III SA/Gd 14/25
WyrokWSA w Gdańsku2025-04-25
Skład orzekający: Alina Dominiak, Bartłomiej Adamczak, Adam Osik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zarzut braku wymagalności obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, oparty na kwestionowaniu aktu prawnego niższego rzędu (komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego) jako podstawy obowiązku, jest uzasadniony w sytuacji, gdy obowiązuje już rozporządzenie Ministra Zdrowia wydane na podstawie ustawy, zgodne z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z przepisów prawa (ustawy i rozporządzenia Ministra Zdrowia), a nie z komunikatów Głównego Inspektora Sanitarnego. W związku z tym, zarzut braku wymagalności obowiązku, oparty na kwestionowaniu komunikatu GIS, jest niezasadny. Organy prawidłowo oceniły, że obowiązek był wymagalny, a strona skarżąca nie przedstawiła dowodów na istnienie przeciwwskazań medycznych lub innych przyczyn uniemożliwiających wykonanie obowiązku.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła egzekucji administracyjnej obowiązku poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Po otrzymaniu upomnienia i nałożeniu grzywny, strona skarżąca zgłosiła zarzut braku wymagalności obowiązku, kwestionując podstawę prawną (komunikat GIS) oraz powołując się na sprzeczność z Konwencją o Ochronie Praw Człowieka. Organy administracji obu instancji oddaliły zarzut, uznając obowiązek za wymagalny na podstawie obowiązującego rozporządzenia Ministra Zdrowia. Strona wniosła skargę do WSA, podnosząc nowe zarzuty dotyczące przekroczenia delegacji ustawowej przy wydaniu rozporządzenia oraz naruszenia praw konstytucyjnych i Konwencji.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Asesor WSA Adam Osik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 21 listopada 2024 r., nr OPES.906.149.2024.MJ w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.
Upomnieniem z dnia 28 listopada 2023 r. nr OPE.9027.12.2022.JM.234 Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku, w związku z niedopełnieniem obowiązku szczepień dziecka – M1. P. (urodzonego w dniu [...] 2019 r.) przeciwko: gruźlicy, wzw B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Heamophilius influenzae, Streptococcus pneumoniae, odrze, śwince, różyczce, wezwał M. P. do niezwłocznego rozpoczęcia ww. szczepień ochronnych. W upomnieniu zawarto pouczenie, że w razie niewykonania określonego wyżej obowiązku, wszczęte zostanie postępowania egzekucyjne. Przesyłka polecona zawierającą ww. upomnienie została doręczona adresatowi w dniu 4 grudnia 2023 r.
Ponieważ obowiązek nie został wykonany Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku, jako wierzyciel, wystąpił do Wojewody Pomorskiego, jako organu egzekucyjnego obowiązków o charakterze niepieniężnym, o wszczęcie wobec M. P. postępowania egzekucyjnego, przesyłając organowi tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 25 lipca 2024 r.
W związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, Wojewoda Pomorski postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2024 r. nałożył na M. P. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1000 zł w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania małoletniego M1. P. obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz wezwał do dobrowolnego wykonania obowiązku określonego w ww. tytule wykonawczym.
W dniu 5 września 2024 r. M. P. zgłosił zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego ww. tytułem wykonawczym, powołując się na art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 2505) – dalej jako: "u.p.e.a.".
W uzasadnieniu zarzutu braku wykonalności obowiązku wskazał, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jako źródło obowiązków w demokratycznym państwie prawa musi mieć co najmniej formę rozporządzenia. Data wskazana w komunikacie GIS nie stanowi o wymagalności obowiązku. Nadto wskazano, że przymusowe szczepienie sprzeczne jest z Konwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Postanowieniem z 22 października 2024 r. nr OPE.9027.12.2022.JM.234 Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku, działając na podstawie art. 17 ust. 1, art. 18 i art. 34 § 2 u.p.e.a. oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572) – dalej jako "k.p.a.", oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej.
