III SA/Gd 1063/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka ( spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2014 r. sprawy ze skargi "A" Spółki Akcyjnej w upadłości likwidacyjnej w G. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy [...] z dnia 22 października 2013 r. nr [...] w przedmiocie nakazania pracodawcy wypłaty należnego świadczenia przysługującego pracownikowi oddala skargę. Decyzją (nakazem) z dnia 16 września 2013 r. nr rej. [...] Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w G. (stanowiącym następstwo kontroli przeprowadzonej w A Spółka Akcyjna w upadłości likwidacyjnej w G.) nakazano Syndykowi Masy Upadłości A Spółka Akcyjna w upadłości likwidacyjnej w G.: - wypłacić A. K. odprawę pieniężną (rentową) w wysokości 2.221,81 zł brutto w związku z przyznaniem od 18 lipca 2011 r. renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy; w podstawie prawnej nakazu wypłaty wskazano art. 11 pkt 7 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2012 r., poz. 404 ze zm.) oraz art. 921 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.); - wypłacić K. K. nagrodę jubileuszową w wysokości 7.969,58 zł brutto, do której pracownik nabył prawo w dniu 31 października 2011 r.; w podstawie prawnej nakazu wypłaty wskazano art. 11 pkt 7 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2012 r., poz. 404 ze zm.) oraz art. 771 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.). Ww. nakazom wypłaty nadano rygor natychmiastowej wykonalności wskazując jako podstawę prawną art. 11 pkt 7 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. W uzasadnieniach ww. nakazów wypłaty inspektor pracy wskazał, że do dnia zakończenia przeprowadzonej w dniach, 3, 10 i 13 września 2013 r. ww. osobom nie wypłacono należnych im świadczeń. W odwołaniu od ww. decyzji Syndyk Masy Upadłości A Spółka Akcyjna w upadłości likwidacyjnej w G. wniósł o jej uchylenie i umorzenie prowadzonego postępowania jako bezprzedmiotowego. Alternatywnie syndyk wniósł o uchylenie wydanego nakazu i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ww. decyzji zarzucono: - naruszenie prawa materialnego to jest: a) art. 343 ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze poprzez niezastosowanie go w niniejszej sprawie; b) regulacji zawartych w art. 11 ust. 7 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy poprzez ich bezpodstawne zastosowanie; - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 75, art. 77 i art. 80 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez ich niezastosowanie; b) art. 10 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu odwołania wskazano m.in., że inspektor pracy wydając sporny nakaz odniósł się wyłącznie do faktu istnienia ww. zobowiązań oraz ich wymagalności. Nie odniesiono się jednakże do zasad regulowania roszczeń w reżimie prawa upadłościowego, któremu to podlegają zobowiązania objęte nakazem. W ocenie odwołującego roszczenia te należą do wierzytelności zaliczonych do kategorii I zgodnie z regulacją zawartą w art. 342 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze. Tym samym – zgodnie z art. 343 ust. 1 tej ustawy – podlegają zaspokojeniu w miarę wpływu środków do masy upadłości. Konsekwencją powyższego jest to, że norma art. 343 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze stanowi lex specialis w stosunku do przepisów i terminów wypłaty świadczeń wynikających z prawa pracy. W realiach sprawy organ nie badał zaś akt upadłościowych oraz bieżącej sytuacji przedsiębiorstwa z punktu widzenia interesu i bezpieczeństwa wszystkich wierzycieli należących do pierwszej kategorii, do której nie zaliczają się wyłącznie pracownicy. Oznacza to, że decyzja wydana została z naruszeniem wskazanych przepisów ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, a uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy. Co więcej, wobec zobowiązań I kategorii ciążących na syndyku nie ma zastosowania rygor natychmiastowej wykonalności. W zakresie dotyczącym ww. zobowiązań nie jest bowiem dopuszczalne wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do masy upadłości. Ponadto odwołujący wskazał, że przed wydaniem zakwestionowanego rozstrzygnięcia organ nie dał stronie możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego a tym samym zajęcia ostatecznego stanowiska. Decyzją z dnia 22 października 2013 r. nr rej. [...] Okręgowy Inspektor Pracy działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267) i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy utrzymał w mocy zaskarżony nakaz z dnia 16 września 2013 r. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy nawiązując do orzecznictwa sądów administracyjnych w podobnych sprawach wskazał, że decyzja inspektora pracy wydana na podstawie art. 11 pkt 7 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy nie ma charakteru konstytutywnego i nie tworzy obowiązku wypłacenia danego świadczenia. Decyzja ta potwierdza zaś obiektywnie istniejący obowiązek wypłaty określonych należności wynikających z obowiązujących przepisów prawa pracy. Wykonanie decyzji inspektora pracy stanowi tym samym wykonanie obowiązku o charakterze niepieniężnym. W realiach sprawy stwierdzono nieprawidłowości w zakresie wypłaty należnych świadczeń ze stosunku pracy, co obligowało inspektora pracy do wydania zakwestionowanego rozstrzygnięcia podlegającego wykonaniu z mocy prawa. W ocenie organu odwoławczego art. 343 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze nie stanowi lex specialis w stosunku do przepisów i terminów wypłaty świadczeń ze stosunku pracy, gdyż nie modyfikuje on obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy. Przywołany przepis określa bowiem jedynie tryb zaspokajania ww. świadczeń. Ponadto w sytuacji gdy syndyk postanawia kontynuować prowadzenie działalności gospodarczej upadłego i zatrudniać pracowników – co ma miejsce w rozpatrywanym stanie faktycznym – winien zapewnić środki na finansowanie wynagrodzeń. Obecny status zobowiązanego nie zwalnia go bowiem z obowiązku terminowego wypłacania wynagrodzeń, stanowiącego w świetle orzecznictwa sądowego podstawowy obowiązek pracodawcy. W ocenie Okręgowego Inspektora Pracy niezasadny jest nadto zarzut naruszenia art. 10 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w toku czynności prowadzących do wydania zakwestionowanego nakazu. Należy mieć bowiem na uwadze, że odwołujący miał możliwość zgłoszenia zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole kontroli przed jego podpisaniem, co w realiach sprawy nie miało miejsca. W skardze na ww. decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Syndyk Masy Upadłości A Spółka Akcyjna w upadłości likwidacyjnej w G. wniósł o uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił: - naruszenie prawa materialnego to jest art. 342 ust. 1 pkt 1 i art. 343 ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze poprzez niezastosowanie ww. regulacji w niniejszej sprawie i przyjęcie, że syndyka masy upadłości w zakresie terminów zaspokajania roszczeń pracowniczych powstałych po ogłoszeniu upadłości obowiązują przepisy prawa pracy a nie prawa upadłościowego, co spowodowało bezpodstawne wydanie ww. decyzji; - naruszenie regulacji zawartych w art. 11 ust. 7 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy poprzez ich bezpodstawne zastosowanie z uwagi na regulację zawartą w art. 146 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze; - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 10, art. 75, art. 77 i art. 80 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, w szczególności stanu przedsiębiorstwa pod kątem wykonania zobowiązań wynikających z I kategorii, w kontekście ochrony interesów wszystkich wierzycieli tej kategorii jak również kategorii pozostałych, a także uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi podniesiono ponownie, że wskazany w skardze art. 343 ust.1 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze jest regulacją szczególną w stosunku do postanowień zawartych w ustawie – Kodeks pracy a syndyk winien zaspokajać należności z kategorii I w miarę wpływu środków do masy upadłości. W ocenie skarżącego wydany w sprawie nakaz jest nadto niewykonalny a przedmiotowa niewykonalność ma charakter trwały. Regulacja zawarta w 146 ust. 4 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze wyklucza bowiem możliwość wszczynania egzekucji świadczeń pieniężnych z masy upadłości. W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska wcześniejszego stanowiska. W ocenie organu skarżący nie dostrzegł, że zakresy pojęciowe "niewykonalności" i "nieegzekwowalności" nie są tożsame. Ponadto skarżący nie przedstawił żadnych argumentów na poparcie twierdzenia niemożliwości wykonania decyzji przy dołożeniu należytej staranności i wykazaniu dobrej woli przez zobowiązanego. Ponadto postępowanie egzekucyjne, o ile będzie konieczne, nie dotyczy świadczenia pieniężnego lecz przymuszenia zobowiązanego do spełnienia obowiązku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 powołanej ustawy). Oznacza to, że w ramach dokonywanej kontroli sąd administracyjny zobowiązany jest zbadać rozstrzygnięcie zapadłe w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego. Zaskarżona decyzja podlega z kolei uchyleniu w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jeżeli sąd stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniałoby uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wbrew zarzutom podniesionym w skardze w sprawie nie doszło także do naruszenia przepisów prawa materialnego. Na wstępie należy wskazać, że materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy ( Dz. U. nr 89, poz. 589 ze zm.), która do zadań Państwowej Inspekcji Pracy w art. 10 ust. 1 pkt. 1 zalicza nadzór i kontrolę przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących stosunku pracy, wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, czasu pracy, urlopów, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych. Zgodnie z art. 11 pkt 7 ustawy o PIP, w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy /.../ właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu. Przewidziany w powyższym przepisie nakaz wypłaty wynagrodzenia oraz