III SA/Gd 17/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski,, Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Anna Zegan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi P.D. na decyzję Inspektora Sanitarnego [...] z dnia 3 sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Inspektora Sanitarnego [...] z dnia 1 czerwca 2006 r., nr [...], 2. zasądza od Inspektora Sanitarnego [...] na rzecz adwokat A.I. 307, 80 zł (trzysta siedem złotych i osiemdziesiąt groszy, w tym 22% podatku VAT) tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu. Decyzją z dnia 23 lutego 2005 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny [...], działając m. inn. na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 1998 r., Nr 90, poz. 575 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) nie stwierdził u P.D. choroby zawodowej - choroby skóry wymienionej w pozycji 18 przedmiotowego rozporządzenia. W uzasadnieniu do decyzji organ I instancji wskazał, że decyzja wydana została w oparciu o orzeczenia lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy [...] z dnia 9 września 2004r. i Instytutu Medycyny Pracy [...] z dnia 10 grudnia 2004r. oraz kartę oceny narażenia zawodowego sporządzoną w dniu 22 lutego 2005r. Z wymienionych dokumentów wynika, że P.D. pracował w latach 1975-1995 oraz 1997-2002 w "A" na stanowiskach: hydraulik, palacz, ślusarz, konserwator. Praca polegała m.in. na przeglądach bieżących i remontach sprężarek, wymianie oleju, smaru, konserwacji zaworów olejem i towotem. W czasie wykonywania pracy miał kontakt z olejami i smarami. W orzeczeniach WOMP [...] oraz IMP [...] rozpoznano u pacjenta jednostkę chorobową, która nie figuruje w wykazie chorób zawodowych. Decyzję organu I instancji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej organ II instancji utrzymał w mocy decyzją z dnia 6 kwietnia 2005 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 10 listopada 2005r., uchylił decyzję organów obu instancji, wskazując w uzasadnieniu, że opinie lekarskich jednostek orzeczniczych I i II stopnia nie są zbieżne i jednoznaczne. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, w związku z wytycznymi zawartymi w wyroku, organ I instancji zwrócił się do lekarskich jednostek orzeczniczych I i II stopnia o opinie uzupełniające. Według opinii lekarskich nie znaleziono związku przyczynowego między stwierdzonymi zmianami chorobowymi, a wykonywaną przez skarżącego pracą zawodową. Organ I instancji wydał ponownie decyzję odmowną w dniu 1 czerwca 2006 roku. Uznano, że stwierdzone zmiany nie są wywołane przez zawodowe czynniki alergiczne i nie figurują w wykazie chorób zawodowych. W odwołaniu P. D. wskazał, iż przepracował 37 lat, w tym 30 lat w warunkach szkodliwych dla zdrowia. W pracy zajmował się obsługą sprężarek i był narażony na hałas, wibracje, oleje i smary. Decyzją z dnia 3 sierpnia 2006 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny [...], na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Organ odwoławczy ponownie wskazał, iż karta oceny narażenia zawodowego została sporządzona przez jednostkę uprawnioną, wynika z niej zaś, iż odwołujący pracował w latach 1975-1995 oraz 1997-2002 w "A" na stanowiskach: hydraulik, palacz, ślusarz, konserwator w kontakcie z olejami i smarami. Lekarskie jednostki orzecznicze I i II stopnia nie zakwalifikowały jako choroby zawodowej stwierdzonego u skarżącego schorzenia. W opinii uzupełniającej WOMP [...] z dnia 23 maja 2006r. podał, że przed wydaniem orzeczenia ustalono rodzaje narażenia zawodowego występujące na stanowiskach pracy P.D. tj. smary i oleje silnikowe. Po wykonaniu testów płatkowych, z uwzględnieniem wszystkich wskazanych czynników i ich składników, uzyskano wyłącznie wyniki negatywne co oznacza, że skarżący nie jest uczulony na alergeny występujące w środowisku pracy. W badaniu dermatologicznym nie rozpoznano żadnych zmian