III SA/Gd 1207/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Janina Guść, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2021 r. sprawy ze skargi M. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 13 października 2020 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchyla zaskarżone postanowienie. Prezydent Miasta G. decyzją z dnia 17 lipca 2019 r., nr [...] orzekł o uznaniu dłużnika alimentacyjnego M. Z. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W dniu 23 października 2019 r. M. Z. (zwany dalej "stroną" lub "skarżącym") odwołał się od powyższej decyzji. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W następstwie wniesienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 27 marca 2020r., w sprawie III SA/Gd 196/20 uchylił postanowienie o stwierdzaniu uchybienia terminu, stwierdzając m.in., że organ wbrew wymogom art. 8 § 1 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej powoływanej jako - "k.p.a."), nie poinformował strony o uzyskaniu przez powyższą decyzję statusu ostateczności wskutek upływu terminu do wniesienia odwołania. W konsekwencji treści zapadłego orzeczenia sądowego, skarżący w piśmie datowanym na dzień 14 lipca 2020 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Postanowieniem z dnia 13 października 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 58 § 1 i art. 59 § 2 k.p.a., odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia 17 lipca 2019 r., nr [...] została wysłana na adres przy ul. G. [...]/[...] oraz na wskazany adres skrytki pocztowej. Decyzja, prawidłowo awizowana, nie została odebrana przez adresata i wróciła do urzędu jako nie podjęta w terminie. Odwołanie od powyższej decyzji strona złożyła osobiście w dniu 23 października 2019 r. wskazując, że nie jest w stanie podać dokładnego adresu zamieszkania, gdyż często zmienia miejsce pobytu. Aktualny jest natomiast adres korespondencyjny skrytki pocztowej. W opisanym w odwołaniu okresie korespondencji nie odbierała, ponieważ przebywała poza G. W wyroku z dnia 27 marca 2020 r., w sprawie III SA/Gd 196/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że dopiero doręczenie tego wyroku wraz z uzasadnieniem pozwoli stronie na uzyskanie pełnej informacji o jej sytuacji procesowej. Sąd przyjął, że od tej daty rozpocznie swój bieg termin 7 dni do ewentualnego złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Jeśli wniosek taki zostanie złożony, to dalszy tok postępowania uzależniony będzie od sposobu jego rozstrzygnięcia przez organ administracji. W dniu 15 lipca 2020 r. strona nadała w placówce pocztowej wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wniosek nie zawierał uzasadnienia. Organ odwoławczy przywołał treść art. 58 § 1 k.p.a. i opierając się na orzecznictwie sądów administracyjnych stwierdził, że o braku winy zainteresowanego podmiotu w zachowaniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy podmiot ten działał z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej. Przy ocenie tej przesłanki należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (np. przerwa w komunikacji, nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar). Jak wynika z treści złożonego w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, strona nie wskazała przyczyny uchybienia terminu, a jest to niezbędny element wniosku o przywrócenie terminu. Przepis art. 58 k.p.a. wyraźnie stanowi, że wnioskodawca musi uprawdopodobnić, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Innymi słowy, organ nie może przywrócić terminu do złożenia odwołania, gdyż strona nie wykazała, że uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło bez jej winy. M. Z. zaskarżył powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jego uchylenie. Postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie: art. 64 § 2 w zw. z art. 9 i 11 k.p.a. przez jego niezastosowanie - pomijając fakt, że organowi znane jest jego stanowisko i argumenty w sprawie przywrócenia terminu z wcześniejszych pism, to organ uznając, że wniosek nie zawiera uzasadnienia, miał obowiązek wezwać go do usunięcia braków formalnych, czy to przez potwierdzenie, czy podtrzymuje dotychczasowe stanowisko, czy też przez przedstawienie przesłanek uzasadniających zasadność wniosku, art. 58 § 1 i 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie i brak merytorycznego rozpoznania wniosku, pomimo że skarżący kilkakrotnie przedstawiał organowi swoje stanowisko w sprawie, zostało ono także powtórzone w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, a nawet przytoczone przez ten sąd w uzasadnieniu wyroku. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w dniu 23 października, z zachowaniem terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, wniósł odwołanie, a także wskazał na okoliczności faktyczne, które uniemożliwiły mu odebranie odwołania wcześniej. W tym okresie bowiem przebywał za granicą. W G. nie ma najbliższej rodziny, która mogłaby odbierać za niego korespondencję. Ponadto: adres w G. przy ul. G. [...]