III SA/Gd 1125/21
WyrokWSA w Gdańsku2022-04-13
Skład orzekający: Jolanta Sudoł, Janina Guść, Paweł Mierzejewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba, która nie jest stroną postępowania administracyjnego w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej lub ustalenia opłaty za pobyt w takim domu, ma prawo do wglądu w akta tych postępowań?Ratio decidendi
Sąd uznał, że prawo do wglądu w akta sprawy, określone w art. 73 § 1 k.p.a., przysługuje wyłącznie stronom postępowania. Osoba, która nie posiada przymiotu strony w postępowaniu głównym (np. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej lub ustalenia opłaty za pobyt), nie może skutecznie żądać udostępnienia akt tego postępowania, nawet jeśli posiada interes faktyczny. Interes prawny, będący podstawą legitymacji procesowej strony, musi wynikać z przepisu prawa materialnego.Stan faktyczny
Skarżący T.B. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o udostępnienie akt postępowań administracyjnych dotyczących skierowania jego córki A.B. do domu pomocy społecznej oraz ustalenia opłaty za jej pobyt, a także akt dotyczących ustalenia opłaty za pobyt córki względem byłej żony. Organ pierwszej instancji odmówił udostępnienia akt, uznając, że skarżący nie posiada przymiotu strony w tych postępowaniach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Skarżący zaskarżył postanowienie SKO, zarzucając naruszenie prawa do czynnego udziału w postępowaniu i wydanie postanowień z naruszeniem terminów.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi T.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 października 2021 r. nr (...) w przedmiocie udostępnienia akt w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
T.B. (dalej jako "wnioskodawca" albo "skarżący") pismami z dnia 30 listopada 2020 r., 14 grudnia 2020 r. i 4 stycznia 2021 r., sprecyzowanymi finalnie pismem z dnia 22 lutego 2021 r., zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o udostępnienie akt postępowania administracyjnego dotyczącego skierowania córki A. B. (ur. (...) 2002 r.) do domu pomocy społecznej oraz ustalenia jej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz akt postępowania administracyjnego dotyczącego ustalenia opłaty za pobyt A. B. do domu pomocy społecznej względem byłej żony D. C. (poprzednio B.).
Pismem z dnia 19 marca 2021 r. wnioskodawca został wezwany przez organ pierwszej instancji do wskazania, czy wgląd w akta spraw będzie realizował osobiście czy jako pełnomocnik bądź przedstawiciel ustawowy (opiekun prawny/kurator) córki oraz byłej żony. W przypadku wskazania, że wnioskodawca będzie działał jako pełnomocnik bądź przedstawiciel ustawowy (opiekun prawny/kurator) wskazanych wyżej osób należało przedstawić stosowne dokumenty wskazujące na udzielenie wnioskodawcy pełnomocnictwa bądź sądowe orzeczenia lub zaświadczenia o ustanowieniu wnioskodawcy opiekunem prawnym/kuratorem odpowiednio dla córki albo byłej żony.
W piśmie z dnia 6 kwietnia 2021 r. wnioskodawca wskazał, że zamierza skorzystać z przysługującego mu prawa wglądu do akt spraw osobiście w asyście pełnomocnika H. B. .
Postanowieniem z dnia 6 maja 2021 r. nr (...) Burmistrz Miasta odmówił T. B. dostępu do akt spraw dotyczących:
- postępowania administracyjnego o skierowanie córki wnioskodawcy do domu pomocy społecznej oraz ustalenia jej opłaty jako mieszkańca domu pomocy społecznej za pobyt w domu pomocy społecznej
oraz
- postępowania administracyjnego o ustalenie opłaty byłej żony wnioskodawcy za pobyt córki w domu pomocy społecznej.
W podstawie prawnej wydanego postanowienia organ wskazał art. 74 § 2 w zw. z art. 73 § 1 oraz art. 123 w zw. z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") w zw. z art. 14 i art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.) w zw. z art. 15zzzzzn ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity: Dz. U. poz. 1842 ze zm.).
W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ pierwszej instancji przedstawił okoliczności związane z żądaniem wnioskodawcy w przedmiocie udostępnienia akt postępowania administracyjnego dotyczącego skierowania córki A. B. do domu pomocy społecznej oraz ustalenia jej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz akt postępowania administracyjnego dotyczącego ustalenia opłaty za pobyt córki do domu pomocy społecznej względem byłej żony wnioskodawcy. Organ podkreślił nadto, że w stosunku do wnioskodawcy zostało wszczęte i zakończone postępowanie w sprawie ustalenia opłaty wnioskodawcy za pobyt jego córki w domu pomocy społecznej. Ponadto wszczęto postępowanie w sprawie całkowitego zwolnienia wnioskodawcy z opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej.
