II SO/Gd 16/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2016 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokat A. K. – K. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w sprawie z wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego postanawia zmienić postanowienie Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt II SO/Gd 16/15 i przyznać adwokat A. K. – K. koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 złotych (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), obejmujące podatek od towarów i usług. Wnioskodawczyni B. K. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w związku z zamiarem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdyńsku bezczynności Wójta Gminy w przedmiocie nieodpłatnego przekazania działki. Sprawę wniosku zarejestrowano pod sygn. akt II SO/Gd 16/15. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2015 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata, a odmówił zwolnienia od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu wnioskodawczyni Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 10 grudnia 2015 r. utrzymał postanowienie referendarza w mocy. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła dla wnioskodawczyni adwokata z urzędu w osobie adwokat A. K.- K. Wnioskiem z dnia 11 stycznia 2016 r. adwokat A. K. – K. wniosła o zasądzenie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu. We wniosku wyjaśniła, że po analizie sprawy, w tym po zapoznaniu się z jej aktami w sekretariacie sądu oraz analizie dokumentacji dostarczonej przez wnioskodawczynię doszła do wniosku, że skarga na bezczynność organu nie jest właściwym środkiem załatwienia tej sprawy. Swoje stanowisko przekazała B. K., która zadecydowała o niewnoszeniu skargi. Do pisma dołączono pisemne oświadczenie B. K. Pełnomocnik z urzędu oświadczyła, że koszty udzielonej pomocy prawnej nie zostały pokryte w całości ani w części. Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2016 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił adwokat A. K. – K. przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Referendarz przywołał treść art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie z którym wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady te zostały doprecyzowane w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801) określającym czynności, stawki minimalne i szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (§ 1 rozp.). Referendarz wyjaśnił, że wynagrodzenie ze środków budżetowych pozostających w dyspozycji sądu należy się adwokatowi ustanowionemu dla strony z urzędu za czynności podjęte w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na co wskazuje przepis § 21 ust. 1 powołanego rozporządzenia. W tym przypadku skoro skarga nie została złożona nie może być mowy o jakichkolwiek czynnościach, które adwokat podejmowałaby przed sądem administracyjnym. Brak też podstaw normatywnych do przyjęcia, że za stwierdzony przez adwokata brak podstaw do złożenia skargi należy się wynagrodzenie od Skarbu Państwa jak za opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Według stanowiska referendarza wyznaczony pełnomocnik powinien podjąć swoją aktywność w chwili zawiadomienia, że przed sądem zawisła sprawa ze skargi, w której został wyznaczony pełnomocnikiem. Twierdzi referendarz, że wniesienie skargi na działalność administracji publicznej do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zostało obwarowane przez prawodawcę przymusem adwokacko-radcowskim i strona posiada zdolność postulacyjną, gdy chodzi o zakomunikowanie organowi procesowemu chęci wywołania określonego skutku procesowego. Zatem od wniesienia skargi rozpoczyna się umocowanie adwokata działającego z urzędu do reprezentacji strony. Trudno wywodzić, by strona korzystała z pomocy prawnej, gdy ustanowiony dla niej z urzędu pełnomocnik odwodzi ją od zamiaru wniesienia skargi (nawet gdy zasadnie nie widzi podstaw do jej wniesienia). Według referendarza podstawą żądania wynagrodzenia jest podjęcie czynności procesowych zmierzających do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny pierwszej instancji sprawy strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu. Natomiast nie zalicza się do takich czynności zapoznanie się przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z treścią akt sprawy z wniosku o przyznania prawa pomocy ani rozmów, które nie doprowadziły do wyjaśnienia ani rozstrzygnięcia sprawy. Uznając, że na obecnym etapie postępowania brak jest podstaw faktycznych i prawnych do żądania przez adwokata zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, referendarz sądowy orzekł na podstawie art. 258 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o odmowie przyznania adwokatowi pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. W sprzeciwie od powyższego postanowienia adwokat A. K. – K. wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika z urzędu według norm przepisanych z uwzględnieniem podatku od towarów i usług. Pełnomocnik wskazała, że zobowiązana jest do podejmowania czynności w interesie osoby, którą reprezentuje bez względu na etap postępowania, w którym wstępuje do sprawy. Podjęte przez nią