o charakterze alergicznym. W opinii uzupełniającej orzeczenie IMP [...] wskazał, iż rozpoznanie drożdżycy płytek paznokciowych rąk postawiono w oparciu o obraz kliniczny oraz dodatkowe badanie mikologiczne ( posiew z zeskrobin z płytek paznokciowych). W posiewie wyhodowano grzyb drożdżopodobny - candida albicans, którym zakażenia są dość częste w populacji generalnej; mogą mieć również charakter zawodowy, jeśli wykonywana praca wymaga częstego moczenia rąk, wykonywana jest w środowisku wilgotnym, często przy obecności innych czynników ułatwiających rozwój drożdżaków (np. wysoka zawartość cukru). Takie warunki środowiskowe spotyka się u praczek, pracowników gastronomii, robotników przemysłu cukierniczego, pracowników suszarni itp. Drugą grupą pracowników, u których zakażenie drożdżakowe płytek paznokciowych rąk może mieć charakter zawodowy, stanowią osoby pracujące w kontakcie z materiałem zakaźnym np. pracownicy laboratoriów mikologicznych, lekarze, pielęgniarki, salowe. Warunki środowiska pracy P. D. nie spełniają tych kryteriów, a zatem nie można rozpatrywać tego przypadku w aspekcie choroby zawodowej. Organ orzekający wyjaśnił, że rozpoznania WOMP [...] tj. - zmiany dystroficzne paznokci oraz IMP [...] tj. - drożdżyca paznokci, nie są rozbieżne. Zmiany dystroficzne to są zmiany deformująco - przerostowe płytki paznokciowej, bez ustalenia ich przyczyny. IMP [...] po badaniach mikologicznych stwierdził, że przyczyną zmian dystroficznych paznokci jest zakażenie drożdżakowe. W opinii IMP [...] wskazano nadto, iż dodatni test z parafenylenodiaminą (syntetycznym czarnym barwnikiem) nie dał podstaw do rozpoznania choroby zawodowej paznokci badanego, gdyż barwnik ten może wywołać alergię kontaktową charakteryzującą się wystąpieniem zmian rumieniowo-grudkowych na skórze, a nie wywołuje chorób paznokci. W kolejnej skardze do Sądu P.D. zakwestionował opisaną decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...] wskazując, iż w ciągu pracy zawodowej narażony był na bezpośredni kontakt ze smarami i olejami oraz innymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia skóry i paznokci. Skarżący wskazał na szkodliwe środowisko pracy tj. wykonywanie pracy w wilgoci, konieczność częstego moczenia rąk oraz hałas. W skardze P. D. opisał przebieg swojej pracy zawodowej, wymieniając występujące w środowisku pracy czynniki narażenia zawodowego takie jak moczenie rąk w gorącym i zimnym oleju, smarach, emulsji, parafinie i lateksie. Skarżący zarzucał niespójną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, niewyjaśnienie przez organ sprzeczności w dwóch orzeczeniach stanowiących podstawę decyzji organów obu instancji. Zarzucał, iż przyczyną schorzenia były czynniki chemiczne i mechaniczne. Podał, że dwukrotnie był poddany badaniu mającemu ustalić wrażliwość na lateks, a wyniki badań były rozbieżne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 24 stycznia 2007 roku skargę P. D. oddalił. Sąd wyjaśniał, miedzy innymi, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w stosownym orzeczeniu lekarskim (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2000, I SA 2334/99, z dnia 8 listopada 2000 r., I SA 664/00, z dnia 11 grudnia 2001 r., I SA 746/99 – nie publ., z dnia 24 lutego 1998 r., I SA 1520/97, publ. ONSA 1998/4/150). Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie przyjmuje, iż bez orzeczenia lekarskiego (opinii) bądź sprzecznie z nim organ nie może dokonać rozpoznania choroby; tym samym oznacza to, iż ustalenie jednego z ważnych elementów zaliczenia schorzenia do choroby zawodowej uzależnione jest od treści specjalistycznego orzeczenia lekarskiego. Takie stanowisko zostało przedstawione m.in. w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002 r. (OPS 3/02, publ. ONSA 2003/1/4). Za chorobę zawodową może zostać uznana wyłącznie choroba wymieniona w wykazie, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych określa prawną definicję choroby zawodowej. W pozycji 18 przedmiotowego wykazu chorób zawodowych znajdują się wymienione z nazwy choroby skóry. O ile zatem zachodzi związek przyczynowy pomiędzy zachorowaniem na w/w chorobę a szkodliwymi czynnikami dla zdrowia występującymi w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy, to mamy do czynienia co do zasady z chorobą zawodową. W sprawie nikt nie kwestionuje faktu zmian chorobowych paznokci P. D. Postępowanie stanowiące przedmiot kontroli prowadzone było po uchyleniu wyrokiem WSA w Gdańsku z dnia 10 listopada 2005r. decyzji organów obu instancji. Zarówno Sąd jak i organy inspekcji sanitarnej z mocy art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, związane były oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w powołanym orzeczeniu. Zdaniem Sądu organy inspekcji sanitarnej wykonały wytyczne zawarte w wyroku. Uzupełniły materiał dowodowy poprzez dodatkowe wyjaśnienia opinii specjalistów z zakresu medycyny pracy. W ocenie Sądu, wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego, opinie wyjaśniały z jakich przyczyn warunków pracy skarżącego nie można uznać za źródło powstałych u skarżącego zmian chorobowych w obrębie paznokci. Opinie były zbieżne w zakresie wniosków i przesłanek do nich prowadzących. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy [...] (opinia uzupełniająca z dn.23.05.06r.) stwierdził na podstawie badań testowych, iż ustalone w toku postępowania czynniki narażenia zawodowego nie są przyczyną schorzenia stwierdzonego u skarżącego. Podobne wnioski, w opinii znacznie precyzyjnie uzasadnionej - z dnia 24 maja 2006r., zawarł Instytut Medycyny Pracy [...] stwierdzając, iż w środowisku pracy skarżącego nie występowały czynniki narażenia zawodowego mogące stanowić źródło schorzenia, gdyż jak wskazywał w toku postępowania prowadzonego przez organy, P.D., i jak wynikało z dokumentacji warunków pracy – skarżący w środowisku był przede wszystkim narażony na smary, oleje, towot, lateks, parafinę i rozpuszczalniki. Skarżący co prawda podawał, że narażony był szczególnie na wilgoć i wysoką temperaturę, gdy pracował w charakterze montera rurociągów i centralnego ogrzewania, ale jednocześnie z jego oświadczeń składanych w toku postępowania wynikało, że w momencie podejmowania pracy w "A" był zdrowy. Z karty oceny narażenia zawodowego wynikało, że w charakterze montera pracował przed zatrudnieniem w "A". Czynnik wilgoci występujący w warunkach wykonywanej przez skarżącego pracy, był brany pod uwagę przez lekarzy orzeczników jako związany z charakterem i rodzajem zawodu wykonywanego przez skarżącego, a zatem również do tego faktu znajduje się odniesienie w opinii IMP [...], w której jednoznacznie stwierdzono, iż praca w wilgotnych warunkach jaką wykonywał skarżący nie jest charakterystyczna dla grupy zawodowej, u której źródłem wymienionej choroby zawodowej jest praca w takich warunkach. Czyli - zawód wykonywany przez skarżącego nie należy do grupy zawodów, w której praca w wilgoci stanowi przyczynę zakażenia drożdżakowego płytek paznokciowych rąk o charakterze zawodowym. Jednocześnie wskazano, iż zakażenia tym patogenem są dość częste w populacji generalnej, a zatem nie pozostają w związku z podłożem zawodowym. Z powyższej opinii wynikało także, iż źródłem choroby nie mogą być uszkodzenia mechaniczne. Sąd nie podzielił zasadności zarzutu odnoszącego się do prawidłowości badań w IMP [...], gdyż skarżący nie zgłaszał zastrzeżeń i wątpliwości w tym zakresie w toku postępowania przed organami inspekcji sanitarnej, a nawet w skardze do Sądu. Zgłoszenie zastrzeżeń co do sposobu prowadzenia badania przez lekarskie jednostki orzecznicze na etapie postępowania sądowego bez żadnego poparcia zgłaszanych nieprawidłowości w zebranym materiale dowodowym, nie mogło odnieść zamierzonego skutku albowiem Sąd nie ma możliwości