III SA/Gd 1001/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 2 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 27 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 9 stycznia 2018 r. skarżąca A Spółka z o.o. w P. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazując na swą ciężką sytuację finansową. Spółka wskazała, że już wcześniej działalność przynosiła straty, o czym świadczy załączone sprawozdanie finansowe za 2015 r. Za 2016 r. Spółka nie złożyła w sposób prawidłowy sprawozdania finansowego, gdyż nie stać jej było na opłacenie księgowego. Aktualnie Spółka praktycznie zaprzestała działalności gospodarczej, gdyż nie posiada na to środków pieniężnych. Spółka nie posiada rachunków bankowych, na których znajdowałyby się jakiekolwiek środki pieniężne. Stan kasy Spółki to 0 zł. Od dnia 16 października 2017 r. działalność Spółki jest zawieszona. Uzupełniając wniosek, w formularzu urzędowym PPPr, Spółka oświadczyła, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi 0 zł, odnośnie zaś wysokości zysku lub straty za ostatni rok obrotowy podała, iż brak danych. Spółka oświadczyła, że nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnych środków majątkowych, jak również rachunków bankowych. W związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 16 lutego 2018 r., na podstawie art. 255 i art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", skarżąca Spółka została wezwana do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów rocznych zeznań podatkowych za 2016 i 2017 r. złożonych przez Spółkę do właściwego urzędu skarbowego, ewentualnie zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tych latach; b) odpisów deklaracji VAT-7 złożonych przez Spółkę za miesiące od lipca 2017 r., bądź VAT-7K za ostanie dwa kwartały; c) odpisów dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego przez Spółkę dochodu (poniesionej straty) za okres od początku bieżącego roku; d) odpisu rocznego sprawozdania finansowego za 2016 r. wraz z bilansem, rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową za wskazane lata; ewentualnie dokumentów potwierdzających fakt braku osiągnięcia zysku za ostatni rok obrotowy, zadeklarowany w rubryce 8. formularza PPPr; e) zestawienia środków trwałych i wyposażenia; ewentualnie dokumentów potwierdzających brak środków trwałych, zadeklarowany w rubryce 7. formularza PPPr; f) raportów kasowych za okres od dnia 1 lipca 2017 r.; g) wykazu i wyciągów z wszystkich posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych (w tym wyciągów z kont i lokat dewizowych oraz rachunków lokat terminowych) obrazujących historię (wszystkie wypłaty i wpłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku gdyby rachunki bankowe zostały zajęte należy przedstawić dokumenty potwierdzające ten fakt (zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych Spółce w ww. okresie); w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków bankowych należy przedstawić stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; h) oświadczenia czy w stosunku do Spółki złożony został wniosek o ogłoszenie upadłości, lub czy zostało wszczęte postępowanie naprawcze; i) oświadczenia czy Spółka aktualnie zatrudnia pracowników, a jeżeli tak o podanie ilu i w jakiej wysokości wypłacała z tego tytułu wynagrodzenia w okresie ostatnich sześciu miesięcy; j) podanie w jakiej wysokości Spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe), koszty obsługi księgowej, obsługi prawnej, inne koszty oraz wskazania w sposób jasny, z jakiego źródła koszty te są pokrywane; k) wykazu płatności dokonanych przez Spółkę za zakupione towary i świadczone na rzecz Spółki usługi w okresie ostatnich sześciu miesięcy (ze wskazaniem rodzaju transakcji i kwoty dokonanej płatności). Zakreślony na wykonanie ww. wezwania termin 14 dni od daty doręczenia wezwania, przedłużony następnie na wniosek Spółki, bezskutecznie upłynął. Biorąc pod uwagę złożone oświadczenia i dokumenty, uznać należało, że