II SA/Gd 984/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 29 sierpnia 2024 r. nr SKO Gd/1679/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z 28 sierpnia 2023 r. M. C. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Prezydenta Miasta Wejherowa (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką S. S. W uzasadnieniu wniosku wskazano m.in., że Strona pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co jednak - mimo treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK", "Trybunał") orzekł o niezgodności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wskazując na derogacyjny skutek orzeczenia TK, który nastąpił z dniem 9 stycznia 2020 r., Strona stwierdziła, że od tego dnia przesłanka negatywna w postaci pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z 2 kwietnia 2024 r. Prezydent odmówił Stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Zdaniem organu pierwszej instancji brak jest również związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem się opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.); rezygnacja z zatrudnienia nie była bezpośrednio związana z koniecznością sprawowania opieki nad matką, lecz była spowodowana również złym stanem zdrowia Wnioskodawczyni. Dodatkowo Prezydent zwrócił uwagę, że Strona jest uprawniona do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 29 sierpnia 2024 r. utrzymało ją w mocy. Kolegium nie podzieliło stanowiska Prezydenta w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez TK za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło, że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organ odwoławczy podał następnie, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. renty. Kolegium odnotowało, że wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. SK 2/17 TK orzekł, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ odwoławczy zwrócił uwagę, że ww. wyrok ma charakter zakresowy i oznacza, iż osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnoprawną, mająca ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może co do zasady ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, ale warunkiem jego przyznania jest zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wskazano, że wyrok TK nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, lecz warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy Kolegium wskazało, że Wnioskodawczyni pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co jednoznacznie wynika z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") z 14 sierpnia 2024 r. Tymczasem osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne i spełniająca warunki do przyznania tego świadczenia nie może jednocześnie pobierać renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy; dopiero zawieszenia pobierania renty powodowałoby, że Strona mogłaby spełniać przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczono, że ta ostatnia konstatacja odnosi się w niniejszej sprawie tylko do stanu faktycznego i stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. Innymi słowy, gdyby Wnioskodawczyni zawiesiła prawo do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do 31 grudnia 2023 r. oraz najpóźniej z tym dniem mogłaby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (w przypadku spełnienia przesłanki związku przyczynowego) - to w sprawie miałyby zastosowanie przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., które dawały podstawę do przyznania tego świadczenia również w przypadku opieki nad pełnoletnią osobą niepełnosprawną. Organ odwoławczy podniósł, że w przedmiotowej sprawie prawo Wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką nie powstało (i nie może nawet hipotetycznie powstać) do 31 grudnia 2023 r., albowiem Strona nie zawiesiła przed tym dniem pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W tej sytuacji, skoro nie zachodzą przesłanki określone w art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wpierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.) - dalej: "u.ś.w.", w przedmiotowej sprawie począwszy od 1 stycznia 2024 r. zastosowanie ma art. 17 ust. 1 w jego aktualnym brzmieniu (obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.). Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje obecnie wyłącznie w przypadku sprawowania opieki nad osobą, która nie ukończyła 18 roku życia. Podsumowując Kolegium wskazało, że skoro Wnioskodawczyni nie zawiesiła prawa do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do 31 grudnia 2023 r., to nawet w przypadku potwierdzenia w sprawie zaistnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką, nie spełnia ona (i nie będzie spełniała) przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. oraz aktualną treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. W skardze na decyzję organu odwoławczego M. C., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, nie uwzględniające w procesie wykładni derogacyjnego skutku wyroku TK z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt. SK 2/17, czego skutkiem było uznanie, że Skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z posiadanym przez nią uprawnieniem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mimo że hipoteza normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. po wejściu w życie ww. wyroku TK nie obejmuje swoim zakresem sytuacji, w której wnioskodawca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Stawiając ten zarzut wniesiono o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że na ten moment nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Uzależnienie więc przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty przysługującej Skarżącej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Podkreślono, że od 9 stycznia 2020 r. przesłanka negatywna w postaci uprawnienia wnioskodawcy do renty utraciła moc obowiązującą, zatem pobieranie tego świadczenia nie stanowi na moment orzekania przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Strona skarżąca wskazała, że w wyroku wydanym w sprawie SK 2/17 Trybunał zwrócił też uwagę na kwestię zagadnienia kumulatywnego pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wskazując, że osoby częściowo niezdolne do pracy mogą podejmować zatrudnienie, zaś ustawodawca przewidział system zmniejszania i zawieszania wypłaty renty w związku z podejmowaniem