III SA/Gd 1031/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 9 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. E. S. wnioskiem z dnia 26 czerwca 2013 r. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej o dofinansowanie turnusu rehabilitacyjnego w kwocie 267 zł. Wyjaśniła, że całkowity koszt turnusu wynosi 1190 zł oraz że z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie otrzymała już dofinansowanie na ten cel w kwocie 923 zł. Wnioskodawczyni musi zatem samodzielnie dopłacić pozostałą kwotę 267 zł za pobyt, pokryć koszty podróży oraz uiścić opłatę klimatyczną, na co jej nie stać z uwagi na niski poziom dochodów. Strona zaznaczyła, że turnus wyznaczano w sezonie letnim, bezpośrednio po pobycie córki na koloniach, co wiązać się będzie ze znacznym wysiłkiem finansowym dla niej w związku z koniecznością uzupełnienia odzieży dziecka i zapewnienia kieszonkowego. Motywując swoją prośbę wskazała, że jest osobą niepełnosprawną, a podstawą leczenia schorzeń, na które cierpi jest rehabilitacja. Decyzją z dnia 16 lipca 2013 r., nr [[...]] Wójt Gminy przyznał E. S. zasiłek celowy z przeznaczeniem na pokrycie części lub całości kosztów leczenia, tj. dofinansowanie turnusu rehabilitacyjnego w kwocie 200 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 104 k.p.a. oraz art. 39 ust. 2 i art. 106 ust. 1 ustawy o Pomocy społecznej oraz Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w przedmiocie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W uzasadnieniu wskazano, że dochód na osobę w rodzinie ustalono w wysokości 353 zł, a wysokość kryterium dochodowego rodziny składającej się z wnioskodawczyni oraz jej córki N. S. wyniosła 912 zł. Jako pozostałe przyczyny uzasadniające przyznanie zasiłku wskazano: niepełnosprawność, bezrobocie, niepełną rodzinę wnioskodawczyni, długotrwałą chorobę i bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych. Organ zaznaczył, że rozumie trudną sytuację wnioskodawczyni, ale ograniczone zasoby finansowe i duża liczba osób potrzebujących wsparcia powoduje, że nie można przyznać pomocy w wyższej kwocie w celu zabezpieczenia podstawowych potrzeb rodziny. Wyjaśniono, że 600 rodzin kwalifikuje się do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej, w tym 160 z nich systematycznie zgłasza się po pomoc, ponieważ nie mają żadnego dochodu i utrzymują się jedynie z zasiłków rodzinnych. Na zasiłki celowe organ może natomiast przeznaczyć jedynie 8000 zł miesięcznie. W złożonym odwołaniu E. S. zakwestionowała wysokość przyznanego świadczenia. Wskazała, że z powodu braku środków musiała przesunąć termin turnusu o dwa tygodnie. W ocenie odwołującej się, mając na uwadze jej niepełnosprawność oraz faktyczne pozostawanie na utrzymaniu małoletniej córki, pomoc w dofinansowaniu powinna być jej udzielona co do całości kwoty, o jaką wnioskowała, a nie tylko częściowo. Tym bardziej, że kwota, o którą prosiła była dla MOPS mało znacząca - natomiast dla wnioskodawczyni duża. Decyzją z dnia 9 września 2013 r., nr [[...]] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zakwestionowaną przez E. S. decyzję jako zgodną z prawem. Powołując się na treść art. 8 i art. 39 ust. 1 ustawy o Pomocy społecznej, Kolegium podkreśliło, że w sprawie jest bezsporne, że wnioskodawczyni spełnia kryteria uprawniające do przyznania zasiłku celowego. Istotą decyzji podejmowanej w przedmiocie zasiłku celowego jest natomiast uznanie administracyjne. Obejmuje ono prawo organu do hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegającej się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Spełnienie kryteriów ustawy nie oznacza więc automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. W ocenie Kolegium, rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji było prawidłowe. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał bowiem, że na zasiłki celowe dysponuje kwotę 8000 zł w związku z czym pomoc kierowana jest do rodzin z dziećmi bez żadnego dochodu, osób samotnych powyżej 50 roku życia bez dochodu oraz w przypadku zdarzeń losowych. Wysokość świadczenia przyznana została zatem stosownie do środków jakimi dysponuje ośrodek. Z przedłożonych akt wynika ponadto, że organ pierwszej instancji decyzjami z dnia 16 lipca 2013 r. przyznał stronie zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 150 zł (decyzja nr [[...]]) oraz orzekł o przyznaniu zasiłku stałego od dnia 1 czerwca 2013 r. do dnia 30 czerwca 2015 r. w kwocie 103 zł miesięcznie (decyzja nr [[...]]). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. S. opisała przebieg postępowania w sprawie oraz podtrzymała stanowisko, że dofinansowanie turnusu powinno objąć całość kwoty, tj. 267 zł. W uzasadnieniu skargi przedstawiona została trudna sytuacja majątkowa i życiowa skarżącej (brak pracy, choroba, niepełnosprawność, samotne wychowywanie córki). Skarżąca zaznaczyła, że do skorzystania z pomocy społecznej, w tym do złożenia wniosku o dofinansowanie turnusu, zmusił ją niski dochód wynoszący miesięcznie na dwie osoby 706 zł. Zaznaczyła, że sama musiała pokryć brakującą kwotę 67 zł, koszty podróży w kwocie 216,86 zł i jednocześnie wyprawić córkę na kolonię, co stanowiło dla niej bardzo duży wysiłek finansowy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W postępowaniu sądowym badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania tego aktu. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle tych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie została podjęta z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga jest niezasadna. W niniejszej sprawie E. S. kwestionowała decyzję z dnia 9 września 2013 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 16 lipca 2013 r. udzielającą pomocy społecznej w formie zasiłku celowego - z przeznaczeniem na dofinansowanie turnusu rehabilitacyjnego w kwocie 200 zł. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), zwanej dalej - "ustawą" oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), dalej jako - "rozporządzenie". Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis art. 3 ust. 3 i 4 ustawy stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Analiza powyższej regulacji prowadzi do wniosku, że pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. W myśl art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W niniejszej sprawie okoliczności faktyczne pozostawały poza sporem. Jak wynika z dokonanych ustaleń, m.in. w oparciu o wywiad środowiskowy, skarżąca samotnie wychowuje 13 - letnią córkę, jest zarejestrowana w PUP, nie posiada jednak prawa do zasiłku, zajmuje dom własnościowy zakupiony w 2003 r. o pow. 110m2. W domu tym zamieszkuje również pełnoletnia córka zatrudniona w Urzędzie Gminy, która według oświadczenia prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Orzeczeniem z dnia 23 lipca 2012 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności strona (ur. w 1962 r.) została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, do dnia 30 czerwca 2015 r. Ponadto w rozpoznawanej sprawie organy ustaliły, że suma miesięcznych przychodów w rodzinie wyniosła 706 zł. Na dochód ten złożyły się alimenty na córkę w kwocie 600 zł oraz zasiłek rodzinny w wysokości 103 zł. Mając na uwadze treść art. 6 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, prawidłowo zatem wyliczono, że dochód rodziny (706 zł) podzielony przez liczbę osób w rodzinie (2) daje dochód na osobę w rodzinie w wysokości 353 zł. Bezspornym było w sprawie, że skarżąca spełniała kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Od dnia 1 października 2012 r. kryterium dochodowe wynosi - 456 zł. Należy w tym miejscu podkreślić, że zaskarżona decyzja nie była decyzją odmowną lecz przyznawała pomoc na dofinansowanie turnusu rehabilitacyjnego w kwocie 200 zł. Jednak kwota udzielonej pomocy była w ocenie skarżącej, za niska (strona domagała się bowiem kwoty 267 zł). Ponadto, co jest ważne, zapadła w niniejszej sprawie decyzja ma charakter uznaniowy, co wynika z użytego przez ustawodawcę słowa "może". Innymi słowy, decyzja podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracyjny może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. W konsekwencji może również przyznać świadczenie w innym rozmiarze lub odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. Oczywiście element uznaniowości nie świadczy o tym, że decyzja polega na dowolności działania organu. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Te wymogi, w ocenie Sądu zostały przez organy orzekające w niniejszej sprawie spełnione. Organy wypełniły obowiązek wszechstronnego zbadania okoliczności sprawy i ich rozważenia, nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji przyznając świadczenie pieniężne uzasadnił swoje stanowisko oraz wskazał na przesłanki, które pozwoliły na jego uwzględnienie. Jednocześnie wskazał, że ograniczone zasoby finansowe i duża liczba osób potrzebujących wsparcia powoduje, że nie można przyznać pomocy w wyższej kwocie (600 rodzin kwalifikuje się do korzystania z pomocy społecznej, w tym 160 z nich systematycznie zgłasza się po pomoc, gdyż nie ma żadnego dochodu, a na zasiłki celowe organ może przeznaczyć jedynie 8000 zł miesięcznie). Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do uchylenia decyzji pierwszo-instancyjnej przyznającej świadczenie, co zresztą wykazało w uzasadnieniu swojej decyzji, w sposób wyczerpujący przedstawiając swoje stanowisko. Oceniając kwotę przyznanej pomocy kwestionowanej przez skarżącą, organ odwoławczy podkreślił, że wysokość świadczenia została przyznana stosownie do posiadanych środków jakimi dysponuje Ośrodek. Pomoc w szczególności kierowana jest do rodzin z dziećmi i osób powyżej 50 roku życia bez dochodu oraz w przypadku wydarzeń losowych. Przy czym, organ odwoławczy prawidłowo przywołał nie tylko przepisy ustawy o pomocy społecznej, ale również zasady udzielania tej pomocy, wskazując m.in., że rozpatrując wniosek i ustalając wysokość świadczenia uwzględnić należy nie tylko interes strony wnioskującej, ale interesy innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej oraz własne środki finansowe. Ponadto w uzasadnieniu organu odwoławczego zaznaczono, że skarżąca w odrębnych decyzjach z dnia 16 lipca 2013 r. otrzymała również pomoc w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w wysokości 150 zł (nr [[...]]) oraz zasiłek stały w wysokości 103 zł przyznany na okres od 1 czerwca 2013 r do 30 czerwca 2015 r. (nr [[...]]). Należy tu dodać, że powyższe decyzje zostały również przez E. S. zakwestionowane. Sąd bowiem w tym samym składzie na rozprawie w dniu 10 stycznia 2014 r., oprócz niniejszej skargi, rozpoznawał skargi strony na przedmiotowe rozstrzygnięcia, gdyż w ocenie skarżącej, przyznawały one pomoc zbyt niską. Skargi zostały oddalone. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 listopada 2010 r., I OSK 999/10 "uznanie administracyjne obejmuje prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczanych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Sam fakt zatem spełnienia ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniem. Z przepisów regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również przy uwzględnieniu potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwością pomocy społecznej". Dlatego - załatwiając sprawę dotyczącą przyznania zasiłku celowego, organ powinien kierować się interesem obywatela, interesem społecznym oraz własnymi środkami. Uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzygnięciu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 200 r., I SA 945/00-publ. Lex nr 79608). W konsekwencji poczynionych rozważań, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie może zasługiwać na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzającą nie zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Na zakończenie należy wskazać, że pomoc społeczna ma na celu przede wszystkim wsparcie podopiecznych, a nie zaspokajanie wszystkich zgłaszanych przez nich potrzeb. Ponadto z przywołanych przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że sądy administracyjne sprawują jedynie kontrolę nad działalnością administracji publicznej, gdyż ustawodawca nie wyposażył tych sądów w uprawnienia, które pozwalałyby na podejmowanie merytorycznych rozstrzygnięć. Tym samym Sąd rozstrzygający w tej sprawie nie może uwzględnić jakichkolwiek żądań skarżącej. Mając na uwadze powyższe rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.