III SA/Gd 105/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia NSA Anna Orłowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2014 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 19 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego i odmowy prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 29 listopada 2012r. Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 2 pkt 6, pkt 7 lit. b, art. 10 ust. 2, art. 12 ust. 2, art. 20 ust. 2, art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., nr 1, poz. 7 ze zm.) uchylił decyzję nr [...] z dnia 11 września 2012r. w części dotyczącej ustalenia prawa B. S. do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla K. S. w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. i odmówił prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla K. S. w w/w okresie. Organ wskazał, że w listopadzie 2012r. uzyskano informację, że od dnia 11 września 2012r. K. S. został umieszczony w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w K. W., który zapewnia nieodpłatnie pełne utrzymanie. Zgodnie z art. 10 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. W związku z tym B. S. od dnia 1 października 2012 r. przestała spełniać przesłanki do otrzymywania na to dziecko świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a świadczenie wypłacone w październiku 2012 r. w kwocie 400 zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. W odwołaniu od w/w decyzji B. S. podała, że rodzice muszą ponosić koszty utrzymania dziecka, bowiem Ośrodek nie zapewnia odzieży, obuwia, leków, środków czystości, przyborów szkolnych. Nie finansuje też przejazdów do domu, ani nie zapewnia kieszonkowego na własne wydatki. W czasie urlopowania dziecka rodzic ponosi pełne koszty utrzymania. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 grudnia 2013r. nr [...], działając na podstawie m.in. art. 10 ust. 2 pkt 1, art. 2 pkt 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta. Organ odwoławczy uznał, że zasadne było uchylenie w części decyzji z dnia 11września 2012 r. w trybie art. 24 ust. 1 ustawy, jednakże na podstawie przesłanki zmiany sytuacji rodzinnej - syn strony w dniu 11 września 2012 r. został umieszczony w Ośrodku zapewniającym całodobowe utrzymanie. Organ wskazał, że zaistnienie przesłanki dotyczącej zmiany sytuacji rodzinnej nie budziło żadnych wątpliwości, natomiast fakt nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie został w pełni zbadany i dostatecznie uzasadniony. B. S. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W skardze wskazała, że Ośrodek, w którym syn przebywa nie zapewnia pełnego utrzymania, bowiem koszty zakupu np. odzieży, obuwia, leków, pomocy szkolnych, finansowania dojazdów do domu, kieszonkowego, ponosi rodzic. Podniosła, że należało ustalić rzeczywisty zakres utrzymania, jaki zapewnia młodzieżowy ośrodek wychowawczy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlegała uwzględnieniu. Decyzja Prezydenta Miasta z dnia 11 września 2012 r., którą częściowo uchylono kontrolowanymi w niniejszym postępowaniu decyzjami, przyznawała skarżącej m.in. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na syna Kamila na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Problematykę świadczeń z funduszu alimentacyjnego normuje ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz.U. z 2012 r., poz.1228 ze zm.), zwana dalej "ustawą". Przepis art. 24 ust. 1 ustawy stanowi, że organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Podkreślenia wymaga, że każda z czterech wymienionych w art. 24 ust. 1 ustawy przesłanek stanowi samodzielną i odrębną podstawę uchylenia lub zmiany decyzji, przy czym zakresy wszystkich wyszczególnionych podstaw uchylenia lub zmiany decyzji są rozłączne. Uchylenie lub zmiana w trybie przywołanego przepisu decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo, następuje w celu zmiany ukształtowanego decyzją stanu prawnego. Zmiana lub uchylenie decyzji prowadzą do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń, a pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo. W ocenie Sądu na mocy art. 24 ust. 1 ustawy uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie może nastąpić z mocą wsteczną, za wyjątkiem sytuacji, o której mowa w art. 24 ust. 1 in fine. W podobny sposób wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny - na gruncie art. 32 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) - w wyroku z dnia 4 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1208/09 ( publ. LEX 591223). W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie pogląd zaprezentowany w odniesieniu do art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest aktualny także do treści art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W przedmiotowym postępowaniu organ pierwszej instancji oparł swe rozstrzygnięcie m.in. na ustaleniu, że skarżąca wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrała nienależnie. Z kolei organ odwoławczy utrzymał decyzję organu pierwszej instancji z dnia 29 listopada 2012 r. w mocy stwierdzając, że podstawą uchylenia decyzji z dnia 11 września 2012 r. powinna być wymieniona w art. 24 ust. 1 ustawy przesłanka zmiany sytuacji rodzinnej strony. Tymczasem w stanie faktycznym, jaki miał miejsce w niniejszej sprawie, czyli w sytuacji częściowego upływu okresu, na jaki świadczenia zostały skarżącej przyznane i pobraniu przez nią części tych świadczeń możliwe było uchylenie - na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy - decyzji przyznającej świadczenie od dnia ustalenia prawa do świadczeń ( czyli z mocą wsteczną) jedynie w przypadku uznania, że świadczenia zostały pobrane nienależnie ( przy czym Sąd kwestii tej nie przesądza), nie było natomiast możliwe uchylenie decyzji przyznającej świadczenie od dnia przyznania świadczeń (czyli z mocą wsteczną) z powodu zmiany sytuacji rodzinnej, mającej wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podkreślenia wymaga, że decyzja wydana na podstawie omawianego przepisu jest decyzją konstytutywną, wobec czego może orzekać o utracie prawa do świadczeń dopiero na przyszłość (za wyjątkiem sytuacji, o której mowa w art. 24 ust. 1 in fine, o czym była mowa wyżej). Wobec powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest wadliwa. Skoro decyzja tego organu została oparta na przesłance zmiany sytuacji rodzinnej strony, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 ustawy, to doszło do naruszenia tego przepisu w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Rzeczą organu odwoławczego będzie, z uwzględnieniem powyższego stanowiska, ponowne rozpatrzenie odwołania skarżącej i ocena prawidłowości wydanej decyzji organu pierwszej instancji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.