III SA/Gd 18/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2015 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Rektora Politechniki [...] z dnia 28 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału [...] Politechniki [...] z dnia 13 października 2014 r. nr [...]; 2) zasądza od Rektora Politechniki [...] na rzecz skarżącej M. K. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Zaskarżoną decyzją z dnia 28 października 2014 r. (nr [...]) Rektor Politechniki [...] utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] Politechniki [...] z dnia 13 października 2014 r. (nr [...]), którą skreślono M. K. z listy studentów Wydziału [...]. W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia 13 października 2014 r. (nr [...]) Dziekan Wydziału [...] Politechniki [...], na podstawie art. art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej: "k.p.a." oraz § 26 Regulaminu stacjonarnych i niestacjonarnych studiów wyższych na Politechnice [...] uchwalonego przez Senat Politechniki [...] uchwałą z dnia 26 marca 2014 r. nr 179/2014/XXIII, skreślił M. K. z listy studentów Wydziału [...] w roku akademickim 2014/2015 na kierunku [...], w związku z brakiem postępów w nauce. W uzasadnieniu organ wskazał na treść art. 190 ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i podał, że studentka posiada dług 20 punktów, co stanowi podstawę do skreślenia jej z listy studentów. W odwołaniu od tej decyzji studentka prosiła o wznowienie studiów. Podała, że przyczyną problemów z terminowym zaliczeniem zajęć była druga ciąża, która zakończyła się urodzeniem córki w dniu 5 lipca 2014 r. Z uwagi na fakt, że jej mąż pracuje w Norwegii bezpośrednio przed porodem wyprowadziła się z Polski i od tego czasu stale zamieszkuje w O. Po rozpatrzeniu odwołania Rektor Politechniki [...] decyzją z dnia 28 października 2014 r. (nr [...]), na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. i § 36 Regulaminu stacjonarnych i niestacjonarnych studiów wyższych na Politechnice [...], utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji stwierdzając, że brak jest podstaw do uchylenie tej decyzji. M. K. zaskarżyła powyższą decyzję Rektora Politechniki [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa procesowego, tj.: 1. art. 107 § 1-3 k.p.a. poprzez brak faktycznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w szczególności brak szczegółowego wskazania na czym polega rzekomy brak postępów w nauce skarżącej; 2. art. 7 k.p.a. poprzez uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej polegające na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego oraz nieuwzględnieniu słusznego interesu obywatela, w szczególności poprzez: - brak wskazania podstaw faktycznych wydania decyzji, - pominięcie wszelkich dowodów, argumentów i faktów wskazanych przez skarżącą obiektywnie usprawiedliwiających problemy z terminowym przystępowaniem do niektórych z terminów - stan zagrożonej ciąży, a następnie okres połogu uniemożliwiający jej normalne funkcjonowanie; - oparcie się jedynie na niedookreślonym argumencie - braku postępów w nauce; 3. art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania wbrew zasadzie polegającej na pogłębianiu zaufania obywateli do organów Państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli, w szczególności poprzez niepogłębianie materiału dowodowego, pominięcie wniosków dowodowych skarżącej; 4. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego zebrania i rozważenia materiału dowodowego oraz zaniechanie realnego dokonania ustalenia przyczyn problemów skarżącej z terminowym zaliczeniem zajęć. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 207 § 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącej uzasadnienia decyzji wydanych w niniejszej sprawie nie spełniają wymogów, o których mowa w art. 107 k.p.a. Podkreśliła, że jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji. Powołała się przy tym na orzecznictwo sądów administracyjnych. Z art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, wynika, że kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku braku postępów w nauce, a to oznacza, iż decyzje takie mają charakter uznaniowy. Sformułowanie: "może skreślić" oznacza, że mimo wystąpienia sytuacji określonej tym przepisem organ może też nie dokonywać skreślenia studenta z listy studentów. Na organie orzekającym spoczywa zatem obowiązek szczegółowego uzasadnienia motywów, jakimi kierował się, czyniąc użytek ze swych uprawnień. Uzasadnienie takie nie może opierać się na ogólnych stwierdzeniach, czy też jedynie na przytoczeniu ustawowych przesłanek uprawniających do wydania decyzji. Organy orzekające na podstawie ww. przepisu powinny w