Jak wyjaśnił organ pierwszej instancji wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych znajduje się w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077 ze zm.) oraz w Programie Szczepień Ochronnych ogłaszanym w drodze Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. Zgodnie z załącznikiem nr 1 ww. rozporządzenia oraz Programem Szczepień Ochronnych, u dziecka – M1. P. należało wykonać szczepienia:
- szczepienie przeciwko gruźlicy, I dawka szczepionki przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B - w pierwszej dobie po urodzeniu,
- I dawka szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, II dawka szczepionki przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B - w 2 miesiącu życia dziecka,
- II dawka szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, I dawka szczepionki przeciwko poliomyelitis - w 3-4 miesiącu życia dziecka,
- III dawka szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, II dawka szczepionki przeciwko poliomyelitis - w 5-6 miesiącu życia dziecka,
- III dawka szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B - w 7 miesiącu życia dziecka,
- I dawka szczepienia przeciwko odrze, śwince, różyczce - w 13-14 miesiącu życia dziecka.
Ramy czasowe do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych (0-19 lat), określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Ściśle wyznaczone terminy szczepień przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym oraz dokładnie określone interwały czasowe pomiędzy poszczególnymi szczepieniami zostały wyznaczone w oparciu o szeroko rozumianą aktualną wiedzę medyczną w tym zakresie, tak więc samodzielne przesuwanie terminów szczepień, czy też ich kumulowanie według własnego uznania jest prawnie niemożliwe. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka.
Zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych, powstanie obowiązku szczepień i jego wymagalność następują wraz z ukończeniem przez osobę podlegającą obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonego etapu życia, z którym wiąże się najwcześniejszy z możliwych termin szczepienia.
Poddanie małoletniego M1. P. obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obiektywnie możliwe i dopuszczalne, a wykonanie tego obowiązku stanowić będzie realizację ustawowego nakazu poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom.
Wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego, stosownie do treści art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 924) - zwanej dalej: "ustawa o zapobieganiu", jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Kwalifikacyjne badanie lekarskie osoby mającej być poddaną obowiązkowi szczepienia ochronnego, mieści się w zakresie czynności, jakie wykonuje się realizując obowiązek szczepienia ochronnego. Zatem zaniechanie poddania się wspomnianemu badaniu lekarskiemu należy traktować, jako zaniechanie realizacji obowiązku szczepienia ochronnego.
W Polsce obowiązek wykonywania szczepień wynika wprost z aktów prawnych w randze ustawy oraz rozporządzenia takich jak: art. 68 ust 4 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu, a także rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. Przytoczone przepisy prawne wskazują jednoznacznie, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z mocy prawa i tym samym nie ma potrzeby konkretyzacji tego obowiązku w formie decyzji administracyjnej.
Strona wniosła zażalenie do organu odwoławczego wskazując, że organ pierwszej instancji naruszył:
1. art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej zobowiązanego - kiedy obowiązek zaszczepienia syna M1. przeciwko poszczególnym chorobom stał się - zdaniem wierzyciela - wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, iż obowiązek szczepień u małoletniego jest wymagalny i może być wykonany, a jedynie poprzestał na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych nie dokonując subsumpcji,
2. art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania - organ w żaden sposób nie odniósł się do naruszenia art. 4 ustawy o zapobieganiu,
3. art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego,
4. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego,
5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego stronie prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia 21 listopada 2024 r. nr OPES.906.149.2024.MJ utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji jako prawidłowe.
W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy w pełni zaakceptował i przyjął jako własne stanowisko przedstawione przez organ I instancji, nie zgadzając się z zarzutami podnoszonymi w zażaleniu.
W ocenie organu niezasadny jest zarzut naruszenia art. 4 ustawy o zapobiegniu, gdyż podstawą nałożenia obowiązków były przepisy rozporządzenia wydane na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu, nie zaś ww. art. 4 tejże ustawy.
Zdaniem organu drugiej instancji to strona nie poddając obowiązkowym szczepieniom ochronnym małoletniego naruszyła art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu, a nie wierzyciel obowiązku. Zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia z 27 września 2023 r. schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek oraz terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w rozporządzeniu.
Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że brak wymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym zachodzi jedynie wtedy, gdy istnieją niezależne od osoby zobowiązanej, trwałe lub czasowe przyczyny, przez które nie ma możliwości wykonania nałożonego obowiązku. Organ zgodził się z poglądem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2021 r. (sygn. akt III SA/Wa 1013/21), że: "przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu, np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej".
Strona w toku postępowania nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych i odraczającego wykonanie obowiązku szczepień ochronnych M1. P., z czego wynika, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym był wymagalny.
Odnosząc się do pkt 1 i 3 zażalenia organ odwoławczy podkreślił, że obowiązek zaszczepienia dziecka wynikał z mocy samego prawa i w tym zakresie nie ma obowiązku wydawania decyzji administracyjnej konkretyzującej ten obowiązek. Tym samym postępowanie dowodowe przeprowadzane przez organy inspekcji sanitarnej jest ograniczone w swym zakresie, w istocie rzeczy sprowadza się jedynie do ustalenia czy względem danej osoby obowiązek zaszczepienia stał się już wymagalny oraz czy obowiązek szczepień ze względów zdrowotnych nie został odroczony. Te czynności dowodowe organ I instancji wykonał.
Nadto organ wskazał, w postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym - zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są więc sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny.
W ocenie organu odwoławczego postępowanie organu pierwszej instancji było prawidłowo prowadzone, należytą starannością zebrano i oceniono materiał dowodowy zgromadzony w sprawie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie M. P., wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie postanowień oraz umorzenie postępowania, zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie następujących przepisów prawa:
1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu w zw. z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z rozporządzenia Ministra Zdrowia, mimo że zostało ono wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej;
2. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągniecie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż rozporządzenie Ministra Zdrowia zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej;
3. art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;
4. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego stronie skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Ponadto skarżący wniósł o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zapobieganiu z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 68 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie, skarżący wniósł o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 tej Konwencji. Z tego względu skarżący wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.
W uzasadnieniu wskazano, że obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej z uwagi na brak uwzględnienia jakichkolwiek danych epidemiologicznych jak zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (brak analizy zachorowalności na daną chorobę, brak zaleceń WHO w kierunku przymusu jakichkolwiek szczepień z uwagi na możliwość wystąpienia NOP).
Dalej skarżący przytoczył sentencję orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 dotyczącego stwierdzenia niezgodności z prawem wcześniejszego rozporządzania Ministra Zdrowia z 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych oraz przytoczyła wybrane orzecznictwo sądów administracyjnych, akcentując, że akt normatywny uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może być stosowany przez sąd do stanów faktycznych sprzed orzeczenia Trybunału.
Ponadto skarżący wskazał, że obowiązek szczepień w Polsce narusza również konstytucyjną zasadę proporcjonalności. Skoro bowiem w 25 krajach europejskich szczepienia mogą być dobrowolne bez szkody dla zdrowia publicznego, to znaczy to, że ustawodawca naruszył zasadę proporcjonalności wprowadzając obowiązek szczepień bez merytorycznego uzasadnienia mimo podobnej sytuacji epidemiologicznej. Zaskarżone przepisy, jak i § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r., naruszają art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zakresie jakim nakładają obowiązki na obywateli określone w komunikacie GIS, bez rozważenia innych rozwiązań w tym zakresie, które bazowałyby na dobrowolności szczepień i świadomej zgodzie na wykonanie tej procedury medycznej, przewidzianej przez art. 16 ustawy o prawach pacjenta.
Skarżący wyraził swoje stanowisko odnoście funkcjonującego w Polsce systemu szczepień ochronnych, to jest, że szczepienia powinny być dobrowolne, że szczepionki w zakresie ich bezpieczeństwa nie są właściwie badane, w tym nie są badane w zestawieniu z prawdziwym placebo, że w innych krajach w Europie funkcjonujące systemy szczepień są w ocenie strony lepsze, że liczba dawek szczepień, co roku zmienia się z uwagi na publikowany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych, do stosowania którego rodzice są przymuszani w drodze grzywien oraz że w Polsce nie ma systemu odszkodowawczego dotyczącego niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP), który byłby zadowalający.