Organ podniósł, że wnioskodawca w odpowiedzi na wezwanie z dnia 19 marca 2021 r. do wskazania czy z uprawnień przewidzianych w art. 73 § 1 k.p.a. chce korzystać osobiście, czy jako pełnomocnik bądź przedstawiciel córki oraz byłej żony, poinformował wprost, że zamierza skorzystać z przysługującego prawa wglądu do akt osobiście w asyście pełnomocnika H. B. .
Organ przytoczył następnie treść przepisów regulujących zasady udostępniania akt (w tym art. 73 § 1 k.p.a.) jak i określających pojęcie "strona" (art. 28 k.p.a.), wskazując przy tym na poglądy wyrażone w doktrynie prawa oraz w orzecznictwie sądowym, które odnoszą się do pojęcia "strona" jak i do pojęcia "interes prawny".
Organ wskazał, że postępowanie administracyjne o skierowanie córki wnioskodawcy do domu pomocy społecznej oraz ustalenie jej opłaty jako mieszkańca domu pomocy społecznej za pobyt w domu pomocy społecznej wszczynane jest zgodnie z art. 102 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Pomoc społeczna może być udzielana z urzędu. Organ podniósł, że postępowanie to jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, w którym wnioskodawca nie miał i nie ma przymiotu strony, bowiem stroną tego postępowania była i jest wyłącznie jego córka.
W ocenie organu nie można wywodzić interesu prawnego w sprawie o skierowanie i umieszczenie dorosłej córki w domu pomocy społecznej ze sprawy o ponoszenie opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej przez wnioskodawcę. Przypadki ponoszenia opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej regulują przepisy art. 60 i art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Skierowanie córki wnioskodawcy do domu pomocy społecznej miało niewątpliwie wpływ na sytuację wnioskodawcy, jednakże wskazuje to jedynie na interes faktyczny strony. Interes prawny wnioskodawcy powinien wynikać zaś z przepisu materialno-prawnego.
W ocenie organu postępowanie administracyjne w spawie ustalenia opłaty byłej żony (matki dziecka) za pobyt córki w domu pomocy społecznej jest również odrębnym postępowaniem administracyjnym, w którym T.B. nie miał i nie ma przymiotu strony. Stroną tego postępowania była i jest wyłącznie jego była żona.
T.B. w powyżej opisanych sprawach nie działał jako pełnomocnik córki oraz żony, ani nie wykazał się innym tytułem upoważniającym do działania w imieniu dorosłej córki oraz żony.
Organ podkreślił w nawiązaniu do treści art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądów administracyjnych, że w postępowaniu o ustalenie opłaty członka rodziny osoby przebywającej w domu pomocy społecznej przymiot strony może mieć jedynie mieszkaniec domu, przedstawiciel ustawowy małoletniego dziecka, małżonek, wstępni, zstępni oraz gmina. Tym samym nawet ewentualna egzekucja ustalonej w odrębnym postępowaniu opłaty innego niż wnioskodawca członka rodziny córki nie powoduje, że wnioskodawca jest stroną postępowania o ustalenie opłaty.
W związku z powyższym organ pierwszej instancji nie mógł udostępnić wnioskodawcy akt spraw, w których wnioskodawca nie posiada przymiotu strony postępowania.
Po rozpatrzeniu zażalenia T. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 18 października 2021 r. nr (...) wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 123, art. 73 § 1 i art. 74 § 2 k.p.a. utrzymało w mocy zakwestionowane postanowienie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ odwoławczy wskazał, że dostępu strony do akt sprawy uregulowanego w art. 73 i 74 k.p.a. nie można odczytywać z pominięciem definicji "strony" w postępowaniu administracyjnym ujętej w art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Kolegium wskazało ponadto, że pojęcie "interesu prawnego" nie zostało zdefiniowane w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, jednakże w doktrynie przyjmuje się, iż treścią pojęcia "interes prawny" jest publiczne prawo podmiotowe rozumiane jako przyznanie przez przepis prawa jednostce konkretnych korzyści, które można realizować w postępowaniu administracyjnym, bo orzeka się o nich przez wydanie decyzji administracyjnej, przy czym interes ten musi cechować to, iż jest on indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. W tym zakresie organ odwoławczy przytoczył poglądy wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że orzecznictwo sądów administracyjnych odnośnie ustalenia stron postępowania w sprawach o ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest zróżnicowane. Postępowanie to może być prowadzone odrębnie dla każdej z osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty, jak ma to miejsce w sprawie dotyczącej obowiązku wnioskodawcy ponoszenia opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej. Może być nadto prowadzone jedno postępowanie o ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, gdzie na poszczególne osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nakładana jest opłata, stosownie do przepisów art. 61 ust. 2 i następne tej ustawy.
