III SA/Gd 117/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka Masy Upadłości A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 12 grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego co do pochodzenia towaru, cła antydumpingowego oraz podatku od towarów i usług postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem datowanym na dzień 16 stycznia 2013 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – 14 lutego 2013 r.) złożonym na urzędowym formularzu PPPr Syndyk Masy Upadłości A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że spółka, która nie prowadzi działalności gospodarczej i wobec której toczy się postępowanie upadłościowe (z akt sprawy wynika, że postanowieniem Sądu Rejonowego [...] X Wydział Gospodarczy z dnia 9 marca 2012 r. została ogłoszona upadłość A Sp. z o.o. obejmująca likwidację majątku upadłego) nie posiada dostatecznych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. W skład majątku upadłej spółki wchodzi nieruchomość o wartości 1.209.000 zł, na której ustanowiono szereg hipotek przewyższających wartość tego mienia. Oznacza to, że środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości będą mogły być przeznaczone wyłącznie na zaspokojenie wierzycieli zabezpieczonych rzeczowo. Ponadto, w skład majątku upadłego wchodzą przeterminowane wierzytelności w stosunku do spółki prawa portugalskiego o wartości 194.257 zł, których ściągnięcie jest wątpliwe. Wynika stąd, że jedynym majątkiem jaki znajduje się w masie upadłości są ruchomości warte 8.840 zł oraz środki zgromadzone na rachunku bankowym i w kasie w łącznej wysokości 626,19 zł. W ocenie syndyka stan środków będzie się zmniejszał z uwagi na konieczność ponoszenia dalszych kosztów postępowania upadłościowego. Suma posiadanych środków nie pozwala zatem nawet na częściowe uiszczenie wpisu, co więcej te środki muszą wystarczyć na przeprowadzenie całego postępowania upadłościowego. Dodatkowo syndyk wskazał, że w sześciu sprawach prowadzonych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku wnioskował o prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych a złożone wnioski zostały rozpoznane pozytywnie. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 22 lutego 2013 r. wnioskodawca został zobligowany do przedłożenia sprawozdania finansowego o którym mowa w art. 168 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) oraz dokumentów potwierdzających aktualny stan środków finansowych na rachunkach bankowych oraz w kasie upadłej spółki. W odpowiedzi na powyższe wezwanie do Sądu wpłynęło sprawozdanie finansowe za okres 1 listopada – 31 grudnia 2012 r., raport kasowy z dnia 6 marca 2013 r. (stan salda 267,34 zł) oraz wydruk z systemu bankowości elektronicznej z dnia 13 marca 2013 r. wskazujący, iż na prowadzonym rachunku bankowym znajduje się kwota 23.032,82 zł. W tym stanie należało uznać, co następuje: W świetle art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez dany podmiot środków na koszty postępowania sądowego jest obiektywnie niemożliwe. Warto zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ww. ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jest to również swego rodzaju odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Ponadto należy wskazać, że dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 ww. aktu normatywnego ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa danego podmiotu na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja we wcześniejszym okresie oraz - co istotne - na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Szersza czasowo analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala bowiem na dokonanie oceny, czy trudności danego podmiotu mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08; orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, iż ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia składników majątkowych strony nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie ma bowiem wystarczających podstaw do obciążenia budżetu państwa kosztami sądowymi w sprawie zainicjowanej przez podmiot, który nadal prowadzi działalność gospodarczą bądź posiada znaczne należności krótkoterminowe czy środki trwałe wielokrotnie przewyższające wartość wymaganych opłat sądowych. Z oświadczeń syndyka składanych pod groźbą odpowiedzialności karnej wynika, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej jak i nie ma składników majątkowych, których pilne zbycie dawałoby szansę na zaspokojenie kosztów postępowania. Niemniej jednak po dokonaniu analizy danych zawartych w przedłożonych dokumentach źródłowych uznać należy, że dodatni stan salda na rachunku bankowym (w kwocie 23.032,82 zł na dzień 13 marca 2013 r.) wyklucza przyjęcie, iż ubiegający się o prawo pomocy nie ma obecnie dostatecznych środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych. Samo porównanie kwot potencjalnych wpisów sądowych w dwóch sprawach zainicjowanych przez wnioskodawcę przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku z kwotą, którą obecnie dysponuje syndyk prowadzi do oczywistego wniosku, iż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy podmiot posiada w obecnym czasie dostateczne środki, które mogą być przeznaczone właśnie na poniesienie pełnych kosztów zainicjowanych postępowań. Odnosząc się zaś do argumentacji podniesionej w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie sposób uznać, że zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego jak i zaspokojenie wierzycieli spółki stanowi zasadny argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. W ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak i w ustawie – Prawo upadłościowe i naprawcze brak jest bowiem regulacji normatywnych obligujących do zwolnienia podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Referendarz rozpatrujący złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie kwestionuje trudności związanych z prowadzonym postępowaniem upadłościowym jak i koniecznością poniesienia związanych z tym postępowaniem kosztów. Niemniej jednak zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ww. dokumenty potwierdzające określony dodatni stan środków na rachunku bankowych oraz w kasie uniemożliwiają wykazanie, iż wnioskujący o prawo pomocy nie ma w obecnym czasie dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania niezależnie od obiektywnie istniejącej trudnej sytuacji finansowej podmiotu objętego postępowaniem upadłościowym. W reasumpcji, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.