II SA/Gd 97/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 18 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty legalizacyjnej postanawia: odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Wnioskiem z 13 marca 2015 r. S. Z. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wskazał, że jest rolnikiem, dochodowość gospodarstwa jest niska. Wskazał, że mieszka z małżonką, dwoma dorosłymi pracującymi synami oraz 19 letnią córką. Posiada dom o pow. 140 m2 oraz grunty rolne o pow. 12,63 ha. Oświadczył, że posiada 12,63 ha fizycznych, z czego 4,5 ha przeliczeniowego pomnożone przez 2869 zł daje roczny dochód z gruntów rolnych na poziomie 12920 zł, co daje 1076 zł miesięcznie. Wskazał, że obaj synowi otrzymują wynagrodzenie z tytułu pracy na poziomie 1700 zł miesięcznie. Jako wydatki wskazał, podatki 1200 zł rocznie, opał 3 000 rocznie, energia 200 zł miesięcznie, gaz 60 zł miesięcznie, woda i ścieki 100 zł na kwartał, ubezpieczenie 60 zł miesięcznie, RTV i internet 80 zł miesięcznie, telefony 150 zł miesięcznie, wydatki szkolne córki 50 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. , poz. 270 ze zm.– tekst jednolity, powoływanej dalej jako P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu (referendarza) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca ubiega się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Celem weryfikacji danych zawartych w złożonym wniosku o przyznane prawa pomocy, wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia – w terminie czternastu dni – szeregu dokumentów. Analizując wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy to na dzień 31 grudnia 2014 r. zgromadzone na rachunku były środki w kwocie 5052 zł, w dniu 16 stycznia 2015 r. wpłynęły środki w kwocie 2167 zł z rachunku Kaszubskiego Zrzeszenia Producentów Mleka. Na dzień 31 stycznia 2015 r. na rachunku pozostała kwota 5040 zł. W dniu 3 lutego 2015 r. wpłynęły środki z tytułu dopłat do gruntów rolnych w wysokości 11 171 zł. W dniu 9 marca 2015 r. wpłynęły środki w kwocie 2067 zł. Wyciągi z rachunków bankowych synów wnioskodawcy obrazują dochody na poziomie Jarosława 1434 zł miesięcznie, Radosława 2130 zł, przy czym ten ostatni posiada także drugie konto, wyciągów z którego nie przedstawiono. Przedłożone zostały rachunki na zakup opału na kwoty: 1350 zł, 460 zł, 402 zł, 435 zł; za energie elektryczną na kwotę 539,57 zł za dwa miesiące, telefony: 52 zł i 43 zł, abonament RTV 125 zł za półrocze 2015 r., internet 45,50 zł miesięcznie, woda 179 zł za trzy miesiące, oplata za śmieci 120 zł, spała rat za kredyt w wysokości 262,24 zł miesięcznie, polisa na budynki 51 zł rocznie, zakup materiału siewnego wraz z zaprawą 162 zł. Nie zostały przedstawione zeznania podatkowe złożone do urzędu skarbowego – jedynie kopie PIT – 11, które nie stanowią zeznania a jedynie informacje o wysokości dochodu osiągniętego z jednego źródła. Nie stanowią dokumentu o wysokości osiągniętego dochodu. Z kserokopii decyzji o wymiarze podatku wynika, że łączne zobowiązanie pienienie opiewa na kwotę 627 zł. Z informacji KRUS wynika, ze ubezpieczeniem społecznym rolników objęty jest wnioskodawca i jego małżonka, składka za pierwszy kwartał 2015 r. wynosi 756 zł. Wnioskodawca posiada pojazdy mechaniczne: Seat Toledo rok prod. 1993, ciągnik rolniczy MTZ rok prod 1982 r. i Ursus C-360, Audi 80 rok prod. 1997. Przystępując do oceny złożonego wniosku wskazać należy, że przepis art. 246 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc ta ma służyć najuboższym, jej celem jest zapobieganie sytuacjom, w których rzeczywisty brak wystarczających środków finansowych uniemożliwiłby stronie skorzystanie z jej prawa do weryfikacji legalności orzeczenia organu administracji publicznej przez niezawisły sąd, ewentualnie do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem. W orzecznictwie przyjmuje się, iż strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych nie może zgromadzić środków na poniesienie chociaż części kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 80/09, LEX nr 550323). Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. W ocenie referendarza okoliczności wykazane przez wnioskodawcę nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie NSA z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt I OZ 819/10, LEX nr 742076). Z informacji podanych przez S. Z. w formularzu PPF i wynikających z nadesłanych dokumentów nie wynika rzeczywisty dochód osiągany przez 5 osobową rodzinę, w której cztery osoby osiągają dochody. Wskazane we wniosku wyliczenie dochodowości stanowi dane statystyczne, a podstawą orzekania w niniejszej sprawie są rzeczywiste dochody. Nie ujawnił skarżący środków otrzymywanych od Kaszubskiego Zrzeszenia Producentów Mleka, nie jest wiadome czy to doraźne dochody czy regularne oraz z jakiego tytułu, nie wskazał także wnioskodawca na wysokość dopłat otrzymywanych do posiadanych gruntów. Nadto synowie wnioskodawcy partycypują w kosztach utrzymania, bowiem z rachunku Radosława dokonywane są opłaty za energie elektryczną. Nie ujawnił także skarżący otrzymywanego dofinansowania z ośrodka pomocy społecznej. Nie można na podstawie złożonego wniosku i przedłożonych dokumentów uznać, że wnioskodawca nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. A powtórzyć raz jeszcze należy to w interesie wnioskodawcy leży zobrazowanie swej sytuacji i wykazanie, że istotnie jego sytuacja majątkowa nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania. W tej sytuacji stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.