III SA/Gd 139/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem datowanym na dzień 11 czerwca 2014 r. i uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 1 lipca 2014 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – 4 lipca 2014 r.) skarżący W. W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Według oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i trojgiem dzieci. Z kolei z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca jak i osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają jakichkolwiek zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca - zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF – generuje dochody z tytułu prac dorywczych na poziomie 800 zł brutto miesięcznie. Z kolei żona wnioskodawcy otrzymuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 1.300 zł brutto miesięcznie. Celem potwierdzenia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy a odnoszących się do sytuacji majątkowej wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 7 lipca 2014 r. (doręczonym w dniu 11 lipca 2014 r. – vide: k. 52 akt sprawy) wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia: a) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę osobistych rachunków bankowych (osobistych kont), w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków oraz wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu; b) zaświadczenia od pracodawcy o wysokości dochodów (brutto i netto) z okresu ostatnich trzech miesięcy, uzyskiwanych przez żonę wnioskodawcy; c) oświadczenia o rodzaju działalności wykonywanej dorywczo przez wnioskodawcę; d) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości itp.); e) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych przez skarżącego lub jego żonę pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej). Zgodnie bowiem z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W dniu 21 lipca 2014 r. wnioskodawca wysłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku następujące dokumenty: a) zaświadczenia o wynagrodzeniu żony wnioskodawcy za okres kwiecień – czerwiec 2014 r.; b) kserokopię dowodu rejestracyjnego posiadanego pojazdu mechanicznego; c) kserokopię decyzji o uznaniu wnioskodawcy za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku; d) kserokopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2013; e) kserokopie faktur VAT za dostawę wody i odprowadzanie ścieków; f) kserokopie faktur VAT za usługi telekomunikacyjne wraz z potwierdzeniami wpłat; g) potwierdzenia wpłat za energię elektryczną i telewizję; h) kserokopię upomnienia w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami; i) potwierdzenia wpłat za usługi telekomunikacyjne; j) kserokopię zawiadomienia o wszczęciu dochodzenia o przestępstwo popełnione na szkodę wnioskodawcy. W tym stanie należało wskazać, co następuje. Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona bowiem dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077; M. Grzymisławska – Cybulska, Istota prawa pomocy [w:] Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministarcyjnym jako element realizacji prawa do sądu, Warszawa 2013, s. 53 i n.). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 ww. aktu normatywnego, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje z kolei zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu (w rozpatrywanej sprawie ustanowienie adwokata bądź radcy prawnego). Z uwagi na treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Przepis ten zawiera bowiem sformułowanie "[...] gdy osoba ta wykaże [...]". W realiach rozpatrywanej sprawy uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Analiza przedłożonych do akt dokumentów źródłowych wykazała bowiem, że wnioskodawca selektywnie wykonał nałożony na niego obowiązek przedłożenia wymienionych w wezwaniu referendarza sądowego dokumentów i oświadczeń. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wnioskodawca pomimo stosownego, transparentnego wezwania w tej materii nie przedłożył wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego bądź żonę rachunków bankowych. W sytuacji ich nieposiadania wnioskodawca zobowiązany był zaś do złożenia stosownego oświadczenia, które również nie wpłynęło do akt niniejszej sprawy. W dalszej kolejności należy wskazać, że wnioskodawca w żaden sposób nie odniósł się do wezwania w przedmiocie przedstawienia danych w odniesieniu do rodzaju prac, które zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF wykonuje dorywczo. W konsekwencji powyższego stwierdzić trzeba, że przedłożony przez skarżącego do akt niniejszej sprawy materiał dowodowy nie potwierdza bardzo ważnych dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego małżonki okoliczności. Na podstawie zgromadzonych dokumentów referendarz sądowy nie jest bowiem w stanie ocenić czy ewentualne środki finansowe posiadane przez wnioskodawcę i jego żonę pozwalają na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wymienione braki i niejasności nie pozwalają ponadto na uznanie, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w obecnie prowadzonym postępowaniu w sposób pełny i rzetelny zobrazować swoją sytuację finansową. Przyjęta postawa skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących rzeczywistych możliwości płatniczych. Referendarz pragnie zauważyć, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę aktualnego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, wyłączną sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się zaś, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, względnie wykonanie przedmiotowego wezwania w sposób wybiórczy uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei wszelkie rozbieżności, nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają uznać, że udowodniła ona, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.