uzasadnieniu decyzji najpierw wykazać spełnienie prawem określonych przesłanek do skreślenia studenta z listy studentów, a następnie wyjaśnić, z jakich przyczyn skorzystały z tego prawa, mimo że mogły zająć też inne stanowisko (skarżąca powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 marca 2011 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 49/11). Skarżąca dodała, że nie posiada zaliczeń jedynie z: "Chemii fizycznej" - wykład (semestr IV), "Kontroli procesów technologicznych" - seminarium, wykład (semestr VI) oraz "Inżynierii procesowej" - wykład (semestr V). Uzyskała natomiast zaliczenia z ww. przedmiotów w zakresie: "Chemii fizycznej" - ćwiczenia i laboratorium, "Kontroli procesów technologicznych" - laboratorium. Mimo braków, skarżąca została dopuszczona do dalszego odbywania studiów i na tej podstawie uzyskała pozytywne wyniki z wszystkich przedmiotów z semestrów: VII, VIII, IX i X. Jedyną przyczyną nie uzyskania zaliczeń, był fakt zagrożonej ciąży, w której była w okresie od listopada 2012 do lipca 2014 r. W tym czasie, z uwagi na problemy zdrowotne (cukrzyca), nie miała obiektywnych możliwości udziału we wszystkich z zajęć i terminów, o czym każdorazowo informowała prowadzących poszczególne zajęcia i z ich strony nigdy nie spotkała się z jakimkolwiek utrudnieniem. Przeciwnie, osoby prowadzące zajęcia proponowały podejście do terminów w późniejszym czasie. W odpowiedzi na skargę Rektora Politechniki [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Organ zauważył, że skarżąca bezskutecznie realizowała przedmioty: "Chemia fizyczna" od 2006 r., "Inżynieria procesowa" od 2010 r. oraz "Kontrola procesów technologicznych" od 2010 r. Skarżąca nie uczestniczyła też w zajęciach i zaliczeniach tych przedmiotów w roku akademickim 2012/2013 i 2013/2014. Organ wyjaśnił, że już raz w 2012 r. skarżąca została skreślona z listy studentów ale otrzymała szansę ukończenia studiów. Rektor dodał, że jeszcze przed zajściem w ciążę skarżąca miała problemy z zaliczeniami. Ponadto skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia, że jest w ciąży i nie informowała uczelni o zmianie adresu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Rektora Politechniki [...] utrzymująca w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] Politechniki [...] orzekającą o skreśleniu skarżącej z listy studentów Wydziału [...] w roku akademickim 2014/2015 na kierunku [...], w związku z brakiem postępów w nauce. Materialnoprawną podstawę wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j.: z 2012 r., poz. 527 ze zm.), zwanej dalej: "ustawą", oraz Regulaminu stacjonarnych i niestacjonarnych studiów wyższych na Politechnice [...] uchwalonego uchwałą Senatu Politechniki [...] nr 76/2013/XXIII z dnia 20 marca 2013 r. Zgodnie z art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce. Od decyzji wydanej w tym przedmiocie przysługuje odwołanie do rektora, a decyzja rektora jest ostateczna (art. 190 ust. 3 ustawy). Analogiczne uregulowanie prawne zostało ustanowione w § 26 ust. 2 pkt 1 oraz w ust. 5 ww. regulaminu. Na wstępie rozważań należy zaznaczyć, że stosownie do art. 207 § 1 ustawy, do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej: "k.p.a.". Artykuł 107 § 1 k.p.a. określa, co powinna zawierać decyzja wymieniając jako jeden z jej składników – uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Na podkreślenie w rozpoznawanej sprawie zasługuje także sposób sformułowania przez prawodawcę przepisów stanowiących podstawę prawną wydania zaskarżonych decyzji, tj. art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy, a także § 26 ust. 2 pkt 1 ww. rozporządzenia. Redakcja powołanych przepisów, w szczególności użycie przez prawodawcę sformułowania: "może skreślić" (a nie: "skreśla"), wskazuje na to, że wydanie przez organ uczelni rozstrzygnięcia w przedmiocie skreślenia studenta z listy studentów w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce, pozostawione zostało jego uznaniu. Dokonywane jest zatem w ramach tzw. uznania administracyjnego (luzu decyzyjnego). Uznaniowy charakter tego rodzaju decyzji przejawia się tym, że organ, mimo wystąpienia sytuacji określonej w art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy (odpowiednio w § 26 ust. 2 pkt 1 ww. rozporządzenia), nie jest zobligowany do skreślenia studenta z listy studentów, gdyż może bowiem odstąpić od wydania takiego rozstrzygnięcia. Należy jednak w tym miejscu podkreślić, że podejmowane przez organ w ramach uznania administracyjnego rozstrzygnięcie nie może oznaczać jego dowolności. Wydanie decyzji uznaniowej musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia danej sprawy, tj. zebraniem materiału dowodowego, a