III SA/Gd 139/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Janina Guść, Protokolant Asystent Sędziego Marzena Cybulska - Kulesza, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2021 r. sprawy ze skargi S.B. na decyzję (...) Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 17 grudnia 2020 r. nr (...) w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia 17 grudnia 2020 r., nr (...) (...) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia 16 października 2020 r., nr (...), w której orzeczono o niestwierdzeniu u S. B. choroby zawodowej. W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: Do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. w dniu 22 lutego 2019 r. wpłynęło zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej – ołowicy - u S. B. , wystawione przez lekarza profilaktyka. Natomiast w dniu 29 kwietnia 2019 r. wpłynęło zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej u S. B. – "zatrucia ostre albo przewlekłe lub ich następstwa wywołane przez substancje chemiczne", wystawione przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w G. Organ I instancji w uzasadnieniu swej decyzji wskazał, że dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest spełnienie łącznie dwóch kryteriów prawnych: 1) rozpoznanie choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1367); 2) udowodnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym obecnym w środowisku pracy a rozpoznaną chorobą. Wskazując na powyższe organ I instancji stwierdził, że w latach 1998 - 2018 w trakcie wykonywania obowiązków zawodowych na stanowiskach ślusarza i ślusarza - montera maszyn w "A" Sp. z o.o. w P. oraz w "B" Sp. z o.o. w Ł. S. B. był narażony na opary ołowiu pochodzące z przetapiania stopów ołowiu i cyny. W okresie zatrudnienia w obu zakładach nie przeprowadzano badań i pomiarów stężenia ołowiu w środowisku pracy oraz nie wykonywano pomiarów stężenia ołowiu w materiale biologicznym w ramach monitoringu biologicznego pracownika. Natomiast po okresie zatrudnienia strony - obecność ołowiu w środowisku pracy potwierdziły badania stężenia ołowiu na stanowisku operatora odlewarki przeprowadzone w "A" Sp. z o.o. w P. w dniu 14 czerwca 2019 r. Jednostki orzecznicze służby zdrowia I i II stopnia nie rozpoznały u S. B. choroby zawodowej pod postacią zatrucia ostrego albo przewlekłego lub ich następstw wywołanych przez substancje chemiczne (poz. 1 wykazu chorób zawodowych). Z wysokim prawdopodobieństwem należy przyjąć, że przyczyną dolegliwości kostno-stawowych i obustronnych objawów korzeniowych u S. B. jest rozpoznana uogólniona choroba zwyrodnieniowa stawów obwodowych i kręgosłupa z wielopoziomową dyskopatią. Orzeczenia te są dla organu administracji wiążące. Brak jakichkolwiek podstaw formalno - prawnych do kwestionowania okoliczności objętych treścią tych orzeczeń. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 17 grudnia 2020 r stwierdził, że orzeczenia lekarskie dotyczące skarżącego zostały wydane przez lekarzy posiadających wymagane uprawnienia, zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych i nie budzą one zastrzeżeń. W ocenie organu odwoławczego karta oceny narażenia zawodowego sporządzona przez upoważnionego przedstawiciela Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. nie budzi zastrzeżeń. Wynika z niej, że S. B. w latach 1998-2018, podczas zatrudnienia w "A" Sp. z o.o. w P. i "B" Sp. z o.o. w Ł. był narażony na czynniki chemiczne - opary ołowiu i cyny oraz innych metali pochodzące ze stopów lutownicznych. Lekarz-specjalista medycyny pracy zatrudniony w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w G. w orzeczeniu lekarskim nr 21/2020 z dnia 3 lutego 2020 r. na podstawie analizy dostarczonej dokumentacji medycznej i specjalistycznych badań lekarskich m. in. okulistycznych, neurologicznych, psychologicznych nie stwierdził żadnych symptomów ostrego ani przewlekłego zatrucia ołowiem u S. B. . Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G. stwierdził podwyższony poziom ołowiu we krwi w 2014 roku (520 mc g/l), ale nie rozpoznał u S. B. zawodowego zatrucia ołowiem ponieważ: - nie reprezentował (ani nie reprezentuje obecnie) żadnych charakterystycznych objawów ołowicy, szczególnie w zakresie układów krytycznych dla zatrucia ołowiem (układ krwiotwórczy, nerki); zaś stwierdzenie jedynie podwyższonego poziomu ołowiu we krwi (bez adekwatnych objawów klinicznych zatrucia) nie pozwala na postawienie rozpoznania ołowicy; - bóle kostno-stawowe, które S. B. wiąże z narażeniem zawodowym na zatrucie ołowiem nie są objawami charakterystycznymi dla ołowicy - ich przyczyną są: uogólniona choroba zwyrodnieniowa, dyskopatia wielopoziomowa kręgosłupa L-S i kręgozmyk, skrzywienie kręgosłupa, zmiany pourazowe; - ból w okolicy prawego podżebrza, który wystąpił w lutym 2019 roku nie miał charakteru kolki brzusznej (typowego dla ołowicy), a ponadto zdiagnozowano inną jego przyczynę; - uszkodzenie wątroby nie jest typowym objawem zatrucia oparami ołowiu i wynika (u S. B. ) z aktywnego wirusowego