W tym kontekście skarżący ponownie wskazał, że według jego oceny szczepienia w Polsce powinny być dobrowolne, zaś "państwo katolickie nie może narzucać swoim obywatelom konieczności szczepienia preparatem, w którego składzie znajdują się komórki abortowanych dzieci".
W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle ww. kryterium, stwierdził, że nie narusza ono przepisów prawa procesowego, ani prawa materialnego w stopniu, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w przedmiocie podniesionego przez stronę zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
W sprawie organ I instancji orzekł o oddaleniu zarzutu egzekucyjnego, a organ odwoławczy utrzymał w mocy to postanowienie, nie znajdując podstaw do uwzględnienia argumentacji zażalenia.
Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że w ocenie skarżącego zgłoszony przez niego zarzut braku wymagalności obowiązku powinien być przez organy uwzględniony i uznany za uzasadniony. Po drugie, z całokształtu wypowiedzi skarżącego wynika, że dokonana przez organy ocena zgłoszonego przez niego zarzutu jest nieprawidłowa i nie uwzględnia podnoszonej przez niego argumentacji.
Istota sporu w przedmiotowej sprawy sprowadza się zatem do ustalenia, czy podniesiony przez stronę skarżącą zarzut związany z egzekucją prowadzoną w celu wyegzekwowania obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym powinien podlegać uznaniu, czy też oddaleniu i czy dokonana przez organy w tym zakresie ocena była uzasadniona i nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania postanowienia z obrotu.
Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (art.33 § 2 u.p.e.a.).
Przepis art. art. 33 § 4 u.p.e.a. stanowi, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
Postępowanie dotyczące zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu nie dotyczy zatem sprawy administracyjnej, w której orzeczono o określonym obowiązku, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy - strony skarżącej), który może zakwestionować prowadzenie egzekucji wskazując m.in. na brak wymagalności obowiązku.
W niniejszej sprawie, strona skarżąca wniosła zarzut związany z prowadzeniem przez Wojewodę Pomorskiego postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym nr [...] wystawionym w dniu 25 lipca 2024 r., a dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym - poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Strona skarżąca zgłosiła tylko jeden zarzut, to jest zarzut braku wymagalności obowiązku, wskazując jako jego podstawę art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. Zgodnie z nomenklaturą i systematyką ustawy u.p.e.a. jest to zarzut braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny niż określone w art. 33 § 2 pkt 6 lit. a (brak wymagalności obowiązku w związku z odroczeniem terminu wykonania obowiązku) oraz art. 33 § 2 pkt 6 lit. b (brak wymagalności w związku z rozłożeniem na raty spłaty należności).
Należy zatem wskazać, że przez wymagalność zasadniczo rozumie się taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, iż obowiązek istnieje, ale jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości - nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej.
Sąd wskazuje, że uzasadnienia wniesionego zarzutu z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a., tj. innej przyczyny braku wykonalności obowiązku szczepień u dziecka, strona skarżąca upatrywała w zakwestionowaniu komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego jako źródła obowiązków w demokratycznym państwie prawa. Zdaniem strony nadto jako zobowiązany nie jest związany komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, który konkretyzuje wiek dziecka, jak również ilość dawek podlegających podaniu.
Podkreślić należy, że akta sprawy potwierdzają w sposób jednoznaczny, że strona odebrała upomnienie w dniu 4 grudnia 2023 r., a więc w czasie, gdy już utraciły moc niekonstytucyjne przepisy wskazane przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 oraz zrealizowano już wytyczne zawarte we wspomnianym wyroku, to jest potrzebę wydania nowego rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (co zrealizowano wydając rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. i rezygnując z określania obowiązku szczepień przy pomocy komunikatów GIS).