zatrudnienia i dochodami osiąganymi z tytułu tego zatrudnienia przez osoby pobierające rentę z tytuły częściowej niezdolności do pracy. Wobec tego TK uwzględnił w swoim wyroku, że cechą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest możliwość łączenia jej pobierania oraz jednoczesnego uzyskiwania dochodów z innych źródeł do określonych ustawą kwot. Argumentowano również, że zawieszenie wypłaty renty stanowiłoby naruszenie uprawnień Skarżącej w zakresie przychodów, jakie może osiągać będąc do tej renty uprawnioną. Zgodnie bowiem z art. 104 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1631 ze zm.) - dalej "ustawa o emeryturach i rentach", mogłaby ona, gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, osiągać przychód na poziomie 4.713,50 zł zanim w ogóle doszłoby do zmniejszenia kwoty wypłacanej jej renty lub 8.753,60 zł zanim renta zostałaby jej zawieszona. Obie te kwoty są znacznie wyższe niż świadczenie pielęgnacyjne, które w 2023 r. wynosiło 2.458 zł. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dopiero po zawieszeniu renty (mimo wyeliminowania tej negatywnej przesłanki przez TK) doprowadziłoby do sytuacji, w której osoba częściowo zdolna do pracy dla świadczenia w wysokości 2.458 zł musiałaby pozbawić się wypłaty renty, którą zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach zawieszono by jej dopiero po osiągnięciu przychodu powyżej kwoty 8.753,60 zł. Podsumowując podniesiono, że brak jest podstaw do nakazywania osobom spełniającym pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do wyboru między rentą a świadczeniem, jak to ma miejsce w przypadku osób uprawnionych do emerytury bądź innych rodzajów rent. Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 29 sierpnia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Wejherowa z 2 lutego 2024 r. odmawiającą M. C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką S. S. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Odwołując się do treści ostatniej z przytoczonych wyżej regulacji Kolegium stanęło na stanowisku, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne i spełniająca warunki do przyznania tego świadczenia nie może jednocześnie pobierać renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy; dopiero zawieszenia pobierania renty spowodowałoby, że Strona mogłaby potencjalnie spełniać przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zarówno Kolegium w zaskarżonej decyzji, jak i strona skarżąca w złożonej skardze odwołały się w powyższym zakresie do wyroku z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (OTK-A 2019/36), w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, odraczając utratę jego mocy obowiązującej, co miało nastąpić po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok został ogłoszony 8 lipca 2019 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 1257), co oznacza, że we wskazanym wyżej zakresie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. utracił moc z dniem 9 stycznia 2020 r., pozostając w mocy w pozostałym zakresie. Należy zaznaczyć, że powyższy wyrok jest wyrokiem zakresowym. Tego rodzaju wyroki są charakteryzowane jako orzeczenia, w sentencji których TK stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, czasowym lub przedmiotowym) zakresie jego zastosowania. W przypadku wyroków zakresowych mamy do czynienia z przypisaniem atrybutu konstytucyjności lub niekonstytucyjności nie całej jednostce redakcyjnej tekstu prawnego, lecz jej określonemu fragmentowi, a dokładnie pewnej normie prawnej, którą można w całości lub części dekodować z określonego przepisu prawnego (zob. T. Woś, Wyroki interpretacyjne i zakresowe w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Studia Iuridica Lublinensia, 2016, nr 3, s. 990). Wyrok SK 2/17 dotyczy zakresu podmiotowego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. rozstrzygając o konstytucyjności przepisu w stosunku do określonej grupy podmiotów, której ten przepis dotyczy, a mianowicie osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Osoby te mieszczą się w szerszej kategorii osób, którym przysługuje prawo do renty. Skutkiem wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu w zakresie podmiotowym jest utrata mocy obowiązującej nie przez cały przepis, w pełnym zakresie jego obowiązywania, ale wyłącznie w zakresie, w jakim stwierdzona została jego niezgodność z Konstytucją, w odniesieniu do wskazanej grupy podmiotów (tak: NSA w wyroku z 22 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 247/22, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyrok Trybunału w sprawie SK 2/17 usuwa z sytemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Ponieważ prawodawca pierwotnie co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Trybunał, jako "prawodawca negatywny" takich rozwiązań wyrokiem wprowadzić nie mógł, co nie niweczy tego, że orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Zostało to dostrzeżone przez TK w uzasadnieniu omawianego wyroku, gdzie stwierdzono, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest jednak rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Za sprzeczną z zasadą równości Trybunał uznał jedynie sytuację, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Pożądaną i optymalną reakcją na zmianę stanu prawnego wywołaną wyrokiem TK jest ingerencja ustawodawcy. Jej brak powoduje, że stan prawny wywołany wyrokiem podlega stosowaniu w rozpoznawanych przypadkach z uwzględnieniem kontekstu systemowego, w tym konstytucyjnego i funkcjonalnego. Należy zauważyć, że po wydaniu ww. wyroku początkowo w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażano stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty lub emerytury nie w całości, ale do wysokości pobieranego świadczenia (zob. wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, czy z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19). Obecnie w judykaturze dominuje stanowisko, zgodnie z którym osoba uprawniona powinna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (zob. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, z 24 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 650/20, czy z 24 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1416/20). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przychyla się do tego stanowiska. Jak już wyżej wskazano, nie można domagać się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokość różnicy pomiędzy otrzymywanym świadczeniem w postaci renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy a świadczeniem pielęgnacyjnym. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest bowiem rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby rozwiązać sytuację kolizji uprawnień do świadczeń, np. poprzez obniżenie wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w formie wyrównawczej, tj. w wysokości stanowiącej różnicę między ustawową wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością renty netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) naruszałoby treść art. 17 ust. 3 u.ś.r. Przepis ten wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w formie wyrównawczej powodowałaby ponadto istotne trudności w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia kompensowanego bieżącą wysokością uzyskiwanej renty, np. w sytuacji otrzymania tzw. trzynastej renty, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne, nie wspominając już o ewentualności waloryzacji wysokości renty i w konsekwencji konieczności dokonywania kolejnych modyfikacji decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W doktrynie wskazuje się, że przyjęcie takiego rozwiązania problemu skutkuje wprowadzeniem do porządku prawnego nowego świadczenia, a mianowicie wyrównawczego świadczenia pielęgnacyjnego (tak: S. Nitecki, Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskiwaną emeryturą a kwotą tego świadczenia, glosa krytyczna do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, Samorząd Terytorialny 2020 r., nr 7-8, s. 180 i nast.). Przenosząc poczynione dotychczas rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że składając w dniu 28 sierpnia 2023 r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca podała, że pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jednakże w jej ocenie nie stanowi to negatywnej przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego (stanowisko to potwierdzono w piśmie z 12 września 2023 r., w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji i w skardze na decyzję organu odwoławczego). Pismem z 13 września 2023 r. Prezydent wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wskazanie, jaki rodzaj świadczenia Strona pobiera i od kiedy. W odpowiedzi ZUS podał, że Skarżąca pobiera rentę od 1 grudnia 2021 r. do 30 listopada 2023 r. Natomiast na etapie postępowania odwoławczego ZUS poinformował organy, że Skarżąca pobiera rentę, zaś jej pobieranie nie jest zawieszone i nie toczy się żadne postępowanie w tym zakresie. Oceniając argumentację strony skarżącej zaprezentowaną we wniosku z 28 sierpnia 2023 r., w piśmie z 12 września 2023 r., w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji i w skardze na decyzję organu odwoławczego należy wskazać, że wyrok TK z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione do świadczeń zarówno świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jak i świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosek taki wynika z treści uzasadnienia omawianego orzeczenia Trybunału, taka też interpretacja tego wyroku została przyjęta w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 21 października 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 739/21, od którego skargę kasacyjną NSA oddalił wyrokiem z 22 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 247/22). Jakkolwiek prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało uzależnione od sytuacji majątkowej rodziny, czy osoby wnioskującej o świadczenie to należy odróżnić dochody uzyskiwane z praw majątkowych i kapitału od dochodów wypłacanych ze środków publicznych. Jak zauważył TK w wyroku SK 2/17 (pkt 3.1 uzasadnienia), świadczenie pielęgnacyjne jest właśnie formą redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Należy powtórzyć, że TK rozstrzygnął, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał zauważył, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, zwracając jednocześnie uwagę, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Za sprzeczną z zasadą równości TK uznał jedynie sytuację, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Trybunał uznał, że zakwestionowany przepis jest wadliwy nie z uwagi na fakt, że osoba pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy powinna pobierać oba świadczenia - rentę i świadczenie pielęgnacyjne, lecz uznał, że osoba taka nie powinna być pozbawiona prawa do uzyskania świadczenia w wyższej wysokości, zaznaczając przy tym brak możliwości rozwiązania problemu przez wypłatę uprawnionemu świadczenia uzupełniającego. Stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie powoduje skutku w postaci możliwości pobierania dwóch świadczeń jednocześnie z różnych systemów - ubezpieczenia społecznego oraz pomocy społecznej. W ramach u.ś.r. funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1631 ze zm.), który stanowi, że w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 33 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r., poz. 90 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty na podstawie ustawy, uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 22 ust. 3 i 4 (ust. 1), natomiast w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie, z zastrzeżeniem ust. 4 (ust. 2). Mając na uwadze powyższe oraz ustawowy cel świadczenia pielęgnacyjnego, jakim jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy zastosowaniu wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi jest uznanie prawa do wyboru świadczenia także w sytuacji, gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (zob. wyrok WSA w Szczecinie z 1 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 958/20). Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy może zatem zrealizować uprawnienie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty (zob. wyrok WSA w Kielcach z 31 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 999/20). Podsumowując należy wskazać, że skoro Skarżąca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i konsekwentnie oświadczała, że nie zawiesi prawa do tego świadczenia, to taka sytuacja wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko zaprezentowane w wydanych w sprawie decyzjach nie narusza zatem prawa materialnego, tj. zarzucanego w skardze art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]