II SPP/Gd 72/19

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 19 września 2019 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy z jego skargi na decyzje Wojewody z dnia 4 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący, działając przez adwokata, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na druku urzędowego formularza PPF w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że z powodu braku środków nie jest w stanie uregulować koniecznych opłat sądowych. Strona wedle oświadczenia utrzymuje się z dochodu z działalności gospodarczej w wysokości 2000 zł. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Wskazał, że ponosi opłaty za dom w wysokości 700 zł, wyżywienie 600 zł, leki 150 zł, odzież 100 zł oraz telefon 50 zł. W tym stanie rzeczy, pismem z 24 lipca 2019 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania (w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania) dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Chodziło o uprawdopodobnienie danych zawartych w oświadczeniu złożonym na druku PPF (m.in. (m.in. dokumenty obrazujące stan prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej, wykazanie statusu zawodowego żony skarżącego, kopii zeznań podatkowych, wykazu posiadanych nieruchomości, kopii dokumentów obrazujących wydatki na media). Przesyłka zawierająca to wezwanie została skutecznie doręczona pełnomocnikowi skarżącego w dniu 9 sierpnia 2019 r. – co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, znajdującego się w aktach sądowych sprawy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, pełnomocnik skarżącego nadesłała wniosek o przedłużenie wyznaczonego terminu do wykonania wezwania referendarza sądowego do dnia 30 sierpnia 2019 r. – celem zebrania wymaganych dokumentów. Referendarz sądowy przedłużył przedmiotowy termin do dnia 10 września 2019 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku E. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodnił, aby znajdował się w rzeczywistości w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący w ogóle nie wykazał jaki jest w rzeczywistości jego aktualny, obecny stan majątkowy. Wezwanie referendarza sądowego z 24 lipca 2019 r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy do rąk pełnomocnika skarżącego – i de facto pozostało bez odpowiedzi. Pomimo przychylenia się referendarza do wniosku o wydłużenie terminu do realizacji wystosowanego wezwania o udokumentowanie sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. W tym miejscu stwierdzić należy, że w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy od wnioskodawcy oczekiwana jest aktywna postawa w zakresie wykazywania swojej aktualnej, rzeczywistej kondycji finansowej. Wnioskodawca jednak nie przedstawił materiałów źródłowych uprawdopodobniających jego oświadczenia zawarte na druku formularza PPF. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarczają jedynie same jego oświadczenia zawarte we wniosku. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy bowiem w pierwszej kolejności porównać dochody uzyskiwane przez wnioskodawcę (członków jego wspólnego gospodarstwa domowego) z ponoszonymi przez niego wydatkami. Analiza powyższej konfrontacji stanowi podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku. Stwierdzić należy, że zgodnie z przyjętą praktyką sądów administracyjnych, jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie rozpoznającego wniosek dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (tak NSA w postanowieniu z dnia 22 października 2014 r., II FZ 1294/14). Dodać należy, że przeprowadzenie postępowania dowodowego w trybie art. 255 p.p.s.a. zależy od uznania rozpoznającego wniosek, czy dane w nim zawarte oraz złożone dokumenty są wystarczające dla pełnej oceny występowania przesłanek warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy (tak postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2014 r., II FZ 1761/14). Jednocześnie rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Przepis art. 255 p.p.s.a. wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2015 r., IV SA/Po 1120/14). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a..