustalanym dla celów statystyki publicznej. Chodzi bowiem o faktycznie uzyskiwane dochody. Również oświadczenie o uzyskiwaniu dochodu w wysokości 802,95 zł nie mogło zostać uznane za wiarygodne. Dochód w podanej wysokości nie koreluje bowiem z wysokością udokumentowanych przez wnioskodawcę kosztów utrzymania, które kształtują się na poziomie około średnio 1000 zł miesięcznie, przy czym utrzymanie domu o powierzchni 200 mkw. (w części użytkowanej przez wnioskodawcę) oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4,23 ha niewątpliwie takie koszty generuje. Ponadto z nadesłanych przez wnioskodawcę w dniu 8 lutego 2012 roku wyjaśnień wynika, że w 2011 roku prowadził uprawę ziemniaków, zatem wnioskodawca powinien osiągnąć dochód z tejże uprawy. Nie jest przy tym wiarygodne oświadczenie zawarte w sprzeciwie, że w 2011 roku nie podejmował uprawy warzyw. Opisane wątpliwości co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie pozwalały, przy braku współdziałania ze strony wnioskodawcy, na uwzględnienie wniosku, tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania jest on zobowiązany do uiszczenia kosztów sądowych w wysokości 100 zł. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono, jak w sentencji postanowienia.