II SA/Gd 976/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o wyznaczenia kandydata na nabywcę nieruchomości postanawia odmówić przyznania F. B. prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. F. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania małżonków jest emerytura wnioskodawcy w kwocie 1 468,75 zł netto. Małżonkowie mieszkają razem z synem i córką w mieszkaniu, które darowali synowi, lecz – jak utrzymują – prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości gruntowej w G. o powierzchni 0,1229 ha. Oceniając ponoszone przez siebie co miesiąc wydatki, wnioskodawcy wyliczył, że utrzymują się one na poziomie 1140 zł (w tym leki, energia, gaz, podróże do G., koszt zakupu prasy, koszt utrzymania dwóch kotów, podatek rolny, koszt śniadań, obiadów i kolacji oraz koszty przesyłek pocztowych). Do wniosku załączono: kserokopię odcinka przekazu emerytury wnioskodawcy, z której wynika jej aktualna wysokość (1468,75 zł netto), zaświadczenie z ZUS wskazujące, że żona wnioskodawcy nie figuruje w ewidencji emerytalno-rentowej, a więc nie pobiera świadczeń z ZUS, zaświadczenie ze Spółdzielni Mieszkaniowej (wskazujące, że mieszkanie przy ul. W. w S. stanowi własność syna wnioskodawcy, on zaś i jego żona są w nim zameldowania w charakterze członków rodziny), kserokopie zaświadczeń lekarskich małżonków, wskazujące na to, że są oni osobami schorowanymi. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływaną dalej jako P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego i sytuacji zarobkowej skarżącego, a zwłaszcza członków jego rodziny razem z nim zamieszkujących, na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z dnia 3 stycznia 2011 r. (doręczonym stronie w dniu 21 sierpnia 2011 r.), wezwano skarżącego do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów źródłowych: - oświadczenia w przedmiocie wysokości i źródeł dochodów wszystkich członków rodziny mieszkających z wnioskodawcą w mieszkaniu przy ul. W. w S., tj. również syna i córki, wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość otrzymywanych świadczeń, - wyciągów wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę, a także syna i córkę osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu oraz rachunku bankowego dla prowadzonej działalności gospodarczej z okresu ostatnich trzech miesięcy, jeśli taka jest prowadzona przez kogokolwiek z członków rodziny wnioskodawcy, - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości, leki itp.) oraz oświadczenia, czy w mieszkaniu przy ulicy W. w S. zamontowane są oddzielne liczniki dla gospodarstwa domowego skarżącego i jego syna, - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych przez skarżącego lub jego żonę, syna lub córkę pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej). Zobowiązanie powyższe wnioskodawca odebrał w dniu 21 stycznia 2011 r. Wezwanie referendarza wnioskodawca pozostawił bez odpowiedzi, natomiast – w dniu 27 stycznia 2011 r. - uiścił wpis od skargi. Wyjaśnić w tym miejscu należy, postępowanie o przyznanie prawa pomocy zmierza do ujawnienia pełnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zarobkowej wnioskodawcy i wszystkich okoliczności, które składają się na obraz tej sytuacji, a nie tylko takich okoliczności, które wnioskodawca decyduje się wyjawić, starając się o pozytywne dla siebie rozstrzygnięcie. Okoliczności te podlegają ocenie z punktu widzenia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie określonym we wniosku. Fakt braku przedłożenia żądanych dokumentów musi również podlegać ocenie w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając zatem na uwadze okoliczność, że skarżący nie wykonał zobowiązania referendarza zmierzającego do wyjaśnienia wątpliwości dotyczących jego sytuacji rodzinnej, zarobkowej i majątkowej, należało uznać, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pomimo wezwania, wnioskodawca uchylił się od przedłożenia żądanych w nim dokumentów, w efekcie uniemożliwiając wyjaśnienie istotnych okoliczności oraz nasuwających się wątpliwości dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej jego oraz członków jego rodziny. Z oświadczenia zawartego na formularzu PPF wynika, że wnioskodawca otrzymuje emeryturę w kwocie około 1 500 zł miesięcznie, ponadto jest on właścicielem nieruchomości gruntowej. Nie ujawniono dochodów pozostałych członków rodziny (poza żoną). Brak jest w tej sytuacji podstaw, by uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania (w szczególności - kosztu wpisu od skargi w wysokości 200 zł). Przypomnieć w tym miejscu należy, że to rzeczą wnioskodawcy, starającego się o uzyskanie prawa pomocy jest wykazanie, że spełnia ustawowe przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest przyznanie prawa pomocy. Jak bowiem wskazano powyżej, jest to instytucja wyjątkowa, przewidziana dla osób, które są ubogie, w szczególności – na skutek wydarzeń losowych – pozbawione majątku i dochodów. Przedłożone dokumenty wskazują zaś, że wnioskodawca nie należy do takiej grupy osób. Na marginesie też należy wskazać, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Skarżący jest zaś właścicielem nieruchomości gruntowej, a zważyć należy, że sposób korzystania z majątku przez stronę w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystywany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu na pokrycie kosztów związanych z udziałem, wszczętej przecież przez samego skarżącego, sprawy sądowej (por. postanowienie NSA z 19 sierpnia 2010 r. w sprawie II OZ 767/10, niepublikowane). Tym samym, skarżący mógłby chociażby wydzierżawić posiadaną przez siebie nieruchomość gruntową, aby polepszyć swoja sytuację finansową. Niezależnie jednak od tego, wobec braku współdziałania strony w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.