W ocenie organu odwoławczego w sytuacji, gdy wobec T. B. i innych osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt A. B. w domu pomocy społecznej prowadzone są odrębne postępowania, zasadnie organ pierwszej instancji odmówił udostępnienia akt dotyczących innych osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty, a w zasadzie odpowiedniej części tej opłaty. Organ odwoławczy stwierdził, że żądanie udzielenia informacji wymienionych w piśmie wnioskodawcy z dnia 4 stycznia 2021 r. nie ma związku ze sprawą dotyczącą zobowiązania T. B. do ustalenia opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej.
Organ odwoławczy jedocześnie wyjaśnił, że stosownie do art. 74 § 2 k.p.a. w zw. z art. 123 k.p.a. organ pierwszej instancji rozstrzygając wniosek wnioskodawcy o odmowie udostępnienia żądanych dokumentów i informacji prawidłowo wydał postanowienie (a nie decyzję administracyjną) oraz pouczył wnioskodawcę o możliwości jego zaskarżenia.
T.B. zaskarżył opisane wyżej postanowienie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie postanowień.
W ocenie skarżącego wydane postanowienia naruszyły jego prawo do czynnego udziału w postępowaniu oraz wydane zostały z naruszeniem przewidzianych przez prawo terminów. Skarżący zarzucił organowi dowolność w ustalaniu stron postępowania i ilości wszczynanych postępowań w sprawie ustalenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Na poparcie swojego stanowiska w kwestii wglądu do akt skarżący wskazał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 sierpnia 2020 r. wydany w sprawie o sygnaturze akt II SA/OI 305/20.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Stosownie do treści art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. Co istotne, w świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na uwadze powyżej określony zakres kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że złożona w tej sprawie skarga została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Przepis art. 119 pkt 3 p.p.s.a. przewiduje, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie. Oznacza to, że w przypadku skargi na postanowienie organu administracji publicznej, w obecnym stanie prawnym skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony.
Przechodząc do kwestii merytorycznych Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Art. 74 § 2 k.p.a. stanowi z kolei, że odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
Zgodnie zaś z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis ten nie stanowi jednak samoistnej normy prawnej do uznania danej osoby za stronę postępowania, gdyż ustalenie interesu prawnego lub obowiązku prawnego może nastąpić tylko w związku z normą prawa materialnego. Pojęcie "interes prawny", na którym oparta jest legitymacja procesowa strony w postępowaniu administracyjnym należy zatem ustalać według norm prawa materialnego, a mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić powszechnie obowiązujący przepis prawa, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy więc to samo, co ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania.
Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot (osoba) jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa mającego stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 1999 r. sygn. akt IV SA 1285/98 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 czerwca 2017 r.; sygn. akt II SA/Lu 397/17; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzecznictwie sądowym podnosi się zasadnie, że okoliczność wskazująca na to, że art. 73 § 1 k.p.a. posługuje się pojęciem strony nie oznacza, że jest to inna strona niż strona w postępowaniu "głównym" czyli takim, które zmierza do merytorycznego załatwienia sprawy. Postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego, zależnego od postępowania głównego. To w postępowaniu głównym organ administracji publicznej rozstrzyga sprawę administracyjną. Skoro postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania głównego, to także i krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie jest ustalany odrębnie od tego, który organ orzekający ustalił na potrzeby postępowania głównego. Skoro art. 73 § 1 k.p.a. wyraźnie stanowi, że strona ma prawo wglądu do akt, a także sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów - to przepis ten wyraźnie wskazuje na pojęcie strony ustalone przez organ na potrzeby postępowania głównego, a nie wpadkowego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2017 r.; sygn. akt II OSK 2668/15; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wskazać dalej należy, że postępowanie w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej należy do kategorii postępowań w sprawie świadczeń z pomocy społecznej w rozumieniu art. 100 i następne ustawy o pomocy społecznej. Stroną takiego postępowania jest zasadniczo tylko podmiot bezpośrednio zainteresowany przyznaniem danego świadczenia, gdyż tylko jego interesu prawnego, w rozumieniu art. 28 k.p.a., dotyczy to postępowanie. Wskazuje na to już treść art. 102 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Zgodnie z art. 102 ust. 1 wskazanej ustawy pomoc społeczna może być udzielana z urzędu. Powołany przepis art. 102 określa sposoby wszczęcia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej, a zarazem wskazuje krąg stron tego postępowania, to jest podmiotów legitymujących się interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a. Z powołanego przepisu art. 102 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (oraz art. 54 ust. 2 in fine tej ustawy) wynika bowiem prymat woli i aktywności samej osoby zainteresowanej przyznaniem świadczeń z pomocy społecznej. Świadczenie polegające na umieszczeniu danej osoby w domu pomocy społecznej (art. 54 ust. 1 w zw. z art. 3 wskazanej wyżej ustawy) ma charakter zindywidualizowany, adresowany do konkretnej osoby fizycznej, nie stanowi zaś pomocy świadczonej rodzinie w rozumieniu art. 6 pkt 14 tej ustawy. Zasadniczą rolę odgrywa tu sytuacja osobista osoby ubiegającej się o takie świadczenie, a w szczególności jej stan zdrowia i związana z tym konieczność zapewnienia intensywnej (całodobowej) opieki. W konsekwencji należy wskazać, że żaden z przepisów prawa nie przyznaje uprawnienia do udziału w postępowaniu o przyznanie tego konkretnego świadczenia w charakterze strony, członkom rodziny takiej osoby. I to zarówno rodziny w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, jak i ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2086 ze zm.).
