III SA/Gd 205/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski,, Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2008 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia 18 marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego R. B. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Zaskarżoną decyzją z dnia 18 marca 2007r., Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania A. B. od decyzji Burmistrza [...] z dnia 23 stycznia 2008r. orzekającej o odmowie wmeldowania R. B. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (j. t. Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz.993) – uchylił w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i orzekł o wymeldowaniu R. B. z pobytu stałego we wskazanym lokalu. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy podał m.in., że z wnioskiem o wymeldowanie R. B. z pobytu stałego we wskazanym lokalu wystąpiła A. B. We wniosku podała, że mąż, R. B., nie zamieszkuje we wskazywanym lokalu od września 2007 roku. Organ I instancji ustalił, że R. B. opuścił lokal obawiając się zachowania żony, a A. B. wymieniła zamki w drzwiach wejściowych. Zainteresowany został pouczony przez organ I instancji o możliwości domagania się przed sądem powszechnym przywrócenia naruszonego posiadania. Postępowanie przed organem I instancji zakończono wydaniem decyzji orzekającej o odmowie wymeldowania z lokalu R. B., przy czym organ przyjął, że zainteresowany dobrowolnie nie opuścił miejsca stałego pobytu i nie miał zamiaru tego uczynić. Od decyzji wniosła odwołanie A. B., wskazała, że mąż nie zamieszkuje we wspólnym mieszkaniu. Odwołanie zostało uwzględnione i organ odwoławczy tak wyjaśniał zajęte stanowisko: organ orzekający o wymeldowaniu za podstawę prawną przyjmuje art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z dnia 10 kwietnia 1974 roku. Przepisy tego artykułu stanowią, że podmiotem decyzji o wymeldowaniu może być jedynie osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego /.../ i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Nie ulega wątpliwości, że R. B. aktualnie nie zamieszkuje we wspólnym lokalu. Wprawdzie w trakcie przesłuchania przed organem zeznający wskazywał, że został zmuszony do opuszczenia lokalu czując obawę przed żoną, która również wymieniła zamki w drzwiach, jednakże pomimo pouczenia o możliwości wyjaśnienia tej kwestii na drodze postępowania sądowego, nie skorzystał z tej drogi. Zdaniem organu samo złożenie wyjaśnień, nie poparte dokumentami i nie podjęcie prawnych kroków w celu przywrócenia posiadania lokalu wskazują na rezygnację z chęci zamieszkiwania w lokalu przez R. B. Sam zamiar powrotu do lokalu nie uzasadnia wydania decyzji o odmowie wymeldowania, gdyż orzeczenie wydaje się na podstawie materiału dowodowego istniejącego w chwili orzekania. Jeśli dana osoba powróci do lokalu, wówczas zasadne będzie wydanie decyzji o jej zameldowaniu. Skoro w niniejszej sprawie nie można uznać, że R. B. zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, decyzja o jego wymeldowaniu znajduje uzasadnienie w świetle art. 15 ust. 2 cyt. ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku R. B. zarzucił decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w okolicznościach sprawy art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych na skutek uznania, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny i trwały oraz – naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez niedopełnienie obowiązków spoczywających na organie władzy (administracji) publicznej z mocy przepisów art. 8 i 10 KPA. Wniesiono o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W skardze podniesiono, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych opuszczenie lokalu w rozumieniu przepisów art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności ... winno mieć charakter trwały i być dobrowolne. W przedmiotowej sprawie opuszczenie lokalu nie ma takiego charakteru. Skarżący wyjaśnił motywy i przyczyny czasowej nieobecności w lokalu. Zebrane przez organ I instancji dowody wskazują wyraźnie, że zamiarem skarżącego nie jest dobrowolne i trwałe opuszczenie miejsca zamieszkania. Rozwiązywanie sporów między małżonkami w drodze postępowania sądowego nie odpowiada skarżącemu, a udzielone porady prawne rodzą wątpliwości co do właściwej podstawy prawnej i skuteczności. Zatem Wojewoda [...] niesłusznie uchylił decyzję organu I instancji, zawierającą prawidłowe ustalenia faktyczne i właściwą ocenę prawną. Organ odwoławczy uchybił również obowiązkom nałożonym art. 8 i 10 k.p.a.W szczególności nie umożliwiono skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co zaowocowało wadliwym ustaleniem stanu faktycznego sprawy. Postępowania nie przeprowadzono w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa oraz ich świadomości i kultury prawnej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga jest uzasadniona albowiem zaskarżona decyzja podjęta została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego. Przywołany jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji Wojewody Pomorskiego przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowiący, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy.../.../. daje co prawda organowi odwoławczemu możliwość odmiennego orzeczenia, co do istoty, niż uczynił to organ I instancji, lecz jest to możliwe jedynie w przypadku przeprowadzenia prawidłowego postępowania dowodowego i podjęcia rozstrzygnięcia zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami prawa materialnego. Zaskarżona decyzja jest wadliwa. Zauważyć należy, że organ orzekający powołał w osnowie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( j. t. