II GZ 478/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [..] Spółka z o.o. w D. nad [..] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia [..] listopada 2012 r., sygn. akt [..] w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [..] Spółka z o.o. w D. nad W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [..] czerwca 2012 r., nr [..] w przedmiocie pomocy finansowej dla wstępnie uznanych grup producentów owoców i warzyw postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 8 listopada 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych G. P. O. i W. "N."" Sp. z o.o. w D. n. W. w sprawie z jej skargi na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] czerwca 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej dla wstępnie uznanych grup producentów rolnych. G. P. O. i W. "N."" Sp. z o.o. w D. n. W. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 3 października 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił G. P. O. i W. "N."" Sp. z o.o. w D. n. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od ww. postanowienia skarżąca spółka wniosła sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 8 listopada 2012 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W toku postępowania przed Sądem I instancji ustalono, że wnioskująca spółka posiada środki trwałe o wartości według bilansu za ostatni rok 105.487.653,74 zł, a wysokość jej zysku za poprzedni rok obrotowy wyniosła 452.664,10 zł. Skarżąca dysponuje trzema rachunkami bankowymi ze stanem konta 664.158,68 zł. Jednocześnie, jak podała Spółka, posiada ona zobowiązania wobec dostawców na kwotę 7.760.934,14 zł, spłaca kredyt obrotowy w kwocie 5.268.246,91 zł oraz kredyt inwestycyjny w kwocie 14.850.000 zł. Miesięczne obciążenia z tytułu odsetek od kredytu inwestycyjnego i obrotowego, odsetki wynoszą 115.257,97 zł. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżąca spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu Spółka jako przedsiębiorca mający status osoby prawnej powinna, planując wydatki, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. W konsekwencji, w przekonaniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy skarżącej nie może wpłynąć okoliczność, że Spółka jako podmiot uczestniczący w obrocie gospodarczym jest zobowiązana z innych tytułów, jak na przykład z tytułu obowiązku zapłaty zobowiązań wobec dostawców czy spłaty kredytów. Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwrócił uwagę, że kwota ciążących obecnie na Spółce kosztów sądowych wynosi 200 zł. W przekonaniu Sądu nie sposób jest przyjąć, biorąc pod uwagę stan majątkowy Spółki, by przeznaczenie omawianej kwoty na koszty sądowe przekraczało jej możliwości finansowe. Od ww. postanowienia Sądu I instancji skarżąca spółka wniosła zażalenie, domagając się uchylenia zakwestionowanego postanowienia. W uzasadnieniu tego środka prawnego spółka podniosła, że w jej przekonaniu Sąd I instancji błędnie uznał, iż skarżąca nie wykazała po swojej stronie braku środków na poniesienie kosztów postępowania. W przekonaniu spółki dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena jej sytuacji finansowej nie była kompleksowa. W szczególności zaś – zdaniem skarżącej – nie uwzględniła ona okoliczności, że brak zapłaty zobowiązań kredytowych spółki może spowodować popadnięcie przez nią w spiralę zadłużenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne i jako takie podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym zaś – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przez pojęcie środków należy rozumieć zaś zarówno środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, jak również wartość środków trwałych oraz wysokość kapitału zakładowego danej osoby prawnej (zob. B. Dauter, Zwolnienia od kosztów sądowych (w:) S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007). Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10). Zostało ono bowiem pozostawione uznaniu sądu (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09). Trzeba również zaznaczyć, że zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest dopuszczalne jedynie wtedy, gdy obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 94/12). Jak przyjmuje się natomiast w orzecznictwie, sytuacja taka w przypadku osoby prawnej nie zachodzi, gdy dysponuje ona majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, który odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że kwota obciążających skarżącą spółkę kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania wynosi 200 zł (wpis od skargi). Porównanie powyższej sumy z wartością samych tylko środków trwałych należących do spółki, tj. według bilansu za ostatni rok 105.487.653,74 zł, pozwala stwierdzić, że spółka ma pełne możliwości pokrycia należnych w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Dysponuje ona bowiem – stosownie do złożonego w toku postępowania oświadczenia – nieruchomościami, wartościowymi maszynami i sprzętem elektronicznym. A jak słusznie podnosi się w orzecznictwie posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można bowiem oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie. W tym kontekście za pozbawione jakichkolwiek podstaw należy uznać podniesione przez skarżącą spółkę w zażaleniu zarzuty braku kompleksowej oceny przez Sąd I instancji jej sytuacji finansowej oraz stworzenia – przez nieprzyznanie prawa pomocy – ryzyka popadnięcia przez spółkę w spiralę zadłużenia. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.