III SA/Gd 207/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Wojewody z dnia 9 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3) zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej J. C. 374 (trzysta siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 15 stycznia 2010 r. Prezydent Miasta po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem Biura Obsługi Mieszkańców Nr [...]Zarządu Nieruchomości Komunalnych orzekł o wymeldowaniu J. Cz. z pobytu stałego w lokalu nr [...], położonego w G. przy ul. [...]. W podstawie prawnej decyzji organ I instancji wskazał art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych w zw. z art. 3 pkt 11 lit. c ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw. W obszernym uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Prezydent Miasta podkreślił, że zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma potwierdzać fakt pobytu określonej osoby w danym lokalu. Zebrany w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy, w tym oględziny lokalu (w toku których ustalono sporadyczność korzystania z lokalu poprzez porównanie zużycia wody w lokalu w odniesieniu do średniej statystycznej dla G.) oraz zeznania świadków S. R., I. Z. i D. M. stanowił podstawę do przyjęcia, iż w/w w spornym lokalu nie mieszka na stałe, a korzysta z niego jedynie w czasie swoich krótkich pobytów w Polsce. Strona, która od wielu lat mieszka w Niemczech prowadzi bowiem działalność handlową na terenie Polski i innych krajów Unii Europejskiej i generalnie rzadko bywa w G.. W odwołaniu od w/w decyzji J. Cz. wniosła o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta, względnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że organ I instancji w żaden sposób nie odniósł się do podnoszonych przez stronę okoliczności dotyczących braku zamiaru trwałego opuszczenia lokalu. W ocenie odwołującej fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu nie jest wystarczające do wymeldowania. Strona nie opuściła bowiem dobrowolnie przedmiotowego lokalu. W lokalu tym nadal znajdują się jej rzeczy i odwołująca ma zamiar żeby w nim przebywać. Dowodami świadczącymi o prawdziwości tych twierdzeń są zaś liczne dokumenty obrazujące ponoszenie opłat związanych z lokalem, które odwołująca załączyła do wniesionego odwołania. W odwołaniu zawarto także wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków I. Cz. oraz A. S. na okoliczność ustalenia faktu zamieszkiwania w lokalu przez J. Cz.. Wojewoda decyzją z dnia 9 marca 2010 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie k.p.a.) w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wskazano, że przesłuchani w sprawie świadkowie zgodnie podali, że J. Cz. nie mieszka w miejscu pobytu stałego od wielu lat gdyż wraz z matką i siostrami wyjechała do Niemiec. Również mąż odwołującej się obecny w spornym lokalu podczas oględzin w dniu 16 listopada 2009 r. podał, że z żoną w spornym lokalu nie zamieszkuje. Na podstawie okoliczności sprawy uznać zaś należało, że sporny lokal nie stanowi tzw. centrum życiowego J. Cz.. Przechowywanie w lokalu części garderoby oraz bieżące regulowanie rachunków nie może bowiem świadczyć o stałym zamieszkiwaniu w lokalu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. Cz. wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucono: - naruszenie art. 7 i 75 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie dowodu z zeznań świadków zgłoszonych w odwołaniu, podczas gdy organ winien wszechstronnie rozstrzygnąć sprawę i przeprowadzić dowody zmierzające do wyjaśnienia jej istotnych okoliczności; - błąd w ustaleniach faktycznych, stanowiących podstawę wydanej decyzji polegający na przyjęciu, iż skarżąca w lokalu nie zamieszkuje, w sytuacji gdy przedłożone wraz z odwołaniem dokumenty świadczą o aktualnym zamieszkiwaniu w lokalu. W uzasadnieniu skargi wskazano, że powyższe uchybienia skutkowały wydaniem wadliwej decyzji w przedmiocie wymeldowania. Organ nie wyjaśnił bowiem dostatecznie stanu faktycznego sprawy na dzień wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie. Co istotne, pominął dowody zgłoszone przez skarżącą, które zmierzały do udowodnienia istnienia po stronie skarżącej zamiaru trwałego pobytu w spornym lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalanie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga jest zasadna. Kwestię wymeldowania osoby z miejsca stałego pobytu normuje przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ( t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ) zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Sąd zwraca uwagę, iż instytucje zameldowania oraz wymeldowania z lokalu mają charakter wyłącznie ewidencyjny i jako takie – nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądzają o ich utracie. Są to zatem wyłącznie akty, których istota sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o rzeczywistym miejscu pobytu oznaczonej osoby. W całej rozciągłości podzielić należy zaś pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażony w wyroku z dnia 22 września 2005 r. (sygn. akt IV SA/Wa 600/05, baza Lex nr 192912), w świetle którego miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania. Stąd też wieloaspektowość stanu przebywania na stałe w danym lokalu musi prowadzić do wniosku, iż sam fakt przejściowej nieobecności czy też występowanie nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważniają jeszcze do automatycznego stwierdzenia, iż zameldowany opuścił je w rozumieniu, jakie nadaje temu terminowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. O stosownym opuszczeniu może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, iż lokal, w którym był na stałe zameldowany, przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych. W tym świetle wskazać należy, iż organy administracyjne obu instancji, wydając decyzje w określonej sprawie, winny dokonać ustaleń, które winny się koncentrować jedynie wokół tego, czy dana osoba opuściła lokal i czy opuszczenie to nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. Co istotne, takie ustalenia muszą być dokonane w sposób rzetelny z poszanowaniem reguł wyznaczonych przez kodeks postępowania administracyjnego, przy czym organ administracji zobowiązany jest mieć na względzie zwłaszcza art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Generalnie zadaniem organu administracji publicznej jest bowiem wyczerpujące zebranie materiału dowodowego i wyjaśnienie okoliczności sprawy w sposób przekonywujący. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanki do wymeldowania, w ocenie Sądu, nie dała podstawy do takiego rozstrzygnięcia. Z akt sprawy wynika, że w przeszłości J. Cz. opuściła przedmiotowy lokal i wyjechała do Niemiec, niekiedy w lokalu przebywała odwiedzając swoją rodzinę, zaś od ok. sierpnia 2009 r. w lokalu często przebywa i podjęła działania, by był on zdatny do zamieszkania. Nadto skarżąca podjęła starania o podjęcie zatrudnienia w Polsce. Działania te zdaniem Sądu mogą świadczyć o jej powrocie do kraju, co organ winien był w sposób nie budzący wątpliwości ustalić. Skarżąca na okoliczności te wskazała w odwołaniu, wnosząc przy tym o przeprowadzenie dowodów w postaci przesłuchania dwóch osób w charakterze świadka. Wskazać należy, że regulacje prawne wprowadzone przepisami kodeksu postępowania administracyjnego regulującymi przebieg postępowania dowodowego stanowią rozwinięcie zasady zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 k.p.a.). Zgodnie z przyjętymi w k.p.a. rozwiązaniami strony postępowania mogą występować z żądaniem przeprowadzenia dowodu, które w myśl art. 78 § 1 k.p.a. należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Organ może nie uwzględnić żądania, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadza dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami chyba, że mają one znaczenie dla sprawy. Komentowany, a naruszony w postępowaniu odwoławczym przepis, przewiduje elementarne uprawnienia stron postępowania, którym odpowiadają obowiązki organu. Zgodnie z jego treścią po pierwsze, strona ma prawo oczekiwać, że w sytuacji, gdy złożyła wniosek o przesłuchanie świadków zostanie zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia takiego dowodu, bądź o nieuwzględnieniu jej żądania i podaniu przyczyn takiego działania organu. Bezsporne jest, że w takiej sytuacji organ winien wyjaśnić przyczyny braku takiego dowodu z zeznań i odnieść się do tej kwestii w uzasadnieniu swojej decyzji. Odnosząc powyższe do konkretnych okoliczności niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że do złożonego przez skarżąca wniosku dowodowego organ odwoławczy w żaden sposób się nie ustosunkował, czym naruszył powołane wcześniej przepisy postępowania administracyjnego, przy czym naruszenie to, zdaniem Sądu, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy bowiem zauważyć, że zgłoszony przez skarżącą wniosek dowodowy dotyczył okoliczności mającej znaczenie dla sprawy tj. faktu jej aktualnego zamieszkiwania w lokalu. Ustalenie tej okoliczności jest istotne z uwagi na fakt, że zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych będącego podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie musi odzwierciedlać aktualny w dacie wydawania decyzji ustalony w sprawie stan faktyczny. Sąd podziela tym samym stanowisko skarżącej – odwołującej się w tej materii do uzasadnienia wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 7 stycznia 2009 r., III SA/Wr 466/08 – że: " oceny co do charakteru opuszczenia lokalu należy dokonać według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, a nie wyłącznie według daty zdarzenia, tj. dnia fizycznego opuszczenia lokalu." (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Stwierdzić przy tym należy, że w przypadku ustalenia, że osoba, która na jakiś czas opuściła miejsce pobytu stałego, a następnie do niego na stałe powróciła, brak jest przesłanek do jej wymeldowania z pobytu stałego - w takiej sytuacji nie można bowiem mówić o trwałym opuszczeniu lokalu mieszkalnego. W końcu ma rację skarżąca zarzucając organowi odwoławczemu, że bez dokonania ustaleń, na potwierdzenie słuszności swojego stanowiska powołał fakt, że mąż skarżącej, co sam stwierdził, zamieszkuje na terenie Niemiec, nie zaś w przedmiotowym lokalu. Jak słusznie podniesiono w skardze organ nie ustalił, czym spowodowany jest taki stan rzeczy, w tym: czy skarżąca prowadzi z małżonkiem wspólne gospodarstwo domowe, bądź czy pozostaje z nim w faktycznej separacji. W takim stanie sprawy Sad uznał, że stan faktyczny sprawy został ustalony z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, w wyniku tego zebrany w sprawie materiał dowodowy nie uprawniał organu odwoławczego do przyjęcia, że zachodzą wyrażone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanki do wymeldowania skarżącej ze spornego lokalu. Zatem rzeczą organu drugiej instancji jest wyjaśnienie czy lokal ten stanowi obecnie centrum życiowe skarżącej, w ustaleniach tych organ winien również uwzględnić sytuację rodzinną skarżącej. W reasumpcji należało zaskarżone rozstrzygnięcie wyeliminować z obrotu prawnego, stąd też Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 wyroku. Na podstawie art. 152 w/w aktu normatywnego orzeczono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach postępowania Sąd orzekł mając za podstawę art. 200 w/w ustawy. W dalszym toku postępowania organ winien uwzględnić w/w rozważania koncentrujące się wokół prawidłowości postępowania dowodowego stanowiącego podstawę wydania poprawnego rozstrzygnięcia administracyjnego, w tym powinien przeprowadzić dowód z przesłuchania świadków zgłoszony przez skarżącą w odwołaniu.