/[...] nie jest jego adresem zamieszkania ani adresem zameldowania. Nieruchomość położona pod tym adresem nie jest również jego własnością, organ miał wiedzę o fakcie nieaktualności tego adresu; ustanowił pełnomocnika pocztowego do odbioru korespondencji; nie ma stałego adresu zamieszkania, o czym organ był informowany. Organ wydając powyższe postanowienie naruszył prawo, bowiem zna jego argumenty, a twierdzenie, że wniosek pozbawiony był uzasadnienia, jest bezpodstawne. Co więcej, już w skardze na postanowienie z dnia 19 listopada 2019r. wprost wskazywał, że w przypadku wątpliwości, organ powinien wezwać go do uzupełnienia wniosku. Na poparcie swojego stanowiska wskazał na orzeczenia sądów administracyjnych (np. wyrok WSA w Warszawie z 6 kwietnia 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 1840/17). W podsumowaniu skarżący stwierdził, że spełnił przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako p.p.s.a.), następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z unormowania art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika nadto, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że narusza ono prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli Sądu skarżący uczynił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 października 2020 r., odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia 17 lipca 2019 r., na mocy której został uznany za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podstawę prawną przedmiotowego orzeczenia stanowił przepis art. 58 § 1 k.p.a., zgodnie z którym w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że to na podmiocie domagającym się przywrócenia terminu spoczywa ciężar uprawdopodobnienia, że niemożność dokonania czynności w przewidzianym przez prawo terminie nastąpiła bez jego winy. Jednak, aby można było mówić w ogóle o uprawdopodobnieniu, to muszą być znane organowi okoliczności, które leżą u podstaw żądania. Poza sporem było w sprawie, że we wniosku z dnia 14 lipca 2020 r. skarżący nie wskazał przyczyn (okoliczności) uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Mimo to, stosując wskazany przepis Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło, że skoro wniosek nie zawiera uzasadnienia, to skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie nastąpiło bez jego winy i w konsekwencji odmówił przywrócenia terminu. Zdaniem Sądu orzekającego, stanowisko organu jest błędne. Wobec braku wskazania we wniosku przyczyn uchybienia, organ nie mógł zająć merytorycznego stanowiska wobec zgłoszonego żądania i stwierdzić czy uchybienie terminu nastąpiło z winy skarżącego. Istotą bowiem postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu jest dokonanie przez organ oceny czy podniesione przez zainteresowanego okoliczności uprawdopodabniają brak winy. Innymi słowy, czy mogą one być podstawą do przywrócenia terminu. Tym samym brak takich okoliczności we wniosku uniemożliwia dokonanie takiej oceny i czyni postępowanie w sprawie przywrócenia terminu iluzorycznym. W konsekwencji zaskarżone w sprawie postanowienie należało uznać za wadliwe. Należy wskazać, że przepis art. 8 § 1 k.p.a. wymaga, by organy administracji publicznej prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W myśl zaś art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jednocześnie w piśmiennictwie i orzecznictwie zwraca się uwagę, że sam fakt występowania w art. 58 § 1 k.p.a. instytucji uprawdopodobnienia nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podjęcia wszelkich działań, których celem, z uwagi na słuszny interes obywateli, będzie dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy. Wskazuje się nawet, że przepis ten nie zwalnia zatem organu administracji publicznej z konieczności podjęcia wszelkich działań, których efektem będzie potwierdzenie przez osobę wnioskującą wiarygodności okoliczności, na które powołała się, podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2020 r., II OSK 484/20). Z tych też powodów Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, uznając że zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 lipca 2020 r., odmawiające skarżącej przywrócenia terminu do złożenia odwołania nie może się ostać jako wydane z naruszeniem art. 58 § 1 k.p.a. oraz art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. W ocenie Sądu orzekającego, w realiach niniejszej sprawy, organ powinien wezwać skarżącego, który w niniejszej sprawie działa samodzielnie (bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika) do wskazania okoliczności stanowiących podstawę złożonego przez niego wniosku o przywrócenie terminu. Zaniechanie organu w tym zakresie narusza przepis art. 8 § 1 k.p.a. i art. 9 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się natomiast do stanowiska wyrażonego w odpowiedzi na skargę, to ugruntowany jest pogląd, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu musi odpowiadać wszelkim warunkom formalnym pisma procesowego oraz musi jasno i precyzyjnie wskazywać intencję wnioskodawcy do przywrócenia uchybionego terminu procesowego (tak też: M. Jaśkowska, M. Wilbrant-Gotkowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, opub. lex/el. 2021, G. Łuszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, T. I, opub. lex 2010). Ponadto, w judykaturze i w doktrynie prawa wyrażany jest pogląd, że w przypadku braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu organ powinien wezwać do jego usunięcia pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia (zob. uchwała NSA z dnia 21 kwietnia 2009r., II FPS 9/08 podjęta na tle art. 169 § 1 ordynacji podatkowej, por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, W-wa 2013, w którym podniesiono, że w sytuacji gdy, pismo, tj. wniosek o przywrócenie terminu, nie będzie spełniać wymagań formalnych, jakimi muszą się charakteryzować wszelkie pisma procesowe lub będzie zawierało inne braki, powinny one zostać uzupełnione w trybie określonym w art. 49 p.p.s.a.). W konsekwencji też Sąd orzekający nie podziela poglądu reprezentowanego w skardze, aby organ miał obowiązek w oparciu o treść wnoszonych przez skarżącego pism procesowych samodzielnie ustalać czy też poszukiwać "okoliczności" stanowiących podstawę wniesionego przez niego wniosku. W tych warunkach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia. Wytyczne odnośnie dalszego postępowania wynikają z powyżej dokonanych rozważań. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).