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ) lecz dokonał nieprawidłowego zastosowania przepisu do ustalonego stanu faktycznego. W szczególności prawidłowe stosowanie wymienionego przepisu wymagało ustalenia, że osoba podlegająca wymeldowaniu trwale i dobrowolnie opuściła miejsce stałego zamieszkania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. W sytuacji, gdy z akt sprawy wynika bezspornie, że R. B. "uciekł" z lokalu około 8 września 2007 roku, pozostawiając w nim swoje rzeczy osobiste, w tym - ubrania zimowe, następnie jednak nocował w tym mieszkaniu w dniach: 17-18.09., 20.09., 5.10., 8.10., 30.10., 12.11., 13.11., 15.11. 2007 roku i do grudnia 2007 roku partycypował w kosztach utrzymania lokalu, został pozbawiony dostępu do mieszkania w wyniku wymiany zamków w drzwiach wejściowych przez A. B., oświadczył, że nie opuścił lokalu trwale, a sytuacje czasowego opuszczania lokalu wraz ze swoimi rzeczami zdarzały się wcześniej niejednokrotnie, to brak było podstaw do przyjęcia, że opuścił on miejsce zamieszkania w sposób trwały i dobrowolny. Cytowane wyżej oświadczenia pochodzą zarówno z treści zeznań złożonych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego ( k- 16, 17 i 25-26 akt administr.),jak i ze zbieżnych z nimi zeznań uczestniczki postępowania – A. B. ( k – 13,14 i 25 - 26 akt administr.). W szczególności w toku dokonywania "oględzin lokalu" w dniu 14 grudnia 2007 roku to A. B. oświadczyła, co wynika z protokołu z tej czynności, że R. B. nocował w lokalu wielokrotnie po jego rzekomym opuszczeniu (k-26,str.2), jak również – że w latach wcześniejszych niejednokrotnie R. B. opuszczał wspólne mieszkanie zabierając swoje rzeczy, a potem – wracał (k-25 akt adm.).W protokole z przesłuchania A. B. w dniu 27 listopada 2007 roku znajduje się zapis, iż przesłuchiwana oświadczyła, "do dnia 8.09.2007 r. mąż przez długie lata przez 3-4 miesiące przebywał w mieszkaniu matki w C., o czym wiedziałam" (k-15 akt adm.). Takie zeznania A. B. uwiarygodniają konsekwentne oświadczenia R. B., iż i tym razem nie opuścił on lokalu w sposób trwały i dobrowolny, jak przyjął to organ odwoławczy. Jedynie bezsporne ustalenie tych okoliczności pozwala organowi uznać zaistnienie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i podjąć prawidłową, zgodną z prawem, decyzję o wymeldowaniu. Stanowisko takie było i jest konsekwentnie przyjmowane w orzecznictwie sadowym i administracyjnym ( por. wyroki: wsa w Warszawie w sprawie sygn akt IV SA/Wa 600/05 z dnia 2005.09.22, LEX nr 192912: "1. Miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Miejscem stałego pobytu jest jednocześnie miejsce, w pobliżu którego lub w możliwie jak najmniejszym oddaleniu od którego zameldowany stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki (ewentualnie miejsce dojazdu do miejsc pracy lub nauki), miejsca robienia zakupów i korzystania z usług, opieki medycznej, itd. 2. Wieloaspektowość stanu przebywania na stałe w danym lokalu musi prowadzić do wniosku, iż sam fakt przejściowej nieobecności czy też występowanie nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważniają jeszcze do automatycznego stwierdzenia, iż zameldowany opuścił je w rozumieniu, jakie nadaje temu terminowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). O stosownym opuszczeniu może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, iż lokal, w którym był na stałe zameldowany, przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych"; oraz: wyrok wsa w Warszawie z dnia 10. 08.2005 r. w sprawie IV SA/Wa 506/05, LEX nr 192004: "Ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu przez uczestnika postępowania nie jest wyłączone z właściwości orzekającego w sprawie meldunkowej organu administracji"; a nadto: wyrok NSA w Warszawie z dnia 2003.03.17 w sprawie V SA 2323/02, LEX nr 159183: "Prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01)" i inne. Za niedopuszczalne uznać należy pomijanie – przy ocenie materiału dowodowego – części zebranych dowodów, a dowolną ocenę innych okoliczności, nie odpowiadających dowiedzeniu z góry postawionej tezy. W aktach znajduje się informacja od Posterunku Policji w B. (k-28 akt.adm.), z treści której wynika, że R. B. w dniach 16. 11 i 17. 11.2007 roku zgłaszał Policji fakty utrudniania wejścia do swego mieszkania, a interweniujący policjanci istotnie ustalili, że nie mógł on wejść do lokalu. Są to ustalenia włączone do materiału dowodowego sprawy i podobnie jak oświadczenia obu stron, winien on być w całości – zgodnie z regułami określonymi w art. 67,69,75 w zw. z art.77 i art.79 kpa, rozważony przez organ, (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 1999r, IV SA 274/97,LEX, nr 48234 :"organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpoznać wszystkie zadania, wnioski i zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swej decyzji"). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 ustawy. Orzeczenie zawarte w pkt. 3 sentencji wyroku podjęto na podstawie art. 152 tej ustawy.