następnie jego wszechstronnym rozpatrzeniem, znajdującym odzwierciedlenie w uzasadnieniu tej decyzji. Decyzje uznaniowe nie są bowiem zwolnione z obowiązku uzasadnienia faktycznego i prawnego, a wręcz przeciwnie należy przyjąć, że "ze względu na konieczność wyboru rozstrzygnięcia >>decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają zatem raczej szerszego uzasadnienia niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania<< (Iserzon, Komentarz, s. 209)" (J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2012, s. 429). Należy zatem przyjąć, że rozstrzygnięcia (w szczególności te negatywne dla strony) podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinny być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i ocenione, a organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych, czy też nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Decyzja taka powinna więc w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania organu. Tytułem podsumowania powyższych rozważań Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje pogląd wyrażony w powołanym w skardze wyroku, w którym wskazano, że "to na organie orzekającym na podstawie przepisu o charakterze uznaniowym spoczywa obowiązek szczegółowego uzasadnienia motywów, jakimi kierował się, czyniąc użytek ze swych uprawnień, a uzasadnienie takiej decyzji nie może opierać się na ogólnych stwierdzeniach, czy też jedynie na przytoczeniu ustawowych przesłanek uprawniających do wydania decyzji niekorzystnej dla strony" (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 49/11, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W niniejszej sprawie organy obu instancji nie sprostały tym wymogom. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji przywołał art. 190 ust. 2 ustawy, a następnie stwierdził, że skarżąca posiada dług 20 punktów i w tym stanie rzeczy na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy i § 26 ww. regulaminu powstała podstawa do jej skreślenia z listy studentów. Natomiast organ II instancji stwierdził wyłącznie, że brak jest podstaw do uchylenia pierwszoinstancyjnej decyzji, która jest zgodna z § 26 ww. regulaminu. W świetle powyższego należy stwierdzić, że uzasadnienia decyzji organów obu instancji są lakoniczne, nie wskazują niezbędnych ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, nie powołują się na jakiekolwiek dowody uzasadniające stanowisko organów ani też nie zawierają odniesienia się do prezentowanej przez skarżącą argumentacji. Tym samym należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., co z uwagi na uznaniowy charakter przedmiotowych decyzji mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym miejscu należy także podkreślić, że przedstawienie przez organ pełniejszego uzasadnienia podjętego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia w odpowiedzi na skargę, jest działaniem oczywiście spóźnionym i nie mogącym w żaden sposób "konwalidować" w tym zakresie wydanych przez organy w postępowaniu administracyjnym decyzji. W orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że próba uzasadnienia wydanej decyzji w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, które zostało złożone po zakończeniu postępowania administracyjnego, nie może zastępować uzasadnienia rozstrzygnięcia określonego w art. 107 § 3 k.p.a. Pismo to może mieć charakter jedynie pomocniczy, stanowiący dodatkowe wyjaśnienie motywów podjętego rozstrzygnięcia, w szczególności w świetle zarzutów podniesionych w skardze, ale nie można zastępować czy uzupełniać uzasadnienia podjętej decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 247/08, LEX nr 489440; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 586/09, LEX nr 596965; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2013 r., sygn. akt I OSK 2557/12, LEX nr 1394376). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje wydane przez organy obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj.: art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w kontekście prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, tj.: art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania (pkt 2. sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490). Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana (pkt 3 sentencji wyroku). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny uwzględnić dokonaną powyżej ocenę prawną, tj. dokonać wszechstronnej oceny całego materiału dowodowego pod kątem możliwości skreślenia skarżącej z listy studentów, ze szczególnym uwzględnieniem prezentowanej w tym zakresie przez skarżącą argumentacji, a następnie przedstawić rezultat dokonanej oceny w uzasadnieniu wydanej decyzji.