W ocenie Sądu, organy prawidłowo rozważyły podniesiony przez stronę zarzut dotyczący podstawy z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. i orzekły o jego oddaleniu. Organy prawidłowo w kontekście obowiązujących przepisów prawa odniosły się do argumentacji strony przede wszystkim w kontekście wymagalności obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Ocena organów w tym zakresie, była zaś w pełni prawidłowa.
Sąd podzielił stanowisko organów obu instancji, że zarzut ten w całości podlegał oddaleniu. Dokonana w tym zakresie ocena została obszernie przedstawiona w wydanych rozstrzygnięciach i nie budzi wątpliwości Sądu, co do jej zgodności z prawem.
Wbrew ocenie strony skarżącej, podnoszone przez nią argumenty pozostawały w okolicznościach tej sprawy - dotyczących już przecież realiów po wydaniu wyroku Trybunały Konstytucyjnego, a także realiów po dostosowaniu ustawodawstwa krajowego do wytycznych wynikających z przedmiotowego wyroku - bez wpływu na wymagalność obowiązku poddania dziecka szczepieniu, którego źródłem nie są komunikaty GIS.
Obowiązek ten wynika bowiem wprost z przepisów prawa, a okoliczności przedmiotowej sprawy, co zostało prawidłowo wykazane w zaskarżonym postanowieniu, świadczą po pierwsze, że stronie doręczono upomnienie wskazujące, że uchylenie się od obowiązku spowoduje wszczęcie egzekucji oraz, że strona nie zgłosiła się z dzieckiem na szczepienia. Strona nie przedłożyła zaświadczenia odraczającego szczepienia ani wierzycielowi, ani organowi egzekucyjnemu i takiego też zarzutu, ani twierdzenia nie podnosiła. Z akt sprawy wynika natomiast, że dziecko strony nie ma przeciwwskazań do obowiązkowych szczepień i dotychczas nie ma wykonanych szczepień.
Sąd podkreśla przy tym, że treść wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku podlegającego egzekucji jest jasna i zrozumiała – zobowiązanie dotyczyło poddania dziecka strony skarżącej – M1. P. (urodzonego w dniu [...] 2019 r., a więc mającej w chwili wystawienia tytułu wykonawczego ukończony 3. rok życia) obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, błonicy, tężcowi, krztuścowi (I, II, III dawka), poliomyelitis (I, II dawka), wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (I, II, III dawka), odrze, śwince, różyczce (I dawka).
Sąd podziela stanowisko organów, że obowiązek ten znajduje oparcie w przepisach prawa i był wykonalny.
Artykuł 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z ust. 2 w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoby niepełnoletniej) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny. Niewątpliwie osobą taką jest więc rodzic dziecka.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2 tej ustawy są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 ustawy wskazano ponadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.
Stosownie zaś do art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu, minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (ust. 10 pkt 1) oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (ust. 10 pkt 2) - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.
Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.
Powtórzyć należy, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu, skonkretyzowany został w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, wydanym na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu, które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia.
Powołane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.
W § 2 rozporządzenia wymieniono, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne:1) błonica; 2) gruźlica; 3) inwazyjne zakażenia Haemophilus influenzae typu b; 4) inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae; 5) krztusiec; 6) nagminne zapalenie przyusznic (świnka); 7) odra; 8) ospa wietrzna; 9) ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis); 10) różyczka; 11) tężec; 12) wirusowe zapalenie wątroby typu B; 13) wścieklizna; 14) zakażenia powodowane przez rotawirusy.
Jak podano wyżej, w rozporządzeniu określone zostały grupy osób, które ze względu na wiek lub inne okoliczności, obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym.
W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:
1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,
2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,
3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw: a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,
4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,
6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,
7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Z powyższego wynika, że obowiązek wykonania określonych szczepień ochronnych u dziecka strony skarżącej istnieje i w dacie wystawienia tytułu wykonawczego znajdował oparcie w przepisach ustawy oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży.
W tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, na brakujące szczepienia ochronne u dziecka strony.
Wskazane szczepienia zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia. Zgodnie ze schematem szczepień wszystkie wskazane dawki szczepień na ww. choroby są wykonywane odpowiednio: 24 h po urodzeniu (gruźlica), w 2 i 7 miesiącu życia (WZW typu B), w 2, 4, 6 miesiącu życia (błonica, tężec, krztusiec), w 4 i 6 miesiącu życia (Poliomyelitis), w 13-14 miesiącu życia (odra, świnka, różyczka). Niewątpliwie dziecko strony skarżącej jako osoba urodzona w dniu [...] 2019 r. w chwili wystawienia tytułu wykonawczego ukończyło zarówno 2, 4, 6, 7, 13 i 14 miesiąc życia, w których należy wykonać te szczepienia, a pomimo to nie została zaszczepiona określonymi dawkami szczepionek przeciwko ww. chorobom.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy poza sporem pozostaje, że dziecko strony skarżącej nie zostało zaszczepione, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie szczepień ochronnych.
Organy miały, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i obowiązujące przepisy, podstawy by wskazać, że strona uchyla się od poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Powyższe potwierdza przede wszystkim dokumentacja medyczna oraz fakt, że strona nie zgłosiła się na badanie kwalifikacyjne w celu poddania dziecka ww. szczepieniom ochronnym.
Dokumentem dającym podstawę do odroczenia szczepień ochronnych jest zaś wyłącznie zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, którego strona nie przedłożyła.
Organy administracji w stopniu wystarczającym wyjaśniły stan faktyczny sprawy, a wyniki swoich ustaleń organy przedstawiły w uzasadnieniach wydanych postanowień, które odpowiadały wymogom ustawy i odniosły się do kwestii podnoszonych przez stronę w piśmie inicjującym postępowanie, to jest wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom. Sąd wskazuje, że w zaskarżonym postanowieniu poprzez ustosunkowanie się do konkretnej argumentacji zażalenia, dokonano jednoczesnej analizy zgłoszonych we wniosku zarzutów braku wymagalności obowiązku. Oceny tej, jak wskazano wyżej, dokonano prawidłowo.
Analiza przywołanych wyżej aktów prawnych wskazuje, że wymienione w tytule wykonawczym szczepienia biorąc pod uwagę wiek dziecka skarżącego były w sprawie wymagalne.
W związku zaś z zarzutem naruszenia art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu (poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z rozporządzenia Ministra Zdrowia) konieczne jest wskazanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. SK 81/19.
Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Przepisy wymienione we wskazanym zakresie tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Trybunał umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.
Trybunał wyjaśniając skutki wyroku wskazał, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 ustawy o zpobieganiu w związku z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny bowiem pełni rolę sądu prawa i zgodnie z wolą ustrojodawcy nie ma kompetencji prawotwórczych.
Zdaniem Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o zpobieganiu, jak i § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia. Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia i rozważenie przez ministra właściwego ds. zdrowia określenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.
W stanie prawnym mającym zastosowanie w sprawie organ prawidłowo odnotował, że w dniu 27 września 2023 r. Minister Zdrowia wydał rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, obowiązujące od 1 października 2023 r. Na mocy tegoż rozporządzenia, w załączniku nr 1 wydanym na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia, określono schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży poprzez wskazanie liczby dawek, terminy szczepień podstawowych i przypominających z uwzględnieniem wieku osób objętych obowiązkiem szczepień. Prawidłowo w zaskarżonym postanowieniu organ stwierdził, że pomimo wymagalnego terminu poddania dziecka obowiązkowi szczepienia ochronnego, strona skarżąca nie wykonała ciążącego na niej obowiązku.
Na dzień wystawienia upomnienia, tytułu wykonawczego, jak i na dzień wniesienia zarzutów na terytorium RP obowiązywało - jako akt powszechnie obowiązujący - podjęte w wyniku wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ww. rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r., wydane na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu, które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia.
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu, skonkretyzowany został w rozporządzeniu wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego. Rozporządzenie to wprowadzone zostało do systemu prawnego RP już po wydaniu omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. (SK 81/19) i stanowi formę dostosowania ustawodawstwa krajowego do wytycznych wynikających z tegoż wyroku. Nie ma więc podstaw do kwestionowania jego legalności.
W dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule wykonawczym szczepienia były więc w stosunku do dziecka skarżącego obowiązkowe i wymagalne. W ocenie Sądu, nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu w zw. z § 3 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. w kontekście osiągnięcia przez dziecko strony skarżącej przedziału wiekowego. Powołane przez organ przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane w celu wyjaśnienia powszechnego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Obowiązujące przepisy gwarantują ochronę zdrowia osoby podlegającej szczepieniom i stanowią istotny element ochrony zdrowia społeczeństwa. Nie został naruszony art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a., gdyż w obowiązującym stanie prawnym harmonogram szczepień określa nie komunikat GIS, lecz załącznik do aktualnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Zdrowia, czyli aktu prawnego powszechnie obowiązującego.
Ponadto, wbrew twierdzeniu zawartemu w skardze, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie narusza przepisów art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Uzasadnienie zawiera bowiem ustalenia faktyczne poczynione na podstawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wskazanie prawnej podstawy zgodnie z obowiązującymi zasadami subsumpcji. W sprawie nie jest sporne, że dziecko nie zostało poddane szczepieniom obowiązkowym, a strona skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego przeciwwskazania medyczne do wykonania szczepień.
W sprawie nie doszło także do naruszenia przez organy rozpoznające zarzut egzekucyjny art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. W sprawie wytłumaczono szczegółowo źródło obowiązku skarżącego. Okoliczność, że skarżący, co do zasady kwestionuje w ogóle dopuszczalność i celowość wprowadzania w ustawodawstwie polskim obowiązku szczepień jako takiego, nie stanowi o naruszeniu przez organy przy rozpatrywaniu zarzutu z art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a. przepisów Konstytucji RP oraz Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Sąd wskazuje, że podziela w pełni stanowisko, iż konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 31 oraz art. 47 Konstytucji RP ani art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ustrojodawca w art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) obowiązane jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Tak dobro dziecka, jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu , ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Obowiązek poddania osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki, a materia dotycząca szczepień ochronnych nie znajduje się w jakimkolwiek związku ze sferą prywatności jednostki. Ponadto, wskazywany przez stronę brak w jej ocenie odpowiedniej regulacji prawnej systemu odszkodowań, czy też wiarygodnego rejestru niepożądanych odczynów poszczepiennych, nie daje podstaw do postawienia zarzutu naruszenia wskazanych wyżej przepisów konstytucyjnych i przepisów Konwencji.
W ramach postępowania zainicjowanego zarzutem skarżącego w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (wniesionym w dniu 5 września 2024 r.) w żaden sposób nie można uznać, że wskazane normy zostały naruszone. Nie doszło zatem do obrazy przepisów Konstytucji RP jak i obrazy przepisu art. 8 ust. 1 Konwencji, bowiem przy jego wykładni uwzględnić należy ust. 2, który stanowiąc o poszanowaniu życia prywatnego i rodzinnego wyznacza jego granice, przyjmując, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia.
Odnosząc się finalnie do zgłoszonego w skargi wniosku o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, czy rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. jest zgodne z ustawą, na podstawie której zostało wydane oraz czy jest zgodne z Konstytucją, Sąd nie uznał tego wniosku za zasadny we wskazanym zakresie. W analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Tak jak wyjaśniono, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Ponadto ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm dla stwierdzenia czy w indywidualnym przypadku nie istnieją przeciwskazania do szczepienia. Jak wskazano wyżej strona skarżąca nigdy nie wykazała aby dziecko legitymowało się odroczeniem szczepień, o takim odroczeniu musiała by też powiadomić organy inspekcji sanitarnej. Nie wydaje się zatem, aby przyjęte rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka.