czynności po wyznaczeniu jako pełnomocnika z urzędu były właściwe dla etapu postępowania, w którym wstąpiła do sprawy. Oceniła sprawę i doszła do wniosku, że skarga nie jest w sytuacji wnioskodawczyni właściwym środkiem do realizacji jej celów. Według pełnomocnika sama dopuszczalność przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu przed wniesieniem skargi legitymizuje jego udział w postępowaniu i uzasadnia zwrot kosztów jego działania. Rozpoznając sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należało uwzględnić wejście w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658), zwanej dalej ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Ponieważ wniosek o przyznanie prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie wniesiony został w dniu 5 października 2015 r., to jest po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym jej ustawą zmieniającą rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W rozpoznawanej sprawie sąd wojewódzki uznał, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego podlegało zmianie. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Nie ma wątpliwości, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przed wszczęciem postępowania wszczyna samodzielne postępowanie sądowe o charakterze pomocniczym, wobec czego powinien być traktowany adekwatnie do treści art. 63 i art. 64 p.p.s.a. Postępowanie to jest postępowaniem toczącym się przed sądem administracyjnym pomimo tego, że nie zmierza do weryfikacji legalności działań bądź zaniechań organów administracji, ale do rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przepis ten wyraźnie dopuszcza możliwość przyznania prawa pomocy, a w tym i przyznania pełnomocnika z urzędu, jeszcze przed wniesieniem skargi. Legitymizuje zatem działalność pełnomocnika z urzędu jeszcze przed wniesieniem skargi w ramach toczącego się postępowania przed sądem administracyjnym. W myśl natomiast art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie wskazane art. 250 p.p.s.a. w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04; z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 341/08; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2009, s. 704). Wynagrodzenie przysługuje zatem za pomoc rzeczywiście udzieloną i to bez względu na wynik postępowania. Sądowi wojewódzkiemu znane jest orzecznictwo, zgodnie z którym samo zapoznanie się z aktami sprawy, analiza sprawy oraz udzielenie stronie informacji (telefonicznie) bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11; z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I OZ 768/12, dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie trudno jednak zarzucić pełnomocnikowi z urzędu, że nie podjął dalszych czynności procesowych, w tym wypadku nie wniósł skargi, skoro rekomendował wnioskodawczyni rezygnację z wniesienia skargi uzasadnioną jej bezzasadnością. Brak jest podstaw do podważania wiarygodności oświadczenia pełnomocnika o zakresie podjętych i przeprowadzonych przez niego czynności w postępowaniu wszczętym wnioskiem B. K. o przyznanie prawa pomocy zmierzających do zweryfikowania zamiaru wnioskodawczyni wniesienia skargi na bezczynność, wykazanych zresztą oświadczeniem mocodawczyni. Skoro pełnomocnik działający zgodnie z wymogami należytej staranności niezbędnej przy wykonywaniu jego zawodu w ramach świadczenia pomocy prawnej z urzędu zapoznał się z dokumentami, zanalizował sprawę i doszedł do wniosku, że skarga byłaby bezzasadna, to nie mógł podjąć żadnych dalszych czynności procesowych poza poinformowaniem o tym wnioskodawczyni i sądu, co też uczynił. Działał w interesie osoby reprezentowanej chroniąc jednocześnie Skarb Państwa przed ponoszeniem zbędnych kosztów związanych z zaangażowaniem wymiaru sprawiedliwości w rozpoznanie niecelowej skargi. W tej sytuacji nie można pomijać nakładu pracy włożonego przez pełnomocnika w analizę sprawy i odmówić mu wynagrodzenia z tego powodu, że nie doszło do wniesienia skargi. Promowanie przeciwnego stanowiska w konsekwencji doprowadziłoby do nadużycia prawa. Pełnomocnik bowiem udzielił wnioskodawcy pomocy prawnej zgodnie z jej interesem, za co na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. należy mu się stosowne wynagrodzenie. Wysokość tego wynagrodzenia należało ustalić w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Przepisy tego rozporządzenia, przeciwnie do stanowiska zawartego w zaskarżonym sprzeciwem postanowieniu, znajdują w rozpoznawanej sprawie zastosowanie na zasadzie § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801), zgodnie z którym do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy wszczęto w dniu 5 października 2015 r., a postanowienie o przyznaniu prawa pomocy wydano w dniu 9 listopada 2015 r., przed dniem 1 stycznia 2016 r., tj. dniem wejścia w życie rozporządzenia z 2016 r. Mając na względzie powyższe na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 ust. 1-3 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu sąd wojewódzki przyznał pełnomocnik A. K. – K. wynagrodzenie w wysokości 295,20 złotych, uwzględniające podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności według stawki 23% obowiązującej w dniu orzekania o wynagrodzeniu.