III SA/Gd 1018/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 października 2021 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia dobry start stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy D. z dnia 31 sierpnia 2021 r., nr [...]. Wójt Gminy D. - działając na podstawie § 2, § 4, § 5, § 10 ust. 5-7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry Start" (Dz. U. z 2021 r., poz. 1092 ze zm.) – decyzją z dnia 31 sierpnia 2021 r. (nr [...]) orzekł wobec D. Z. (zwanego dalej także "stroną", "skarżącym") o uchyleniu prawa do świadczenia "Dobry Start" na dziecko M. Z. w kwocie 300 zł jednorazowo. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 15 lipca 2020 r. D. Z. złożył za pośrednictwem poczty elektronicznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia "Dobry Start". We wniosku oświadczył, że dziecko M. Z. w roku szkolnym 2020/2021 będzie uczęszczało do szkoły i że syn uczęszcza do szkoły ponadpodstawowej w D. W związku z powyższym, informacją o nr [...] zostało przyznane D. Z. jednorazowe świadczenie "Dobry Start" na dziecko M. Z. w wysokości 300 zł. W miesiącu marcu 2021 r. organ otrzymał Raport Usług Grupowych, w tym informację Ministerstwa Edukacji Narodowej - System Informacji Oświatowej, z czego wynikało, że syn strony – M. Z. nie był uczniem w roku szkolnym 2020/2021. W związku z powyższym organ w dniu 6 lipca 2021 r. wystosował do strony wezwanie o złożenie wyjaśnień w powyższej sprawie. W dniu 20 lipca 2021 r. strona złożyła oświadczenie pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych zeznań, oświadczając, że od dnia 23 września 2020 r. syn jest studentem pierwszego roku na studiach dziennych [...] Akademii Technicznej. Organ wskazał, że świadczenie "Dobry Start" przysługuje z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w następujących szkołach: szkoła podstawowa, szkoła ponadpodstawową, klasach dotychczasowej szkoły ponadgimnazjalnej prowadzonych w szkole ponadpodstawowej, szkoła artystyczna, w której jest realizowany obowiązek szkolny lub nauki, a także młodzieżowy ośrodek socjoterapii, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy. Świadczenie "Dobry Start" przysługuje: rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych - raz w roku na dziecko oraz osobom uczącym się - raz w roku. Mając na uwadze powyższy stan prawny oraz faktyczny organ stwierdził, że świadczenie "Dobry Start" nie przysługuje z uwagi na brak przez syna strony statusu ucznia w szkole lub statusu osoby uczącej się. Po rozpoznaniu odwołania od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 7 października 2021 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry Start" (Dz. U. z 2018 r., poz. 1061 – zwanego dalej "rozporządzeniem z 2018 r."), świadczenie dobry start przysługuje: rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko; osobom uczącym się - raz w roku (ust. 1). Świadczenie dobry start przysługuje w związku z rozpoczęciem roku szkolnego do ukończenia: przez dziecko lub osobę uczącą się 20. roku życia; przez dziecko lub osobę uczącą się 24. roku życia - w przypadku dzieci lub osób uczących się legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności (ust. 2). Świadczenie dobry start przysługuje także w przypadku: ukończenia 20. roku życia przez dziecko lub osobę uczącą się przed rozpoczęciem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko lub osoba ucząca się kończy 20. rok życia; ukończenia 24. roku życia przez dziecko lub osobę uczącą się przed rozpoczęciem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko lub osoba ucząca się kończy 24. rok życia - w przypadku dzieci lub osób uczących się legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności (ust. 3). W przypadku dziecka biorącego udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, świadczenie dobry start przysługuje nie wcześniej niż od roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 7. rok życia (ust. 4). Zgodnie z § 3 pkt 4 rozporządzenia z 2018 r., pod pojęciem osoby uczącej się, należy rozumieć osobę pełnoletnią uczącą się w szkole, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym lub ugodą sądową prawa do alimentów z ich strony, oraz osobę usamodzielnianą, o której mowa w ustawie. Świadczenie dobry start przysługuje osobom, o których mowa w § 4 ust. 1, w wysokości 300 zł (§ 5 ust. 1 ww. rozporządzenia). Organ odwoławczy stwierdził, że w realiach rozpoznawanej sprawy D. Z. wystąpił o przyznanie prawa do świadczenia z programu "Dobry Start" na syna M. Z. (ur. [...] 2001 r.). Oświadczył przy tym, że syn w roku szkolnym 2020/2021 będzie uczniem Szkoły Ponadpodstawowej w D. przy ul. [...] i na tej podstawie organ w dniu 16 lipca 2020 r. przyznał D. Z. świadczenie z programu "Dobry Start" na syna M. Z. w kwocie 300 zł jednorazowo, w związku z rozpoczęciem roku szkolnego 2020/2021. W marcu 2021 r. organ I instancji uzyskał jednak z Systemu Informacji Oświatowej Ministerstwa Edukacji Narodowej informację, że M. Z. nie ma statusu ucznia w roku szkolnym 2020/2021. W związku z powyższym wszczęto w sprawie postępowanie, w ramach którego D. Z. oświadczył pod groźbą odpowiedzialności karnej, że jego syn M. Z. jest od dnia 23 września 2020 r. studentem pierwszego roku [...] Akademii Technicznej im. [...], a powyższą okoliczność potwierdza znajdująca się w aktach kserokopia legitymacji studenckiej M. Z. Organ wskazał, że [...] Akademia Techniczna im. [...] została utworzona na podstawie ustawy z dnia 27 lutego 2003 r. o utworzeniu [...] Akademii Technicznej im. [...]. Akademia jest wyższą państwową szkołą wojskową, której słuchacze mają status studentów. Warunkiem przyjęcia na powyższą uczelnię jest zdanie egzaminu maturalnego i posiadanie świadectwa dojrzałości. W myśl § 3 pkt 6 rozporządzenia z 2018 r., pod pojęciem szkoły należy rozumieć szkołę podstawową, szkołę ponadpodstawową, klasy dotychczasowej szkoły ponadgimnazjalnej prowadzone w szkole ponadpodstawowej, szkołę artystyczną, w której jest realizowany obowiązek szkolny lub nauki, a także młodzieżowy ośrodek socjoterapii, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy. W treści przywołanego przepisu, który ma charakter zamkniętego katalogu, nie wymieniono uczelni wyższych. Oznacza to, że w zamyśle prawodawcy uniwersytety i akademie (w tym [...] Akademia Techniczna) nie mogą być uznane za szkołę w rozumieniu rozporządzenia. Oznacza to, że rządowy program "Dobry Start" nie obejmuje studentów, także w sytuacji, gdy są oni w wieku poniżej 20. roku życia. Innymi słowy, M. Z. nie spełniał zasadniczej przesłanki przyznania na niego świadczenia z programu "Dobry Start". Mając to na uwadze Kolegium stwierdziło, że analizując postępowanie organu I instancji, stanęło na stanowisku, iż orzekając w niniejszej sprawie dokonał on właściwej oceny stanu faktycznego i wykładni obowiązujących przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry Start". Jak wynika zatem z powyższego, odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie, a wydana decyzja nie jest wyrazem złej woli organu. Kolegium podkreśliło bowiem, że organy administracji publicznej zobowiązane są działać zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. 2021 r., poz. 735 ze zm. – dalej jako "k.p.a.") na podstawie i w granicach prawa. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku D. Z. zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, że: 1/ organ nie zawiadomił skarżącego o możliwości wniesienia dodatkowych dowodów oraz o możliwości wypowiedzenia się i ustosunkowania się ww. kwestii; 2/ naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez wydanie aktu przez niewłaściwy organ, gdyż w przedmiotowej sprawie organ postąpił w ten sposób, że decyzję o uchyleniu świadczenia w programie "Dobry Start" 300 plus na rok 2020/2021, dotyczącą syna M. Z., wydał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, a nie właściwy terenowo oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który od roku 2020 r., przejął kwestię przyznawania i wypłaty świadczeń z programu "Dobry Start" czyli 300 plus, co powinno skutkować stwierdzeniem nieważności tej decyzji, o co wniósł skarżący. Jednocześnie w razie, gdyby Sąd nie uwzględnił wniosku o stwierdzenie nieważności skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji, a ponadto wniósł o zwrot kosztów postępowania według norm przewidzianych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wnosząc o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 – dalej w skrócie jako: "p.u.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów aniżeli podniesione we wniesionej skardze. Na wstępie należy podkreślić, że podstawę prawną do wydana w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2028 r., poz. 1061 ze zm. – dalej "rozporządzenie z 2018 r."), nie zaś – jak zostało wskazane w pierwszoinstancyjnej decyzji a co prawidłowo skorygował organ odwoławczy – przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2021 r., poz. 1092 – dalej "rozporządzenie z 2021 r."). Stosownie bowiem do brzmienia § 34 rozporządzenia z 2021 r., przepisy niniejszego rozporządzenia stosuje się po raz pierwszy do wniosków o ustalenie prawa do świadczenia dobry start z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2021/2022 składanych od dnia 1 lipca 2021 r. (ust. 1), natomiast w sprawach dotyczących świadczenia dobry start z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2018/2019, roku szkolnego 2019/2020 oraz roku szkolnego 2020/2021 stosuje się przepisy dotychczasowe (ust. 2). Z kolei zaś przepis § 36 rozporządzenia z 2021 r. stanowił, że sprawy dotyczące nienależnie pobranego świadczenia dobry start z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2018/2019, roku szkolnego 2019/2020 oraz roku szkolnego 2020/2021 są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych. W niniejszej sprawie, która – co wynika z akt sprawy - niewątpliwie dotyczy stwierdzenia przez organy braku prawa skarżącego do wypłaconego mu świadczenia dobry start z tytułu rozpoczęcia przez jego syna roku szkolnego 2020/2021, znajdują zatem zastosowanie przepisy rozporządzenia z 2018 r. W treści wskazanego rozporządzenia z 2018 r. – jak wynika z jego § 1 – prawodawca określił szczegółowe warunki realizacji rządowego programu "Dobry start" ustanowionego uchwałą nr 80 Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie ustanowienia rządowego programu "Dobry start" (M.P. poz. 514), w tym m.in. przesłanki warunkujące nabycie prawa do świadczenia dobry start oraz tryb postępowania związanego z wypłatą tego świadczenia oraz ewentualnym jego zwrotem. Stosownie bowiem do treści § 4 rozporządzenia z 2018 r., świadczenie dobry start przysługuje: 1) rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko; 2) osobom uczącym się - raz w roku (ust. 1), przy czym świadczenie to przysługuje w związku z rozpoczęciem roku szkolnego do ukończenia: 1) przez dziecko lub osobę uczącą się 20. roku życia; 2) przez dziecko lub osobę uczącą się 24. roku życia - w przypadku dzieci lub osób uczących się legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności (ust. 2). W myśl § 8 ust. 1 rozporządzenia z 2018 r., postępowanie w sprawie świadczenia dobry start prowadzi organ właściwy, co oznacza – stosownie do § 3 pkt 4 lit. a/ tegoż rozporządzenia - wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie dobry start lub otrzymującej świadczenie dobry start. Stosownie zaś do brzmienia § 31 rozporządzenia z 2018 r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenie dobry start, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1); za nienależnie pobrane świadczenie dobry start uważa się: 1) świadczenie dobry start wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 2) świadczenie dobry start wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia; 3) świadczenie dobry start wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona do tego świadczenia, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał to świadczenie (ust. 2); od kwot nienależnie pobranego świadczenia dobry start naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (ust. 3); przy czym należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia dobry start ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia dobry start stała się ostateczna (ust. 4), zaś decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia dobry start nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust. 6). Z przywołanych uregulowań wynika zatem, że podstawą do odzyskania wypłaconego nienależnie świadczenia dobry start z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2020/2021, jest wydanie przez właściwy organ (m.in. wójta), po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym mającym na celu ustalenie i stwierdzenie okoliczności wskazanych w § 31 ust. 2 rozporządzenia z 2018 r., decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, nie zaś - jak orzekły w kontrolowanych decyzjach organy obu instancji – uchylenie prawa do świadczenia dobry start. Przyjąć zatem należało, że skoro rozporządzenie z 2018 r. nie daje podstawy do orzeczenia o "uchyleniu prawa do świadczenia dobry start", to decyzje orzekające o tym, zostały wydane bez podstawy prawnej, co w świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi o kwalifikowanej ich wadliwości, skutkującej stwierdzeniem ich nieważności przez Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji niniejszego wyroku. Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych w skardze, Sąd stwierdza, że nie mogły mieć wpływu na podważenie legalności zaskarżonych decyzji. Przede wszystkim, jak już zostało powyżej wskazane, wbrew twierdzeniom skarżącego w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji określona w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., polegająca na niewłaściwości organu, gdyż – co wynikało z przywołanych powyżej przepisów rozporządzenia z 2021 r. – do spraw odnoszących się do świadczeń dobry start z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2020/2021 zastosowanie znajdowały przepisy rozporządzenia z 2018 r., na gruncie których organem właściwym w tych sprawach był m.in. wójt gminy, a nie – jak to ma miejsce od dnia 1 lipca 2021 r. i na co zwracał uwagę skarżący – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Z kolei zarzut "nie zawiadomienia skarżącego o możliwości wniesienia dodatkowych dowodów oraz o możliwości wypowiedzenia się i ustosunkowania się ww ww. kwestii", odnoszący się w istocie do naruszenia przez Kolegium przepisu art. 10 k.p.a., także nie mógł – w świetle okoliczności sprawy i zgromadzonego w aktach materiału dowodowego – odnieść jakiegokolwiek skutku. Co prawda w aktach sprawy brak jest zawiadomienia przez Kolegium strony przed wydaniem decyzji o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, to jednak należy zwrócić uwagę, że organ odwoławczy nie gromadził dodatkowo materiału dowodowego i orzekał na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji, przed którym skarżący czynnie uczestniczył, a ponadto w świetle zgromadzonego materiału okoliczności istotne dla rozstrzygnięcie sprawy (tj. fakt nieposiadania przez syna skarżącego w roku szkolnym 2020/2021 statusu ucznia lecz studenta) były wystarczająco udowodnione. W orzecznictwie przyjmuje się, że zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. może odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2018 r.; sygn. akt II OSK 1253/16), jednakże taka sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie. Końcowo, wobec wniosku skarżącego o zwrot kosztów postępowania według norm przewidzianych, Sąd pragnie wyjaśnić, że pomimo uwzględnienia skargi nie zasądzono na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Wskazać należy, że stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia skargi przysługuje skarżącemu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, przy czym do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Niniejsza skarga została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, natomiast z uwagi na przedmiot sprawy skarżący podlegał zwolnieniu od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz przedstawionej oceny prawnej i wiążą w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).