zapalenia wątroby typu C; - bóle głowy w okolicy potylicznej towarzyszące skokom ciśnienia tętniczego są typowym objawem chwiejnego nadciśnienia tętniczego; - zmiany opisane w badaniu psychologicznym (m. in. obniżona koncentracja uwagi, zaburzona koordynacja wzrokowo-ruchowa, osłabienie bezpośredniej pamięci wzrokowej) mają podłoże naczyniopochodne, co zostało opisane w badaniu MRI głowy z maja 2019 roku; - brak korelacji objawów klinicznych z wynikami badań toksykologicznych -podwyższonemu poziomowi ołowiu we krwi w 2014 roku nie towarzyszyły żadne objawy zatrucia, zaś zgłaszanie w 2019 roku liczne objawy nie mają odzwierciedlenia w oznaczonych poziomach ołowiu we krwi, które nie przekroczyły wartości referencyjnych ustalonych dla osób zawodowo narażonych na ołów. Lekarz-specjalista medycyny pracy zatrudniony w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. w orzeczeniu lekarskim z dnia 3 września 2020 roku stwierdził, iż analiza dostępnej dokumentacji dotyczącej narażenia zawodowego S. B. wykazała, iż podczas badań profilaktycznych, którym podlegał jako pracownik w trakcie zatrudnienia w "B" Sp. z o.o. i "A" Sp. z o.o. nie wykonywano pomiarów stężenia ołowiu w ramach monitoringu biologicznego, ponieważ w skierowaniach na badania lekarskie nie wymieniono ekspozycji na ołów na stanowisku pracy. Jednakże pomimo braku pomiarów stanowiskowych oraz oceny stężenia ołowiu w materiale biologicznym u pracowników należy przyjąć, iż S. B. od 1998 do grudnia 2018 r. mógł być zawodowo narażony na działanie związków ołowiu. Potwierdzają to wyniki stężenia ołowiu we krwi S. B. oznaczone w maju 2014 r. (520,5 mcg/1) przy dopuszczalnym stężeniu w materiale biologicznym (DSB) dla mężczyzn narażonych zawodowo na ołów do 500 mcg/1. Kolejne badanie z czerwca 2019 roku wykazało stężenie ołowiu we krwi u S. B. w dopuszczalnym zakresie referencyjnym - 169,6 mcg/1. Również aktualnie wykonane w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. oznaczenia poziomu ołowiu we krwi mieszczą się w zakresie referencyjnym - 107 mcg/1. W dostępnej dokumentacji medycznej S. B. nie odnotowano ostrego ani przewlekłego zatrucia związkami ołowiu. Nigdy nie rozpoznano u S. B. zmian patologicznych w narządach i układach krytycznych dla działania związków ołowiu pod postacią kolki ołowiczej, ostrej encefalopatii ołowiczej czy też polineuropatii (w dokumentacji medycznej dostępny jest prawidłowy wynik badania przewodnictwa nerwowego nerwów kończyny dolnej lewej z dnia 13 czerwca 2019 roku, tj. po zakończeniu pracy zawodowej). W przeprowadzonym w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. badaniu neurologicznym nie stwierdzono takich zaburzeń. Z wysokim prawdopodobieństwem należy zatem przyjąć, iż przyczyną dolegliwości kostno-stawowych i obustronnych objawów korzeniowych u badanego jest rozpoznana uogólniona choroba zwyrodnieniowa stawów obwodowych i kręgosłupa z wielopoziomową dyskopatią. Instytut Medycyny Pracy w Ł. na podstawie analizy narażenia zawodowego, wywiadu oraz całości dokumentacji medycznej i wyników aktualnie przeprowadzonych konsultacji i badań dodatkowych nie znalazł podstaw do rozpoznania u S. B. choroby zawodowej pod postacią zatrucia ostrego albo przewlekłego lub ich następstw wywołanych przez substancje chemiczne. Organ wskazał, że warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest rozpoznanie jednostki chorobowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych w okresie, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym i wykazanie bezsporne lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. W ocenie organu odwoławczego powyższy warunek nie został spełniony. Zarówno Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G. jak i Instytut Medycyny Pracy w Ł. nie stwierdziły cech klinicznych zatrucia ostrego albo przewlekłego lub ich następstw wywołanych przez substancje chemiczne pomimo narażenia zawodowego S. B. na opary ołowiu. S. B. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Skarżący wniósł o dopuszczenie załączonych do skargi dowodów oraz o zwrócenie się do Starostwa Powiatowego w K. oraz do (...) Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w G. o udzielenie informacji oraz przesłanie dokumentów wskazanych przez skarżącego, jak również do Sądu Rejonowego w [...] Wydział Pracy o przesłanie akt sprawy [...]. Skarżący podniósł, że podczas zatrudnienia w spółce "A" cały czas był narażony na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, zwłaszcza ołowiu, co znajduje odzwierciedlenie w wynikach oraz jego stanie zdrowia. Wynik z 2014 r. pokazuje, że stężenie tego pierwiastka w krwi przekraczał najwyższą dopuszczalną normę dla mężczyzn. Zdaniem skarżącego taki stan trwał długi czas. To, że w czerwcu 2019 r. norma dla mężczyzn narażonych zawodowo na ołów nie była przekroczona wynika z tego, że przez pół roku już nie pracował. Skarżący zaznaczył, że również inni pracownicy "A" mają problemy ze zdrowiem i wskazał osoby które zachorowały na nowotwór kości. Spółka "A" nie przeprowadzała badań stężenia ołowiu, choć wykorzystywała różne jego stopy. W ocenie skarżącego istotnym jest zapoznanie się z dokumentacją PIP z lat 2003-2019 i PPIS w K. Skarżący wskazał, że podczas zatrudnienia w spółce "A", nie było żadnych filtrów ani innych zabezpieczeń chroniących przed wdychaniem szkodliwych oparów ołowiu i innych substancji. (...)Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z definicją choroby zawodowej sformułowaną w art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1502 z późn. zm.) za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Na pojęcie choroby zawodowej składają się zatem dwa elementy: wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2013r. poz. 1367 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Stosownie do § 6 ust. 1 rozporządzenia, lekarz właściwy do orzekania w zakresie chorób zawodowych wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa powyżej, jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz może wystąpić o ich uzupełnienie do: pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, właściwego państwowego inspektora sanitarnego, pracownika lub byłego pracownika - w zależności do zakresu wymaganych informacji (§ 6 ust. 5 rozporządzenia). Dodatkowo w świetle § 8 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. W postępowaniu przed organami inspekcji sanitarnej, jednostkami, które mają prawo i obowiązek orzekania w przedmiocie chorób zawodowych (tj. czy dane warunki pracy mogły spowodować chorobę zawodową), są wyłącznie jednostki szczegółowo określone w § 5 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia. Organy inspekcji sanitarnej nie są natomiast uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do tego podstaw są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały one wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu. Wykaz chorób zawodowych stanowiący załącznik do rozporządzenia określa zamknięty katalog chorób zawodowych. Oznacza to, iż za chorobę zawodową może zostać uznana wyłącznie choroba wymieniona w wykazie, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Tym samym zachorowanie na chorobę, która nie została ujęta w obowiązującym wykazie, nawet w wyniku wykonywania pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia, nie daje podstaw do wydania przez właściwego inspektora decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Postępowanie wobec skarżącego wszczęte zostało wskutek zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej – ołowicy. Jest to choroba, którą jako zatrucie ołowiem, zakwalifikować należy do określonej w punkcie 1 wykazu chorób zawodowych kategorii zatruć ostrych albo przewlekłych lub ich następstw, wywołanych przez substancje chemiczne. Jednostki orzecznicze obydwu instancji, a mianowicie Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G. podobnie jak i Instytut Medycyny Pracy im. (...) nie stwierdziły u skarżącego objawów charakterystycznych dla zatrucia ołowiem. W konsekwencji nie orzekły o wystąpieniu u skarżącego choroby zawodowej. Orzeczenia organów orzeczniczych obydwu instancji oparły się na analizie przedłożonej im dokumentacji i badaniu skarżącego. Nie budzą żadnych wątpliwości przedstawione przez uprawnionych lekarzy wnioski wynikające z dokonanych czynności. Są one uzasadnione w sposób, który nie pozwala na podważenie ich logiki i profesjonalizmu lekarzy, którzy orzeczenia te sporządzili. Wydane orzeczenia wskazują na najbardziej prawdopodobne przyczyny dolegliwości, na które cierpi skarżący, wykluczając zarazem, by ich przyczyną było zatrucie ołowiem. Orzeczenia te odpowiadają wymogom wynikającym z przepisów rozporządzenia, a zatem mogły stać się podstawą wydania przez organy inspekcji sanitarnej decyzji odmawiających stwierdzenia choroby zawodowej. Podkreślenia wymaga, że sam skarżący nie podnosił zarzutów co do treści orzeczeń lekarskich, na podstawie których wydano zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji, wyrażał jedynie subiektywne przekonanie, że dolegliwości na które cierpi wiążą się z warunkami pracy w środowisku, w którym obecny był ołów. Końcowo, odnosząc się do wniosków dowodowych zawartych w skardze należy wskazać, że przepisy dotyczące postępowania przed sądem administracyjnym nie przewidują możliwości dopuszczenia dowodów z opinii biegłych ani z zeznań świadków czy z przesłuchania stron. Przepis art. 106§3 p.p.s.a. stanowi, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zatem jedynie dowód z dokumentów jest dopuszczalny w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Dokumenty na które powoływał się skarżący wskazywać mogą jedynie na występowanie w środowisku pracy czynników szkodliwych, co nie zostało w żadnej mierze przez organy administracji zakwestionowane. Nie jest to jednak przesłanka wystarczająca do stwierdzenia choroby zawodowej, skoro uprawnione jednostki służby zdrowia nie rozpoznały u skarżącego choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych. W tym stanie sprawy, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.