II FZ 1294/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 22 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 120/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w sprawie ze skargi A. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 18 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 120/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku A.F. (dalej jako "Skarżąca"), odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 18 listopada 2013 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego Skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów tej opłaty, argumentując, że w postępowaniu o ogłoszenie upadłości dłużnika została zwolniona od kosztów sądowych w całości. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przesłała wypełniony formularz PPF, w którym wskazała, że aktualnie utrzymuje się jedynie z wynagrodzenia wynoszącego - po potrąceniach komorniczych - 1.010 zł. Mieszkanie, w którym mieszka wraz ze studiującą córką jest obciążone zadłużeniem z tytułu zaległości czynszowych (7.041,49 zł) oraz zaległości w spłatach kredytu (2.602,16 zł). Skarżąca spłaca także raty w wysokości 277 zł na zakładowy fundusz zapomogowy oraz w wysokości 567 zł z tytułu zwrotu pożyczki bezprocentowej udzielonej przez zakład pracy w 2010 r. W tym zakresie Skarżąca korzysta z pomocy dalszej rodziny. Do majątku zaliczyła udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego oraz udział w działce rekreacyjnej, który został zabezpieczony przez Prokuraturę Okręgową. Wśród wydatków Skarżąca wymieniła czynsz za mieszkanie (605 zł), energię elektryczną (55 zł), żywność, środki czystości (210 zł), gaz (40 zł) telefon (200 zł). Córka Skarżącej jest studentką i nie osiąga dochodów. Skarżąca oświadczyła również, że nie prowadzi już działalności gospodarczej. Przedłożyła postanowienie przyznające jej prawo pomocy w sprawie III SA/Wa 3457/12, zeznanie podatkowe za 2012 r. W wykonaniu natomiast zarządzenia z dnia 29 maja 2014 r. wezwano Skarżącą do nadesłania w terminie 7 dni, dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów Skarżącej i dorosłych domowników. Z obowiązku nadesłania dodatkowych informacji Skarżąca nie wywiązała się. Sąd pierwszej instancji wskazując na art. 260, art. 245 § 1 - 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a", wyjaśnił na wstępie, że Skarżąca złożyła wniosek o udzielenie prawa pomocy, który Sąd potraktował jako wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, który w sprawie wynosi 481 zł. Dalej Sąd podniósł, iż w związku z tym, że zawarte w formularzu oświadczenie Skarżącej było niewystarczające i budziło wątpliwości, Sąd wezwał Skarżącą, na podstawie art. 255 P.p.s.a., o przedstawienie dodatkowych informacji, dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego, bowiem dane zawarte w formularzu PPF oraz dotychczas nadesłane przez Skarżącą dokumenty nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. Wezwanie z dnia 29 maja 2014 r. precyzyjnie określało, jakich oświadczeń Sąd oczekuje i jakie dokumenty powinny zostać przedstawione. Sąd stwierdził, że do dnia wydania postanowienia Skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu Sądu, w którym wezwano Skarżącą o przesłanie dokumentu potwierdzającego wysokość wynagrodzenia, zeznań podatkowych Skarżącej oraz osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym za 2013 r., jak również dokumentów obrazujących ponoszone wydatki. Skarżącą wezwano nadto do przedłożenia wyciągów bankowych. Dane dotyczące rachunków bankowych stanowią bowiem ważną podstawę oceny możliwości płatniczych strony postępowania. Wezwano ją także do wskazania wysokości wynagrodzenia wypłaconego na rzecz pełnomocnika. Jak bowiem ustalono z pomocy pełnomocnika korzystała ona w postępowaniu podatkowym. Nie wiadomo natomiast, jakie było źródło finansowania kosztów z tym związanych. Sąd mając powyższe fakty na uwadze wskazał, że brak reakcji na wspomniane wezwanie oznacza, że nie można w pełni ocenić sytuacji majątkowej Skarżącej. Tym samym, nie można stwierdzić czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest bowiem przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Na zakończenie Sąd stwierdził, że powołanie się na postanowienie WSA zwalniające Skarżącą od kosztów sądowych w innej sprawie, nie przesądza o wystąpieniu przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, zaś przedmiotowe postanowienie nie jest wiążące w rozpoznawanej sprawie. Ponadto dodał, iż jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, że sytuacja majątkowa, w jakiej się wnioskodawca znajduje, nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skoro zatem Skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności, z powodu których nie jest w stanie wygospodarować należnej kwoty wpisu od skargi w sprawie, to Sąd uznał, że Skarżąca nie wykazała w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, że jej sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W zażaleniu Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez udzielenie jej prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów opłaty sądowej w wysokości 481 zł. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: 1) błędne ustalenia faktyczne; 2) błędne ustalenia prawne; 3) błędną interpretację prawa oraz faktów; 4) przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, które miały wpływ na treść zaskarżonego postanowienia. Ponadto wniosła o: 1) dołączenie do akt sprawy i przeprowadzenie dowodu z kserokopii zeznania podatkowego PIT za 2013 r., którego nie była w stanie przedłożyć na etapie wydania zaskarżonego postanowienia przez Sąd pierwszej instancji; 2) dołączenie do akt sprawy i przeprowadzenie dowodu z kserokopii zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego, wydanego w dniu 9 lipca 2014 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] - na okoliczność potwierdzenia faktu znajdowania się nadal w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów opłaty sądowej w wysokości 481 zł. W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca podniosła, że Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżone postanowienie, błędnie przyjął, iż Skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna stanowi podstawę do uwzględnienia wniosku o udzielnie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów opłaty sądowej w wysokości 481 zł, gdyż z treści zaskarżonego postanowienia wynika jednoznacznie, że Sąd pierwszej instancji pomylił pojęcia "wykazać" z pojęciem "udowodnić". W ocenie Skarżącej nie jest ona w stanie ponieść kosztów opłaty sądowej, na okoliczność czego przedstawiła dowody w formie kserokopii następujących dokumentów: postanowienie WSA w Warszawie o udzieleniu pomocy przez zwolnienie od kosztów opłaty sądowej w sprawie III SA/Wa 3457/12; postanowienie sądu rejonowego w przedmiocie zwolnienia od opłaty sądowej od wniosku o ogłoszenie upadłości; zeznanie podatkowe PIT za 2012 r.; oświadczenie o kosztach utrzymania, dochodach i długach w formie wypełnionego druku wniosku o udzielnie prawa pomocy, których Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował bowiem wydał zaskarżone postanowienie. Według Skarżącej, w sposób dostateczny wykazała ona podstawy do uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy, a zaskarżone postanowienie wydane zostało na podstawie błędnych przesłanek. Dalej Skarżąca wniosła o dołączenie do akt sprawy i przeprowadzenie dowodu z kserokopii zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego, wydanego w dniu 9 lipca 2014 r., na okoliczność potwierdzenia faktu znajdowania się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów opłaty sądowej. Podniosła, że dokumentu tego nie mogła przedstawić jako dowód ze względu na okoliczność, że dokument ten został wydany dopiero w dniu 9 lipca 2014 r., co przyczynia się do niemożności opłacenia opłaty sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 P.p.s.a. Wymóg ten nie stanowi ograniczenia prawa do Sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Zatem informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje sądowi art. 255 P.p.s.a. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - art. 246 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podjęte zostały po to, aby umożliwić Skarżącej należyte uzasadnienie i uprawdopodobnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie zarządzeniem z dnia 29 maja 2014 r. (k.-51) Sąd wezwał, na podstawie art. 255 P.p.s.a., Skarżącą do przedłożenia stosownej dokumentacji, ze wskazaniem, że niewykonanie powyższego obowiązku skutkować będzie rozpoznaniem wniosku na podstawie danych z akt sprawy. Wezwanie skierowane do Skarżącej miało bowiem na celu potwierdzenie treścią dokumentu (m.in. zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków jej i rodziny ze wskazaniem źródeł finansowania) oświadczenia o aktualnej na dzień złożenia wniosku sytuacji materialnej Skarżącej i jej rodziny. Brak stosownej odpowiedzi na to wezwanie oznacza, że Skarżąca nie wykazała wystąpienia w jej sytuacji przesłanki przyznania jej prawa pomocy. W związku z powyższym należy zaznaczyć, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie Skarżącej o zasadności jego otrzymania, a skoro na stronie spoczywa obowiązek wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, to pochodzące od niej informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej. Zasadnie zatem wskazał Sąd pierwszej instancji, że Skarżąca nie udokumentowała w sposób wystarczający swojej sytuacji finansowej, czym pozbawiła Sąd możliwości wnikliwiej oceny, a w konsekwencji przyznania jej prawa pomocy. Zatem za usprawiedliwioną należy uznać ocenę Sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez Skarżącą dane nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Odnosząc się do wniosku Skarżącej o dołączenie do akt sprawy dokumentów, wskazanych i załączonych do wniesionego zażalenia, należy wskazać, że Sąd na etapie rozpoznania wniosku nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie dokonuje oceny oświadczeń strony, uzupełnionych ewentualnie w trybie art. 255 P.p.s.a. Okoliczności trudności w przedstawieniu i udokumentowaniu zarobków oraz ponoszonych wydatków nie może prowadzić do skutecznego zakwestionowania ustaleń Sądu pierwszej instancji w zakresie oceny występowania przesłanek art. 246 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 21 września 2011 r. II OZ 811/11). Fakt, iż strona w jednej sprawie uzyskała prawo pomocy jedynie w zakresie częściowym w żaden sposób nie wyklucza, że w innej sprawie tej samej stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym (lub na odwrót). Sąd bowiem nie jest związany orzeczeniami z zakresu prawa pomocy wydanymi w innych sprawach, nawet z wniosku tego samego podmiotu (postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2008 r. II OZ 308/08). Przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcie sądów (administracyjnych, powszechnych) w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego. Sąd skorzystał z możliwości z art. 255 P.p.s.a. i wezwał o dodatkowe informacje uznając, że dane zawarte w formularzu PPF oraz nadesłane przez Skarżącą dokumenty nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. Wezwanie z dnia 29 maja 2014 r. precyzyjnie określało jakich oświadczeń Sąd oczekuje i jakie dokumenty powinny zostać przedstawione. Do dnia wydania zaskarżonego postanowienia Skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu Sądu, w którym wezwano Skarżącą o przesłanie dokumentu potwierdzającego wysokość wynagrodzenia, zeznań podatkowych Skarżącej oraz osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym za 2013 r., jak również dokumentów obrazujących ponoszone wydatki. Skarżącą wezwano do przedłożenia wyciągów bankowych. Dane dotyczące rachunków bankowych stanowią bowiem ważną podstawę oceny możliwości płatniczych strony postępowania oraz wskazanie wysokości wynagrodzenia pełnomocnika. Brak reakcji na wezwanie oznacza, że nie można w pełni ocenić sytuacji majątkowej Skarżącej. Tym samym, nie można stwierdzić czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest bowiem przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Skoro zatem Skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności, z powodu których nie jest w stanie wygospodarować należnej kwoty wpisu od skargi w niniejszej sprawie, to uznać należało, że Skarżąca nie wykazała w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, że jej sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.