stwierdzenia, czy w istocie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, Sąd na mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. Opisany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku uchylony został, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2007 roku w sprawie II OSK 729/07. W uzasadnieniu do wyroku Sąd napisał, między innymi, że już po wydaniu opinii lekarskich skarżący - w piśmie z dnia 5 stycznia 2007 roku - szczegółowo przedstawił wieloletni przebieg pracy zawodowej i podniósł, ze okresowo, oprócz narażenia na środki chemiczne, pracował w wilgotnym środowisku pracy, w wysokiej temperaturze. W toku postępowania przed organami inspekcji sanitarnej składał wnioski dowodowe, których organy nie uwzględniły, kwestionował prawidłowość dokonanych ustaleń co do narażenia zawodowego na powstanie choroby. W tej sytuacji decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, czego nie dostrzegł Sąd I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Postępowanie sądowoadministracyjne regulowane jest przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). W art. 153 przywołana ustawa (zwana dalej p.p.s.a.) stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, m.innymi, że wskazania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego są wiążące zarówno dla Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, ponownie rozpatrującego sprawę, po uchyleniu wyroku tego sądu w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej, jak i to, że wskazania te są wiążące dla organów administracji, rozpatrujących ponownie sprawę. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy należy wskazać, że w uzasadnieniu do wyroku z dnia 14 listopada 2007 roku Naczelny Sąd Administracyjny zarzucił, że postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonych decyzji, w tym – w szczególności postępowanie dowodowe w sprawie choroby zawodowej P.D., przeprowadzone zostały z uchybieniami, a naruszenia prawa mogły mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie. W szczególności wątpliwości budzi prawidłowość ustaleń co do przebiegu zatrudnienia skarżącego i oceny narażenia zawodowego. Celem wyjaśnienia tych okoliczności w sposób jednoznaczny należy zatem wezwać skarżącego do wykonania obowiązku należytego udokumentowania przebiegu pracy zawodowej i związanego z tym narażenia zawodowego. Uzyskana w ten sposób wiedza stanowić winna podstawę do opracowania bardziej szczegółowego wywiadu środowiskowego celem przedstawienia wszystkich szkodliwych czynników występujących w środowisku pracy P. D. pod ocenę lekarskich jednostek orzeczniczych. Skoro w opiniach lekarskich wskazano, że schorzenie rozpoznane u P. D. mogło zostać spowodowane działaniem czynników szkodliwych w środowisku pracy, lecz lekarze rozpoznający chorobę nie mieli pełnego wglądu w warunki pracy skarżącego, to przedstawienie wszystkich informacji na temat warunków pracy P.D. może wpłynąć na treść orzeczeń lekarskich. Przed przystąpieniem do uzupełniania obrazu warunków pracy skarżącego należy P.D. poinformować, stosownie do treści art. 9 kpa, że podanie pełnych danych na temat zatrudnienia i istniejących warunków pracy, będzie mieć wpływ na wynik postępowania o stwierdzenie choroby zawodowej u skarżącego. Należy również wezwać skarżącego do wskazania znanych skarżącemu dowodów, mogących przyczynić się do pełnego wyjaśnienia sprawy. Opisane okoliczności winne być również dowodzone za pomocą środków dowodowych przeprowadzonych przez organy z urzędu. Obowiązki w tej materii wynikają z przepisów § 2 ust.4,§ 6 ust.2 pkt. 4 i § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.115). Mając na uwadze opisane wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit. c p. p. s. a. zaskarżone decyzje organów obu instancji uchylił. O kosztach orzeczono w myśl art. 250 tej ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1348 ze zm.).