Taki interes nie wynika także z możliwości ewentualnego obciążenia członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej odpłatnością za pobyt jak i ze zgłaszanych przez skarżącego w toku postepowania wątpliwości co do prawidłowości procedowania przez organ pierwszej instancji w stosunku do wszystkich zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt córki skarżącego w domu pomocy społecznej. Innymi słowy, źródła interesu prawnego w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej nie może stanowić art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym obowiązani do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
(1) mieszkaniec domu,
(2) małżonek, zstępni przed wstępnymi
oraz
(3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.
Obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej przez wstępnych (na przykład rodziców), pomimo jego związania z umieszczeniem danej osoby zainteresowanej w tym domu, stanowi przedmiot innej sprawy, rozstrzyganej w oparciu o odrębną od art. 54 ustawy o pomocy społecznej podstawę prawną i odrębne przesłanki.
Z przepisu art. 73 § 1 k.p.a. wynika zaś, że tylko strona ma prawo wglądu w akta danej sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, przy czym prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Z kolei w myśl art. 74 § 2 k.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Co oczywiste, takie uprawnienie w świetle art. 30 § 2 i § 3 oraz art. 32 - 33 k.p.a. może być realizowane nie bezpośrednio przez stronę danego postępowania administracyjnego ale przez przedstawiciela ustawowego bądź pełnomocnika strony.
W realiach sprawy nie ma wątpliwości co do tego, że skarżący zainicjował postępowanie wpadkowe w przedmiocie udostępnienia akt pismem z dnia 30 listopada 2020 r. W tej dacie skarżący nie pozostawał w związku małżeńskim z D.C. (poprzednio B.), względem której prowadzono odrębne postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt A. B. w domu pomocy społecznej. Ponadto w tej dacie córka skarżącego była już osobą pełnoletnią. Nadto zgodnie z punktem 2 prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 4 kwietnia 2019 r. (sygn. akt [...]; orzeczenie prawomocne od dnia 26 kwietnia 2019 r. – w aktach administracyjnych organu pierwszej instancji) skarżący został pozbawiony władzy rodzicielskiej nad małoletnią jeszcze w dacie wydania orzeczenia córką. Zasadnie zatem organ pierwszej instancji wezwał skarżącego do wskazania, czy wgląd w akta spraw administracyjnych dotyczących pełnoletniej córki oraz byłej żony będzie realizował osobiście czy jako pełnomocnik bądź przedstawiciel ustawowy (opiekun prawny/kurator) córki bądź byłej żony. W przypadku wskazania, że wnioskodawca będzie działał jako pełnomocnik bądź przedstawiciel ustawowy (opiekun prawny/kurator) wskazanych wyżej osób skarżący został zobligowany do przedstawienia stosownych dokumentów wskazujących na udzielenie skarżącemu pełnomocnictwa bądź uprawniających do działania w imieniu dorosłej córki albo byłej żony w charakterze przedstawiciela ustawowego. Skoro skarżący stosownej dokumentacji nie przedłożył, a z opisanych wyżej względów nie mógł posiadać przymiotu strony w tych postępowaniach, w których zażądał dostępu do akt organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił skarżącemu wnioskowanego dostępu, a organ odwoławczy rozstrzygnięcie to zasadnie utrzymał w mocy.
Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie postanowienia naruszają prawo (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło