III SA/Gd 20/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędziowie WSA Felicja Kajut, WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2013 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 6 grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia 17 września 2012 r. nr[...]. Decyzją z dnia 17 września 2012r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny nie stwierdził u A. N. choroby zawodowej – przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy - przewlekłego zapalenia kaletki maziowej. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ wskazał m.in. art. 2351, art. 2352, art. 137 § 1 pkt 3-6, § 4 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy w zw. z § 2, § 6 ust. 2 pkt 5, ust. 3 pkt 3, ust. 4 i § 8 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009r. Nr 105, poz. 869 ze zm.) i w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002r. w sprawie dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (Dz. U. z 2002r. Nr 132, poz. 1121 ze zm.). Organ wskazał, że z karty oceny narażenia zawodowego wynika, iż A. N. w latach 1983-1999 był zatrudniony w Szkole Podstawowej nr [...] w P. na stanowisku nauczyciela wychowania fizycznego oraz dyrektora szkoły, a następnie od września 1999 r. do chwili obecnej w Gimnazjum im. [...] w P., na stanowiskach: nauczyciel wychowania fizycznego, wychowawca w świetlicy oraz dyrektor szkoły. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy rozpoznał u ww. przewlekłe zapalenie kaletki przedrzepkowej lewej, jednak analiza przedłożonych dokumentów nie pozwoliła przyjąć schorzenia za chorobę zawodową. W orzeczeniu lekarskim z dnia 15 czerwca 2012 r. WOMP wskazał, iż wobec braku narażenia związanego ze sposobem wykonywania pracy, który mógł powodować ucisk na kaletki maziowe stawów kolanowych, a także istnienie pozazawodowych czynników mogących przyczynić się do powstania schorzenia (urazy, zmiany zwyrodnieniowe), nie ma podstaw do rozpoznania przewlekłego zapalenia kaletki przedrzepkowej lewej jako choroby zawodowej. Instytut Medycyny Pracy w orzeczeniu z dnia 20 lipca 2012r. także orzekł o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, nie stwierdzając zapalenia kaletki przedrzepkowej lewego stawu kolanowego. Stwierdzono natomiast zmiany zwyrodnieniowe w obrębie stawu kolanowego, które nie figurują w wykazie chorób zawodowych. Zatem nie mogły być rozpatrywane jako choroba zawodowa. W odwołaniu od ww. decyzji A. N. nie zgodził się z twierdzeniem, że praca nauczyciela wychowania fizycznego nie wymaga stałego przyjmowania pozycji klęcznej, kucznej lub w przysiadzie. Wskazał na to, że orzeczenia lekarskie różnią się co do postawionego rozpoznania. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zwrócił się do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy o wydanie opinii uzupełniającej do orzeczenia lekarskiego z dnia 15 czerwca 2012 r. W odpowiedzi z dnia 12 listopada 2012 r. WOMP wskazał, że nie ma podstaw do zmiany orzeczenia lekarskiego. Różnice w ocenie objawów chorobowych u A. N. mogły powstać z uwagi na odstęp czasowy przeprowadzonych badań. Orzeczenia obu instancji są tożsame i dowodzą pozazawodowej etiologii objawów chorobowych narządu ruchu stwierdzonych u A. N.. Decyzją z dnia 6 grudnia 2012 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 8 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu orzeczenia organ podał, że Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy oraz Instytut Medycyny Pracy wskazały na obecność czynników pozazawodowych mogących mieć wpływ na powstanie objawów chorobowych narządu ruchu, a mianowicie: przebyte urazy i chorobę zwyrodnieniową. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w orzeczeniu lekarskim z dnia 15 czerwca 2012 r. rozpoznał przewlekłe zapalenie kaletki maziowej przedrzepkowej lewej bez podstaw do uznania za chorobę zawodową ze względu na brak etiologii zawodowej między rozpoznanym schorzeniem a sposobem wykonywania pracy. Ponadto jednostka orzecznicza na podstawie dokumentacji medycznej strony ustaliła, iż udokumentowane objawy ze strony stawów kolanowych występują od stycznia 2009 r., a dolegliwości bólowe kolana lewego były poprzedzone urazami tego stawu. Instytut Medycyny Pracy w orzeczeniu lekarskim z dnia 20 lipca 2012 r. nie stwierdził cech zapalenia kaletki przedrzepkowej lewego stawu kolanowego. Specjalistycznymi badaniami stwierdzono zmiany zwyrodnieniowe w obrębie stawu kolanowego lewego, które nie figurują w wykazie chorób zawodowych, a zatem nie mogą być rozpatrywane jako choroba zawodowa. Ponadto WOMP w opinii uzupełniającej z dnia 12 listopada 2012 r. na podstawie konsultacji ortopedycznej ustalił, iż odmienne rozpoznania jednostek orzekających wynikają z czasu przeprowadzenia