II SAB/Gd 86/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie nieważności decyzji dotyczących warunków zabudowy postanawia: odmówić przyznania M. W. prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF M. W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W załączonym do wniosku oświadczeniu wskazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada grunty rolne o pow. 7,51 ha i mieszkanie o pow. 31,7 m2. Oświadczyła, że nie uzyskuje dochodu z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W uzasadnieniu formularza wskazała, że uzupełni wniosek o uzasadnienie i przedstawi stosowną dokumentacje źródłową. Następnie dwukrotnie zwracała się o przedłużenie terminu do nadesłania dokumentacji. Ostatecznie 9 grudnia 2014 r. nadesłała dokumenty. Przy piśmie z 3 grudnia 2014 r. przedłożyła zaświadczenie z banku BZWBK, z 3 grudnia 2014 r. dokumentujące stan konta: elektroniczne zestawienie operacji konta zwykłego ([...]) i oszczędnościowego ([...]) w mBanku z 2 listopada 2014 r. Podkreśliła, że dzień 3 grudnia 2014 r. dostępne środki na koncie zwykłym w mBanku wynoszą minus 4097,66 zł a wynikają z zajęć egzekucyjnych z 1 września 2014 r. na kwotę 145,72 zł i z 26 listopada 2014 r. na kwotę 3951,94 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że innych kont oprócz wyżej wymienionych oraz lokat złotówkowych i dewizowych nie posiada. Celem udokumentowania wypłaconych przez ARiMR dopłat w roku 2013 i 2014 wnioskodawczyni przedstawiła zaświadczenie z banku BZWBK z 22 października 2013 r., w którym wyszczególnione zostały otrzymane płatności w roku 2013 (za rok 2012) w kwotach: 8034,00 zł, 1333,55 zł oraz 5580,93 zł. Zaświadczenie z banku BZWBK wykazuje oprócz płatności za rok 2012 r. (wypłaconych w okresie od stycznia do lutego 2013 r.) płatność dokonaną przez ARiMR w miesiącu wrześniu 2013 r. z tytułu odzyskania z ARiMR ( po wieloletnim sporze sądowym ) płatności do gospodarstwa niskotowarowego, utraconej w roku 2007. Zaświadczenie z banku BZWBK, z 3 grudnia 2014 r. obrazujące wysokość środków otrzymanych z ARiMR w roku 2014 r. (za rok 2013) w kwocie 6965,89 zł, wypłaconych dnia 3 kwietnia 2014 r. Dokumentując wydatki mieszkaniowe przedstawiła wnioskodawczyni fakturę za energię elektryczną z 19 listopada 2014 r. na kwotę 170,70 zł, z 18 września 2014 r. na kwotę 312,54 zł oraz z 22 lipca 2014 r. na kwotę 129,44 zł; fakturę za wodę z 31 października 2014 r. na kwotę 210,47 zł oraz z 27 sierpnia 2014 r. na kwotę 522,55 zł; fakturę za gaz z 9 października 2014 r. na kwotę 430,38 zł oraz z 11 sierpnia 2014 r. na kwotę 334,16 zł. Oświadczyła, że kwoty otrzymane z tytułu dopłat do gospodarstwa zostały przeznaczone na spłatę narastającego od 2010 r. zadłużenia zaciąganego u osób prywatnych na zakup żywności i pokrywanie wydatków za media (wodę, gaz, energię elektryczną). Podała również, że są wobec niej prowadzone postępowania egzekucyjne i wydane zostały sądowe nakazy zapłaty: zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego z 20 sierpnia 2014 r. na kwotę 145,72 zł, zajęcie komornicze na kwotę 3951,94 zł (zawiadomienie z Urzędu Skarbowego). Wnioskodawczyni posiada zaległości w opłatach z tytułu składek na KRUS w wysokości 6723,00 zł na 31 października 2014 r. ( zaświadczenie z 3 października 2014 r.) oraz rat podatku rolnego i podatku od nieruchomości za rok 2013 i 2014 (domaga się umorzenia ), a także zalega z opłatami w procesie certyfikacji gospodarstwa. Oświadczyła przy tym, iż środki finansowe, niezbędne do koniecznego, minimalnego utrzymania (wyżywienie i opłaty za media) uzyskuje zaciągając pożyczki u osób prywatnych, niespokrewnionych. Część zadłużenia pokrywana jest z płatności przyznawanych do gospodarstwa przez ARiMR, jedynych środków posiadanych przez wnioskodawczynię. Podkreśliła, że dopłaty w ramach płatności bezpośrednich nie wystarczają na pokrycie narastającego od 2010 r. długu w związku z tym następuje nasilone wzrastanie jej zubożenia. Wielkość pożyczek uzależniona jest od wysokości rachunków na bieżące wydatki mieszkaniowe i zakup żywności. W miesiącu listopadzie zapożyczona została kwota 721 zł (z tytułu