III SA/Gd 116/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia 12 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę J.J. na decyzję Wojewody z dnia 12 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych. Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 14 maja 2013 r. W dniu 17 stycznia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął przekazany z Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącego z dnia 16 grudnia 2013 r. o wykonanie i doręczenie odpisów dokumentów z akt sprawy (w całości bez kopert i zwrotnych potwierdzeń odbioru) oraz dwóch odpisów skargi na przewlekłość postępowania a także o zwolnienie skarżącego z kosztów sądowych w tym zakresie. Wcześniej, to jest w dniu 18 grudnia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Identyczne rozstrzygnięcie w następstwie wniesienia sprzeciwu zostało następnie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w dniu 17 stycznia 2014 r. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2014 r. (sygn. akt II OZ 158/14; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie J. J. na ww. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2014 r. Z uwagi na powyższe rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 marca 2014 r. (doręczonym w dniu 25 marca 2014 r. – dowód doręczenia; potwierdzenie odbioru - k. 468 akt sprawy) wnioskodawca został wezwany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 104 zł od złożonego uprzednio wniosku o wykonanie i doręczenie kserokopii z akt sprawy. W wydanym zarządzeniu wskazano ponadto, że wnioskodawca złożył identyczne wnioski w przedmiocie sporządzenia kopii dokumentów z akt sprawy w dniach 14 czerwca 2012 r., 3 czerwca 2013 r., 4 października 2013 r. i 16 grudnia 2013 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie J.J. wnioskiem nadanym w dniu 27 marca 2014 r. (k. 465 akt sprawy), uzupełnionym poprzez złożenie urzędowego formularza PPF w dniu 20 maja 2014 r. (data stempla pocztowego) i sprecyzowanym co do zakresu, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uwzględniwszy planowaną przez wnioskodawcę czynność procesową oraz realia faktyczne rozpatrywanej sprawy uznano, co następuje. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Powyższa regulacja normatywna oznacza, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadniczo dopuszczalny w każdym stadium postępowania sądowego, aż do zakończenia sprawy prawomocnym orzeczeniem - wyrokiem lub postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie (zob. w tej materii: H. Knysiak – Molczyk. Przyznanie prawa pomocy [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1079). W orzecznictwie sadów administracyjnych wskazuje się ponadto, że przez użyte w ww. przepisie określenie "tok postępowania" należy rozumieć także postępowanie, które zostało zainicjowane przez stronę postępowania po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. W tym sensie za dopuszczalne należy uznać złożenie wniosku o prawo pomocy w celu wzruszenia prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie na przykład poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego czy też skargi o wznowienie postępowania. W takim postępowaniu strona nie powinna być pozbawiona możliwości skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu, jeżeli tylko spełnia przesłanki otrzymania takiej pomocy (zob. w tej materii: m.in.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2013 r.; sygn. akt II OZ 49/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Sądy administracyjne powinny brać bowiem pod uwagę, że prawo pomocy ma umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania i w ten sposób stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu gwarantowanej w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). W realiach niniejszej sprawy ww. przypadek nie ma jednakże miejsca. Należy mieć bowiem na uwadze, że wnioskodawca ww. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym złożył nie w celu wzruszenia prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (a więc w celu dochodzenia swoich praw w prowadzonym postępowaniu) lecz w następstwie otrzymania wezwania przewodniczącego wzywającego go do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za wykonanie i doręczenie żądanych kserokopii z akt sprawy. Trudno zaś uznać, że aby ww. wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za "sporządzenie i doręczenie [...] odpisów dokumentów z akt sprawy w całości bez kopert [...]" stanowiło po uprawomocnieniu się postanowienia kończącego postępowanie czynność związaną bezpośrednio z dochodzeniem przez stronę swoich praw w prowadzonym postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. w tej materii: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Ke 684/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl.). Co równie ważne, w dniu złożenia ww. wniosku na urzędowym formularzu PPF (to jest w dniu 20 maja 2014 r.) wnioskodawca miał pełną świadomość co do tego, że postępowanie sądowe w niniejszej sprawie jest już prawomocnie zakończone. Fakt ten podniesiony został bowiem wprost w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2014 r., mocą którego odrzucono skargę na przewlekłość postępowania sądowego wniesioną przez wnioskodawcę w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki – Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm. (sygn. akt II OP 4/14). Powyższe okoliczności w zestawieniu z treścią art. 243 § 1 zdanie pierwsze in fine ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniają w reasumpcji uznanie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowiący następstwo wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej uznać należy za niedopuszczalny, w sytuacji gdy wnioskodawca składa go już po uprawomocnieniu się postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (por. w tej materii: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 maja 2006 r., sygn. akt II GZ 51/06; z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt II OZ 684/06; z dnia 15 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 749/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W reasumpcji, referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 243 § 1 zdanie pierwsze in fine ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.