skarżąca Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Należy zaznaczyć, że skarżąca Spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Treść powołanego przepisu wskazuje nadto, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Spółka nie przedkładając objętych wezwaniem z dnia 16 lutego 2018 r., dokumentów i oświadczeń uniemożliwiła dokonania rzetelnej oceny jej rzeczywistych aktualnych możliwości płatniczych i sytuacji finansowej. Wynika to z uchylenia się przez Spółkę od przedstawienia dokumentów obrazujących wysokość osiągniętego przychodu, dochodu lub straty wraz z kosztami uzyskania przychodu w latach 2016 i 2017. W konsekwencji powyższego oraz przedłożenia wraz z wnioskiem jedynie sprawozdania finansowego za 2015 r. oraz sprawozdania z działalności za 2015 r., ocena zasadności wniosku mogła być oparta wyłącznie na tych dokumentach, które należało uznać za nieadekwatne do oceny aktualnych możliwości płatniczych Spółki. Przedstawiały one natomiast sytuację finansową Spółki w 2015 r., która była stabilna, w związku z czym zasadnym było wezwanie Spółki do ukazania jej sytuacji finansowej w kolejnych latach, a więc również w 2017 r., w którym wszczęto postępowanie kontrolne zakończone zaskarżonym postanowieniem, a przed datą zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. Podkreślenia bowiem wymaga, że do zwykłych kosztów działalności gospodarczej zaliczają się również opłaty sądowe. Przedsiębiorca nie może tych wydatków pomijać w planowaniu kosztów swojej działalności, licząc na to, że uzyska dofinansowanie z budżetu państwa. Traktowanie innych kosztów działalności z pierwszeństwem przed kosztami sądowymi nie znajduje żadnego uzasadnienia. Osiąganie straty podatkowej nie jest przy tym nadzwyczajną okolicznością, pozwalającą na potraktowanie skarżącej Spółki w sposób uprzywilejowany i sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wobec niewykonania, również w przedłużonym terminie, wezwania z dnia 16 lutego 2018 r. zabrakło również wykazania wysokości kosztów utrzymania siedziby Spółki oraz źródła tych wydatków, również w okresie poprzedzającym dzień zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka nie nadesłała również zestawienia środków trwałych i wyposażenia, podczas gdy z wniosku wynika znaczna ich wartość, zaś w przedłożonym sprawozdaniu z działalności Spółki wskazano, że w roku 2016 dokonano podwyższenia kapitału zakładowego o [...] zł poprzez wniesienie aportem nieruchomości gruntowej, zaś firma zwiększyła również w 2016 r. zatrudnienie z poziomu 20 do 40 osób. Ponadto z ww. sprawozdania wynika, że w 2015 r. Spółka osiągnęła przychód w wysokości [...] zł, zaś w 2016 r. Spółka planuje osiągnąć przychody ze sprzedaży pozwalające na pełne pokrycie kosztów działalności. Również nie przedłożono raportów kasowych za okres od dnia 1 lipca 2017 r., ani też wykazu płatności za zakupione towary i świadczone usługi. Nie przedłożono deklaracji VAT za okres od 1 lipca 2017 r., zaś odnośnie braku rachunków bankowych nie przedłożono, zgodnie z treścią wezwania, zaświadczenia banku lub umowy z bankiem o zamknięciu rachunku. Sposób wykonania wezwania należy ocenić jako przedstawienie przez Spółkę wyłącznie tych danych, które miałyby potwierdzić jej trudną sytuację finansową, w tym w szczególności okoliczności zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. Objęte wezwaniem dokumenty były natomiast istotne dla dokonania rzetelnej oceny aktualnych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Mając zatem na uwadze ustaloną wysokość opłat sądowych w niniejszej sprawie, która wynosi wpisu od skargi 100 zł, wartość kapitału zakładowego, na który składa się w większości nieruchomości gruntowa o wartości [...] zł oraz nieprzedstawienie niezbędnych danych obrazujących sytuację finansową i możliwości płatnicze Spółki, brak podstaw, by stwierdzić, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Z uwagi na powyższe postanowiono, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzec jak w sentencji postanowienia.