faktury za wodę - 210,47 zł, wydatków na jedzenie i koszty sądowe - 510,53 zł), w miesiącu październiku - łączna kwota 1253,00 zł (z tytułu faktury za energię elektryczną - 312,54 zł, za gaz - 430,38 zł, wydatków na żywność i koszty sądowe 510,08 zł), w miesiącu wrześniu - kwota 1111,55 zł (z tytułu faktury za wodę 522,55 zł, wydatków na zakup żywności i koszty sądowe - 589 zł), w miesiącu sierpniu - łączna kwota 1012,60 zł (z tytułu faktury za gaz 334,16 zł, za energię elektryczną - 129,44 zł, wydatków na jedzenie i koszty sądowe - 549 zł). Kwota pozyskanej pożyczki łącznie za ostatnie 4 miesiące wyniosła - 4098,15 zł. Rozpoznając przedmiotowy wniosek referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."). przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie strony od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 P.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej (zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym), wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać referendarza, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na nadesłanie przez stronę dokumentacji i oświadczeń, mających przemawiać za uwzględnieniem wniosku referendarz nie korzystał z uprawnienia określonego w art. 255 P.p.s.a. i nie domagał się dodatkowych oświadczeń i dokumentów, ograniczył się do oceny tego co zostało przez stronę przedstawione. Z przedstawionej przez skarżąca sytuacji wynika, że utrzymuje się ona z pożyczek od osób prywatnych, niespokrewnionych oraz z dopłat otrzymywanych z tytułu posiadanych gruntów rolnych. Na bieżąco ma opłacone rachunki za media (gaz, woda, energia elektryczna), mimo, że nie są to rachunki niskie jak na jednoosobowe gospodarstwo. Przykładowo poziom zużycia wody jest wyjątkowo wysoki i zdecydowanie odbiega od średniego zużycia w gospodarstwach jednoosobowych. Z własnego doświadczenia referendarzowi jest wiadome, że we własnej rodzinie zużycie wody na jedną osobę oscyluje około 4m3 na miesiąc. Tymczasem wnioskodawczyni zużyła w wrześniu i październiku po 14m3, zaś w czerwcu, lipcu i sierpniu po 24 m3. I przedstawiony rachunek za wodę obrazuje, że wysokość rachunku za wodę nie koreluje z okolicznością, jaką stale powołuje wnioskodawczyni, bardzo trudnej sytuacji finansowej. Wyjątkowość instytucji prawa pomocy oznacza, że jeśli wnioskodawca ma możliwość – bądź we własnym zakresie, bądź przy pomocy osób bliskich – poniesienia kosztów postępowania, koszty te nie powinny być przerzucane na budżet państwa, a w konsekwencji na ogół obywateli. W przedmiotowej sprawie skarżąca pomimo przedstawienia szeregu dokumentów nie zobrazowała, jakie w istocie są jej możliwości finansowe, a tym samym niemożliwe jest stwierdzenie, czy rzeczywiście koszty niniejszego postępowania pozostają poza zakresem tych możliwości. Skoro skarżąca jak sama podała w poprzednich miesiącach uzyskała pożyczkę celem uiszczenia kosztów sądowych i opłacenia rachunków to również na uiszczenie kosztów w przedmiotowej sprawie bez problemu może zaciągnąć pożyczkę. Takie pożyczki stanowią dochód wnioskodawczyni, a jak sama wskazała jest w stanie zaciągnąć pożyczki korelujące z jej potrzebami finansowymi i wysokością koniecznych wydatków. W tych wydatkach także należy uwzględnić koszty postępowań sądowych na równi z opłatami za media. Reasumując referendarz uznał, że w toku postępowania w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w zakresie uiszczenia kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Spłata zadłużenia u osób prywatnych i opłaty nie wyprzedzają wydatków w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zwłaszcza tak nieskomplikowanym jak w sprawie ze skargi na bezczynność organu administracji, przy uwzględnieniu obowiązków z art. 6 p.p.s.a. (podobnie NSA w postanowieniu z I OZ 335/14). Poza tym skarżąca posiada majątek, który mogłaby wykorzystać do osiągania dochodów, czego nie czyni. Dodatkowo jest osobą w wieku 44 lat, zdolną do pracy i osiągania dochodów. W tym stanie rzeczy uznać należało, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak sentencji postanowienia odmawiając przyznania prawa pomocy.