II SAB/Gd 30/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 8 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A w T. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w G. w przedmiocie udzielenia informacji publicznej postanawia odmówić skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 30 września 2008r. Stowarzyszenie A w T. zwróciło się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W rubryce 2.7 druku PPPr – rodzaj prowadzonej działalności stowarzyszenie podało, że jest to: ochrona praw człowieka, przeciwdziałanie naruszeniom prawa przez organy administracji państwowej i samorządowej, ochrona roszczeń alimentacyjnych, ochrona interesów konsumentów, ochrona praw pracowniczych, ochrona równości obywateli wobec prawa, przeciwdziałanie dyskryminacji przez bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli, ochrona środowiska i ekologia. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż stowarzyszenie zwykłe z mocy samego prawa nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Jedynym, ewentualnym źródłem dochodów stowarzyszenia zwykłego są składki członkowskie. Ponieważ regulamin stowarzyszenia nie przewiduje opłacania składek przez jego członków to stowarzyszenie nie posiada majątku, ani jakichkolwiek źródeł dochodu. Nie posiada nawet rachunku bankowego, zaś członkowie stowarzyszenia działają na zasadach wolontariatu. Rozpatrując przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z dokumentów złożonych przez Stowarzyszenie A w T. (regulamin stowarzyszenia) wynika, że swoją działalność prowadzi dzięki pracy społecznej swoich członków, a regulamin stowarzyszenia nie przewiduje składek członkowskich. Skoro stowarzyszenie zrezygnowało z pobierania składek od swoich członków, pozbawiając się w ten sposób jakichkolwiek środków finansowych, z których mogłoby pokryć koszty prowadzonych postępowań sądowych, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Strona odstępując od pobierania składek członkowskich, nie może przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06) należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie ( stowarzyszenie zwykłe) o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie może również tylko tak podnieść liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie to na zwiększenie dochodów ze składek członkowskich, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Okoliczność, że stowarzyszenie jest organizacją non profit podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, iż jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakresie której wchodzą również sprawy sądowe, które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów sądowych. Brak zapewnienia w regulaminie stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.