badań klinicznych. Organ wskazał, że za chorobę zawodową uważa się chorobę spełniającą łącznie trzy kryteria określone w art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy tj.: choroba musi znajdować się w wykazie chorób zawodowych; bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że choroba jest następstwem narażenia zawodowego; istnieją udokumentowane objawy chorobowe z okresu, w którym ich pojawienie upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Zdaniem organu w niniejszym postępowaniu nie zostało spełnione drugie z ww. kryteriów, wobec czego brak było podstaw do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. W skardze na powyższą decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. N. powtórzył argumentację wskazaną w odwołaniu od orzeczenia organu I instancji. Nie zgodził się z orzeczeniem uzupełniającym WOMP. Wynika z niego, że różnice w diagnozie mogą wynikać z odstępu czasowego, tymczasem stan jego kolana pogarsza się - i poruszać się może tylko o kulach. W orzeczeniu tym podano, że pracował po 3 godziny tygodniowo, jednak trzy godziny to jedynie obowiązkowe pensum, a on do 2009 r. prowadził ponad 12 godzin lekcyjnych i zajęcia ponadlekcyjne. Zakwestionował opinie ośrodków Medycyny Pracy w G. oraz w Ł., które wskazywały na pozazawodowe czynniki mogące spowodować jego schorzenia. Pracował zawsze jako nauczyciel wychowania fizycznego, wobec czego inne urazy i czynniki poza powstałymi podczas pracy nie miały wpływu na jego stan zdrowia. Zakwestionował też staranność i rzetelność przeprowadzanych w Instytucie w Ł. badań. Zdaniem skarżącego nie do przyjęcia jest twierdzenie organu II instancji, że nie można było stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba jest następstwem narażenia zawodowego. Rodzaj jego schorzenia i miejsce nabycia zostało precyzyjnie udokumentowane. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie wskazując, że bez znaczenia dla rozpatrywanej sprawy miało orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS w sprawie uznania skarżącego za całkowicie niezdolnego do pracy. Podobnie bez znaczenia jest zarzut dotyczący terminu ustania stosunku pracy, gdyż karta narażenia zawodowego sporządzona była 27 sierpnia 2012 r., czyli w czasie trwania stosunku pracy skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( tj. Dz. U. z 1998 r. , nr 21, poz. 94 ze zm.), za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 237 § 1 Kodeksu pracy, Rada Ministrów wydała w dniu 30 czerwca 2009 r. rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. nr 105, poz.869 ze zm.), zwane dalej "rozporządzeniem". Zgodnie z § 6 ust. 1 w zw. z § 5 ust. 1 rozporządzenia lekarz, spełniający wymagania kwalifikacyjne, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Przepis § 6 ust. 4 rozporządzenia stanowi, że ocenę narażenia zawodowego sporządza się na formularzu określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 237 § 4 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, przy wykorzystaniu dokumentacji gromadzonej zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 2981 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy przez pracodawców i jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a także, jeżeli postępowanie dotyczy aktualnego zatrudnienia, na podstawie oceny przeprowadzonej bezpośrednio u pracodawcy z uwzględnieniem oceny ryzyka zawodowego. Na podstawie art. 237 § 4 pkt 1 Kodeksu pracy wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób ( Dz. U. nr 132, poz.1121 ). Określa ono m.in. wzór formularza karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej – stanowi on załącznik nr 4 do rozporządzenia. Jak wynika z wyżej cytowanych przepisów, orzeczenie w sprawie choroby zawodowej - orzeczenie lekarskie - musi być wydane w oparciu o dokumenty, w skład których wchodzi także ocena narażenia zawodowego, która sporządzana jest w formie karty oceny narażenia zawodowego. W sprawie skarżącego orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wydał lekarz z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w dniu 15 czerwca 2012 r. Z kolei jednostka orzecznicza II stopnia – Instytut Medycyny Pracy – im. [...] w Ł. swoją opinię sporządziła w dniu 20 lipca 2012 r. Mimo że w pierwszym orzeczeniu lekarskim powołano się na dane z karty oceny narażenia zawodowego, jedyną kartą oceny narażenia zawodowego , znajdującą się w aktach administracyjnych, jest karta oceny narażenia zawodowego sporządzona w dniu 27 sierpnia 2012 r. Na tę kartę powołują się również organy wydające decyzje w obu instancjach. Jednostka orzecznicza II stopnia w treści swej opinii w ogóle na kartę oceny narażenia zawodowego się nie powołała. Z powyższego wynika, że obie jednostki orzecznicze – i pierwszego i drugiego stopnia - sporządziły orzeczenia lekarskie bez danych z karty oceny narażenia zawodowego. Jest to o tyle istotne, że w przypadku skarżącego, który pracował w charakterze nauczyciela wychowania fizycznego, narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się - w odniesieniu do sposobu wykonywania pracy - określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego ( § 6 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia). Bez dokonania prawidłowych ustaleń w powyższym zakresie nie jest możliwe dokonanie prawidłowej oceny warunków pracy oraz stwierdzenie, czy choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. W tej sytuacji obie jednostki orzecznicze nie dysponowały pełną dokumentacją, która powinna być zgromadzona i im udostępniona, przed wydaniem przez nie orzeczeń. Kolejną kwestią jest to, że organ pierwszej instancji oparł swe rozstrzygnięcie na treści obu orzeczeń lekarskich, mimo że różniły się one między sobą. W orzeczeniu lekarskim WOMP rozpoznano u skarżącego przewlekłe zapalenie kaletki przedrzepkowej lewej. Wynika z niego, że u skarżącego nie rozpoznano choroby zawodowej, bowiem nie można uznać, by skarżący pracował w narażeniu "na sposób wykonywania pracy". Z orzeczenia tego można wywieść wniosek, że u skarżącego rozpoznano jednostkę chorobową znajdującą się w wykazie chorób zawodowych ( przy czym w wykazie schorzenie określono jako "przewlekłe zapalenie kaletki maziowej"), jednak choroby zawodowej nie można było rozpoznać na skutek brak związku powstania rozpoznanego schorzenia z działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Orzeczeniem lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w Ł. w ogóle nie rozpoznano u skarżącego schorzenia ujętego w wykazie chorób zawodowych. Mimo tych rozbieżności organ pierwszej instancji nie podjął nawet próby ich wyjaśnienia poprzestając na konstatacji, że żadne z orzeczeń nie daje podstaw do wydania korzystnej dla skarżącego decyzji. Z kolei organ odwoławczy podjął co prawda próbę wyjaśnienia rozbieżności w treści obu orzeczeń lekarskich, ale nie zauważył nieścisłości w uzupełnieniu orzeczenia lekarskiego WOMP z dnia 12 listopada 2012 r. W uzupełnieniu tym, jako możliwy powód rozbieżności w rozpoznaniu schorzenia u skarżącego przez obie jednostki orzecznicze podano- na podstawie opinii ortopedy z dnia 25 października 2012 r.- że "badanie w IMP w Ł. miało miejsce 2 miesiące później. Wobec powyższego stan kliniczny mógł ulec poprawie...". Stwierdzić należy, że z zestawienia dat wydania orzeczeń obu jednostek orzeczniczych wynika, że między ich sporządzeniem nie upłynęły dwa miesiące, a jedynie niewiele ponad miesiąc ( 15 czerwca 2012 r. i 20 lipca 2012 r.). Ponadto w orzeczeniu uzupełniającym pełniono błąd wskazując, że skarżący nadal pracuje (mimo że w tym czasie skarżący już nie pracował ) , co miało świadczyć o poprawie stanu klinicznego stawu kolanowego lewego . To z kolei poddaje w wątpliwość treść orzeczenia uzupełniającego w zakresie oceny możliwości poprawy stanu zdrowia skarżącego, czym tłumaczono rozbieżność w treści obu orzeczeń jednostek orzeczniczych . Nie dołączono też opinii ortopedy z dnia 25 października 2012 r., na którą w orzeczeniu uzupełniającym z dnia 12 listopada 2012 r. WOMP się powołuje. Organ odwoławczy – mimo wskazanych formalnych wad i nieścisłości w treści orzeczenia uzupełniającego - oparł swe rozstrzygnięcie na orzeczeniu lekarskim WOMP, co wynika z końcowej treści decyzji: "w przedmiotowym postępowaniu nie zostało spełnione drugie z ww. kryteriów, wobec czego brak jest podstaw do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej" – przy czy drugim kryterium była możliwość stwierdzenia , że choroba jest następstwem narażenia zawodowego. Wynika z powyższego, że organ odwoławczy dopuścił możliwość wystąpienia u skarżącego choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, jednak nie stwierdził, by choroba była następstwem narażenia zawodowego. W tym jednak zakresie, jak wyżej wskazano, postępowanie zostało przeprowadzone wadliwie, bowiem lekarz przed wydaniem orzeczenia nie dysponował pełną dokumentacją, wymaganą przepisami rozporządzenia. Mając na uwadze powyższe Sąd, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit.c ) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Rzeczą organów będzie ponowne przeprowadzenie postępowania z uwzględnieniem tego, że lekarz , który będzie wydawał orzeczenie lekarskie, musi dysponować całością dokumentów, o jakich mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia. W przypadku gdyby skarżący nie zgadzał się z treścią tego orzeczenia i wystąpił z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia , konieczne będzie uzyskanie takiego orzeczenia lekarskiego.