III SA/Gd 187/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 10 stycznia 2014 r. znak [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem prawa postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem zawartym w skardze i uzupełnionym poprzez złożenie urzędowego formularza PPF w dniu 20 marca 2014 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – 24 marca 2014 r.) skarżący A. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od kosztów sądowych. Według oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką. Z kolei z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca oraz jego matka nie posiadają jakichkolwiek zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W skład posiadanego majątku wchodzi jedynie lokal mieszkalny o powierzchni 60 m2. Wnioskodawca będący osobą bezrobotną - zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF – nie generuje jakichkolwiek dochodów. Z kolei matka otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 1.670 zł brutto miesięcznie. Celem potwierdzenia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy a odnoszących się do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 26 marca 2014 r. (doręczonym w dniu 3 kwietnia 2014 r. – vide: k. 20 akt sprawy) wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia: a) dokumentów potwierdzających wysokość wszystkich przychodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę w okresie ostatnich 12 miesięcy; b) odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez wnioskodawcę za lata 2012 i 2013; c) zaświadczenia wydanego przez właściwy miejscowo powiatowy urząd pracy potwierdzającego posiadanie statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku; d) dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość świadczenia emerytalnego otrzymywanego przez A. S.; e) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz A.S. rachunków bankowych i innych (rachunków lokat terminowych, rachunków dewizowych i maklerskich), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu; f) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy oraz A. S. (utrzymanie mieszkania, opłaty za energię elektryczną, gaz, opłaty za wodę, telefon) oraz wysokość wydatków na leczenie (koszty wizyt lekarskich, zakup lekarstw); g) oświadczenia w przedmiocie wszelkich zarejestrowanych na wnioskodawcę bądź A. S. pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); h) oświadczenia czy względem wnioskodawcy toczy się obecnie jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne (sądowe bądź administracyjne); jeżeli tak wnioskodawca winien jest przedstawić dokumenty obrazujące wysokość egzekwowanych należności oraz dokonane czynności egzekucyjne. Zgodnie bowiem z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W dniu 16 kwietnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły: a) pisemne oświadczenie matki wnioskodawcy w przedmiocie comiesięcznych wydatków, posiadanego samochodu osobowego, posiadanej karty kredytowej, wpłat na poczet funduszu inwestycyjnego oraz zaległości za użytkowany lokal; b) zeznanie PIT - 40A za rok 2013 złożone przez matkę wnioskodawcy; c) zaświadczenie potwierdzające, że wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna; d) faktury za energię elektryczną; e) faktury za paliwo gazowe; f) rachunek potwierdzający zakup lekarstw; g) potwierdzenia wpłat świadczeń emerytalnych za miesiące luty oraz marzec 2014 r. pochodzące z dokumentu otrzymanego z banku prowadzącego rachunek bankowy dla matki wnioskodawcy. W tym stanie należało wskazać, co następuje: Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w;] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ww. aktu normatywnego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje z kolei zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle powołanego art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeżeli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W realiach rozpatrywanej obecnie sprawy uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Analiza przedłożonych do akt dokumentów źródłowych wykazała bowiem, że wnioskodawca selektywnie wykonał nałożony na niego obowiązek przedłożenia wymienionych w wezwaniu referendarza sądowego dokumentów i oświadczeń. I tak w pierwszej kolejności wskazać należy, że wnioskodawca nie przedłożył wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego i jego matkę rachunków bankowych (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), ani (alternatywnie) nie przedłożył oświadczeń o ich nieposiadaniu. W świetle ww. obowiązku przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych zastanawiający jest fakt przedłożenia wyłącznie potwierdzeń otrzymania świadczeń emerytalnych, które stanowią w istocie "wycinki" z dokumentów otrzymanych z banku prowadzącego określony rachunek bankowy dla matki wnioskodawcy. Powyższa okoliczność może oznaczać, że matka wnioskodawcy może posiadać na ww. rachunku bankowym określone środki pieniężne, których w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy nie chce ujawnić pomimo takiego obowiązku. Ponadto matka wnioskodawcy wskazała w pisemnym oświadczeniu, że korzysta z karty kredytowej. Oczywistym jest z kolei, że z posiadaniem takiej karty łączy się posiadanie odpowiedniego rachunku bankowego, z którego to środki przekazywane są zgodnie z dyspozycją posiadacza karty. Powstaje tym samym pytanie, dlaczego pomimo stosownego wezwania nie przedłożono wyciągu z rachunku przedmiotowej karty ograniczając się do jedynie do informacji o jej posiadaniu. Co więcej, w pisemnym oświadczeniu matka wnioskodawcy wskazuje, że poza wydatkami na utrzymanie dokonuje comiesięcznych wpłat na fundusz inwestycyjny. Fakt ten został przez wnioskodawcę przemilczany w formularzu PPF. Wnioskodawca składając ww. formularz miał zaś świadomość obowiązku ujawnienia wszystkich okoliczności związanych ze stanem majątkowym osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym celu wnioskodawca mógł wypełnić rubrykę nr 11 formularza PPF oznaczoną jako "Inne dane, które składający oświadczenie uważa za istotne". Co nadto istotne, wnioskodawca w żaden sposób nie odniósł się do obowiązku: - przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość wszystkich przychodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę w okresie ostatnich 12 miesięcy; - przedłożenia oświadczenia czy względem wnioskodawcy toczy się obecnie jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne (sądowe bądź administracyjne). W konsekwencji powyższego stwierdzić trzeba, że przedłożony przez skarżącego do akt niniejszej sprawy selektywny materiał dowodowy nie potwierdza bardzo ważnych dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego matki okoliczności. Z kolei wymienione braki i niejasności jak i akcentowanie wyłącznie negatywnych okoliczności związanych ze stanem majątkowym nie pozwalają uznać, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w prowadzonym postępowaniu w sposób pełny i rzetelny zobrazować sytuację finansową swoją i swojej matki. Przyjęta postawa skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących rzeczywistych możliwości płatniczych osoby pozostającej z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Jest bowiem oczywiste, że w sytuacji posiadania przez wnioskodawcę statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku na ww. osobie spoczywa ciężar poniesienia kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania sądowego. Referendarz pragnie zauważyć, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę aktualnego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie są znane, gdyż dany podmiot uchyla się od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, wyłączną sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się zaś, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, względnie wykonanie ww. wezwania w sposób wybiórczy uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei wszelkie rozbieżności, nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają uznać, że udowodniła ona, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.