III SA/Gd 158/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 15 października 2018 r. nr[...]. Decyzją z dnia 15 października 2018 r. Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 2 pkt 11, art. 4, art. 5, art. 7, art. 13, art. 18, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm. – dalej jako: "ustawa"), odmówił A. B. przyznania świadczenia wychowawczego na M. B. W uzasadnieniu organ wskazał, że strona wnioskowała o przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, zaś dochód miesięczny rodziny w przeliczeniu na osobę w roku kalendarzowym 2017 wyniósł 839,16 zł, co w świetle art. 5 ust. 3 ustawy oznacza, że przekroczone zostało kryterium dochodowe wynoszące 800 zł. Strona odwołała się od decyzji organu I instancji wskazując na swą trudną sytuację rodzinną i materialną, a nadto podkreślając, że ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie przewiduje możliwości uwzględnienia sytuacji szczególnych. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 stycznia 2019 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji dokonując oceny spełnienia przesłanek kryterium dochodowego określonych przepisami art. 5 ust. 3 i art. 7 ust. 1-3 ustawy w przypadku świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, wykazał brak zachowania przesłanki określonej w art. 5 ust. 3 ustawy. Wobec przekroczenia kryterium dochodowego, nawet w nieznacznym stopniu, organ I instancji był zobligowany odmówić przyznania świadczenia. A. B. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej zmianę i uwzględnienie jej wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: – naruszenie przepisów dotyczących sposobu wyliczenia dochodu, którego podstawą powinna być umowa o pracę, – pominięcie ciężkiej choroby skarżącej i ponoszonych w związku z tym kosztów, – naruszenie zasad współżycia społecznego w związku z okolicznościami odnoszącymi się do sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej, – sprzeczność z zasadami polityki państwa w wychowaniu dzieci , – brak spójności orzeczenia Kolegium co do wysokości dochodu, polityki rodzinnej państwa, wykazania dochodu i strat jaką rodzina skarżącej ponosi z powodu błędnego i niezasadnego orzeczenia odmawiającego przyznania świadczenia na dziecko, skoro skarżąca zyskała 39,16 zł a straciła 6000 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje : W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.) wprowadziła do polskiego systemu prawnego świadczenie wychowawcze jako nową formę wsparcia pochodzącego z środków publicznych, skierowanego do rodzin wychowujących dzieci. Jak wynika z uzasadnienia jej rządowego projektu ma ona zmniejszyć obciążenia finansowe rodzin związane z wychowywaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci. Założenia te realizują przepisy art. 5 ustawy, zgodnie z którymi świadczenie wychowawcze przysługuje w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (ust. 1), lecz na pierwsze dziecko tylko wówczas, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł (ust. 3), przy czym jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.200,00 zł (ust. 4). W niniejszej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a (art. 2 pkt 2 ustawy). Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tj. Dz.U. z 2018, poz.2220 ze zm.) stanowi w art. 3 pkt 1 lit a , że Ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jak wynika z art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dla ustalenia wysokości dochodu istotne są dochody uzyskane w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że istotne są dochody uzyskane w 2017 r. Sąd uznał za prawidłowe ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji dotyczące dochodu skarżącej za 2017 r. , albowiem dochód ten sprowadzał się do wynagrodzenia skarżącej z tytułu umowy o pracę. Po weryfikacji informacji zawartych w rejestrach elektronicznych organy ustaliły, że dochód netto (po odliczeniu od przychodu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i należnego podatku dochodowego) wyniósł 30.209,59 zł, co po uwzględnieniu trojga członków rodziny dało miesięczny średni dochód na osobę w rodzinie w wysokości 839,16 zł. Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem potrzeb życiowych. Stwierdzenia wobec powyższego wymaga, że przepis art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483 ze zm.), powoływanej dalej jako Konstytucja RP stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Art. 8 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, zaś zgodnie z art. 8 ust. 2 jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Z powyższych przepisów Konstytucji RP wywodzi się, że wykładnia prokonstytucyjna jest nie tylko prawem, ale i obowiązkiem każdego sądu. Wykładnia celowościowa nakazuje przy interpretacji przepisów ustawy uwzględniać jej cel. Jak wskazał w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 7 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 889/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych), "sąd administracyjny rozpoznając sprawę nie może poprzestać na wykładni językowej (gramatycznej) przepisu prawa, którego zastosowanie ocenia, jeśli mogłaby ona prowadzić do rezultatu niezgodnego z celem ustawy i regulacjami konstytucyjnymi. Rzeczą sądu administracyjnego jest dokonanie takiej interpretacji przepisów prawa, by wyinterpretowana z nich norma prawna dała się pogodzić zarówno z najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej w postaci Konstytucji jak i z celem danej regulacji". Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić. W okolicznościach niniejszej sprawy podkreślenia wymaga, że kwota 39,16 zł, która odpowiada przekroczeniu przez skarżącą kryterium dochodowego, stanowi niespełna 4,9 % tego kryterium, a zatem jest nieznaczna, zaś rzeczywista wartość nabywcza tej kwoty jest niewielka w porównaniu z miesięcznymi kosztami wychowania dziecka. Przekroczenie kryterium dochodowego o taką właśnie wartość pozbawiło natomiast skarżącą możliwości uzyskania materialnej pomocy Państwa w wychowaniu dziecka w wysokości ponad 12-krotności wartości tego przekroczenia co miesiąc. Koszty zaspokojenia potrzeb życiowych dzieci – a takiemu celowi m.in. ma służyć świadczenie wychowawcze – są znaczne. W ocenie Sądu nie sposób jest zatem przyjąć, że – w okolicznościach niniejszej sprawy - wskazany przez ustawodawcę cel został osiągnięty, skoro roczna wartość świadczenia wychowawczego, które byłoby skarżącej przyznane na pierwsze dziecko - gdyby nie przekroczenie kryterium dochodowego miesięcznie o 39,16 zł - wyniosłaby 6.000 zł, a zatem pozwoliłaby w wysokim stopniu zaspokoić najistotniejsze potrzeby dziecka. Nieznaczne przekroczenie kryterium dochodowego, w wysokości nie mającej dla budżetu 3-osobowej rodziny znaczącej wartości nabywczej, przekreśla w tym przypadku całkowicie cel ustawy, jakim jest częściowe pokrycie przez Państwo wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Innymi słowy sytuacji, w której nieznaczne przekroczenie kryterium dochodowego - arbitralnie i sztywno ustalonego przez ustawodawcę - uniemożliwia rodzinie nabycie prawa do pomocy Państwa, mającej na celu pokrycie znaczącej części wydatków związanych z wychowaniem dziecka, nie da się pogodzić ani z celem ustawy, ani z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej. Reasumując należy stwierdzić, że przepis art. 5 ust. 3 ustawy musi być interpretowany w ten sposób, że przekroczenie określonego w nim kryterium dochodowego o kwotę pozbawioną z punktu widzenia kosztów wychowania dzieci jakiegokolwiek ekonomicznego znaczenia nie stoi na przeszkodzie przyznaniu świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko na podstawie powołanego przepisu. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego w takim przypadku pozostawałaby bowiem w rażącej sprzeczności zarówno z celem ustawy, jak i z urzeczywistnianymi przez Rzeczpospolitą Polską, zgodnie z art. 2 Konstytucji RP, zasadami sprawiedliwości społecznej. Mając na uwadze powyższe Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Organy, przy ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej będą miały na uwadze powyższe wskazania. .