innych świadczeń należnych pracownikowi wydawany jest przez właściwego inspektora pracy celem zrealizowania obowiązku pracodawcy, wynikającego z przepisów prawa pracy, w szczególności art. 94 pkt 5 Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracodawca jest obowiązany terminowo i prawidłowo wypłacać wynagrodzenie. W niniejszej sprawie innym świadczeniem przysługującym pracownikowi w rozumieniu powołanego art. 11 pkt 7 ustawy o PIP jest odprawa pieniężna (art. 92 1 §1 Kodeksu pracy) oraz nagroda jubileuszowa (art.771 Kodeksu pracy). W razie ustalenia w toku kontroli, że pracodawca obowiązek ten naruszył, właściwy inspektor pracy na podstawie art. 11 pkt 7 w zw. z art. 33 Ust. 1 pkt 1 ustawy o PIP wydaje nakaz, który ma wymusić na pracodawcy wypełnienie obowiązku wynikającego z zawartej z pracownikiem umowy o pracę w zakresie wypłaty tych świadczeń. Jednakże aby nakaz mógł zostać wydany, obowiązek objęty nakazem musi być wymagalny i bezsporny. Gdyby bowiem zasadność wypłaty świadczeń budziła wątpliwości, jedynym organem kompetentnym do weryfikacji spornych roszczeń ze stosunku pracy jest sąd powszechny. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lipca 2006 r. sygn. I OSK 1400/05 stwierdził, że istota nakazu wypłaty wynagrodzenia sprowadza się jedynie do skłonienia pracodawcy, aby ten wypełnił ciążący na nim obowiązek względem pracownika, wówczas gdy obowiązek ten jest wymagalny. W rozpatrywanej sprawie zgodnie z ustaleniami zawartymi w protokole kontroli pracodawca naliczył i nie wypłacił jednemu z pracowników odprawy pieniężnej drugiemu zaś nagrody jubileuszowej. Wskazać także trzeba, że z chwilą ogłoszenia upadłości w sprawach dotyczących masy upadłości, stroną postępowania jest nie upadły ale syndyk, który posiada tzw. legitymację formalną, tzn. działa w postępowaniu we własnym imieniu. Wynika to z treści art. 144 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze ( Dz. U. nr 175, poz. 1361 ze zm.), zgodnie z którym syndyk prowadzi postępowania ( cywilne i administracyjne) dotyczące masy upadłości w imieniu własnym, chociaż na rzecz upadłego. Niewątpliwie masy upadłości dotyczą także postępowania mające za przedmiot roszczenia powstałe, jak w rozpoznawanej sprawie, po ogłoszeniu upadłości i wynikające z czynności syndyka lub umów zawartych przez upadłego jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, które, jak umowy o pracę, pozostają w mocy po tej dacie i w które "wstąpił" syndyk ( patrz. A Jakubecki "Komentarz do ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze"). Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnić należy, że do podmiotów gospodarczych postawionych w stan upadłości likwidacyjnej zastosowanie znajdują zarówno przepisy prawa upadłościowego i naprawczego jak i przepisy kodeksu pracy w zakresie praw i obowiązków pracowników i pracodawców. Syndyk masy upadłości wszedł z chwilą ogłoszenia upadłości A w istniejące stosunki pracy i w związku z tym jako pracodawca jest zobowiązany do przestrzegania przepisów prawa pracy i nie pozostaje poza kontrolą organów inspekcji pracy w tym zakresie. Stosownie do postanowień art. 3 i art. 3¹ § 1 ustawy Kodeks Pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. Analiza akt administracyjnych wskazuje, że skarżący nie kwestionuje dokonanych przez organy ustaleń faktycznych natomiast zarzuca organom inspekcji pracy brak podstaw prawnych do wydania nakazu, w sytuacji toczącego się wobec A postępowania upadłościowego. Zgodzić należy się ze skarżącym, że należności ze stosunku pracy przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, stanowiąc wydatki niezbędne do osiągnięcia celu postępowania – są kosztami postępowania upadłościowego (art.230 ust1i2 prawa upadłościowego i naprawczego) i należą do kategorii pierwszej, co wynika z art. 342 prawa upadłościowego i naprawczego. Nie ma też wątpliwości wobec treści art. 146 ust.4 pr.upadł.i napr., że po ogłoszeniu upadłości niedopuszczalne jest wszczęcie egzekucji świadczeń pieniężnych z masy upadłości. Świadczenie pieniężne zasądzone od syndyka podlega zaspokojeniu według przepisów ustawy (dział II art.343 ust.1 pr.upadł.i napr.). Jednakże, co wymaga podkreślenia, a czego wydaje się nie rozumieć strona skarżąca, nakaz z dnia 16 września 2013 roku wydany przez organ PIP nie jest decyzją, która może stanowić podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. W myśl art. 2 § 1 pkt 11 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U z 2011 r. nr 85 poz.458 ze zm.) egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi, nakładane w drodze decyzji organów Państwowej Inspekcji Pracy. Wykonanie obowiązku nałożonego powyższym nakazem organu PIP można dochodzić z zastosowaniem przepisów regulujących postępowanie egzekucyjne dotyczące obowiązków o charakterze niepieniężnym. Zauważyć należy, że dotyczy to już innego postępowania, które nie wchodzi w zakres kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji. Z powyższych względów zarzuty skargi nie są trafne, gdyż decyzje organów PIP odpowiadają prawu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.