Przede wszystkim jednak Sąd wskazuje, że nie można tracić z pola widzenia, iż podnosząc zarzut egzekucyjny strona zdawała się w ogóle nie dostrzegać, że obowiązuje już nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2023 r. Przeciwnie wskazywała, że w jej przypadku obowiązek poddania szczepienia wynikał z niekonstytucyjnych komunikatów GIS, o których mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. Po raz kolejny należy więc wskazać, że istota przedmiotowej sprawy musi się wyrażać w ocenie tego jak organy odniosły się do argumentów strony wskazywanych w zarzucie inicjującym postępowanie, a nie wskazanych jako nowe na etapie skargi.
Dodać też należy, w związku z zarzutem przekroczenia delegacji ustawowej przy wydaniu aktualnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r., że zarówno kontrola organu odwoławczego, jak i kontrola sądowoadministracyjna mogły odnosić się wyłącznie do kwestii zarzutów zgłoszonych przez skarżącego w sprawie egzekucji administracyjnej przed organem pierwszej instancji, tj. takich, które zainicjowały przedmiotowe postępowanie incydentalne. Jeżeli zarzuty nie zostały zgłoszone, to nie mogły być rozpatrywane. Zarzuty te nie mogą być następnie, jako całkowicie nowe, zgłaszane ani na etapie zażalenia, ani na etapie skargi. Uzupełnienie dotychczasowej argumentacji, o której wspomina w skardze strona odnosząc się już do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r., wskazujące na naruszenie delegacji ustawowej (abstrahując od przyczyn takiego przekonania), stanowi w istocie zgłoszenie nowego zarzutu. Tak skonstruowany zarzut nie był bowiem w ogóle formułowany w piśmie inicjującym postępowanie incydentalne w sprawie zgłoszonego przez stronę jedynego zarzutu, to jest zarzutu podniesionego w oparciu o art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. Takie działanie jest natomiast spóźnione, a jako takie nie zasługuje na aprobatę.
Podobnie, z uwagi na powyższe, Sąd nie znalazł podstaw do zwrócenia się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o dokonanie wykładni treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Należy w tym miejscu wskazać, że sprawa dotycząca interpretacji lub stosowania praw i wolności gwarantowanych w Konwencji i jej protokołach dodatkowych może stać się przedmiotem tzw. opinii doradczej Trybunału wydawanej na żądanie sądu pytającego, niemniej wskazany instrument wynika z przepisów Protokołu nr 16 do Konwencji, którego Rzeczpospolita Polska dotąd nie ratyfikowała. W związku z tym, pomimo że Protokół ten wszedł w życie z dniem 1 sierpnia 2018 r., nie ma on w polskim porządku prawnym charakteru aktu obowiązującego.
Nadto w ocenie Sądu zasadnym jest wskazanie, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania przepisów czeskich dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Nadto, wszystkie zaskarżone w niniejszej sprawie szczepienia dotyczyły małych dzieci - Trybunał podkreślił w tej mierze, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko dziesięciu chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała (zob.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).
Na marginesie wskazać należy, że prawidłowości podjętego przez organ rozstrzygnięcia nie podważają także rozważania strony na temat dobrowolności szczepień w innych państwach, zasadności wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych bez jednoczesnego powołania funduszu odszkodowawczego, jak również rejestracji niepożądanych odczynów poszczepiennych. Stwierdzić należy bowiem, że obowiązek szczepień ochronnych w Polsce jest uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych. Przy czym, jak zasadnie wskazał NSA w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami kodeksu wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.
W zakresie wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją RP art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2, art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i 2, ust. 11 ustawy o zapobieganiu, Sąd podzielił pogląd ukształtowany w jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, zgodnie z którym wyłącznie wątpliwości sądu, a nie skarżącego, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej. Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym we wnioskowanym w skardze zakresie. W ocenie Sądu, obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje bowiem wskazywane w Konstytucji powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (zob. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 934/17).
Sąd nie znalazł także podstaw by zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, gdyż Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zajmuje się wyłącznie wykładnią prawa unijnego i nie obejmuje traktatów międzynarodowych. Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności pozostaje traktatem Rady Europy, do którego Unia Europejska nie przystąpiła.
Reasumując, Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Organy administracji obu instancji słusznie uznały, że zarzuty podniesione przez stronę skarżącą nie zasługują na uwzględnienie. Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło