III SA/Gd 216/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Referent Monika Majewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2009 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia 24 lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych 1. przyznaje radcy prawnemu B. B. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług – tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu oraz kwotę 17 zł (siedemnaście złotych) tytułem zwrotu poniesionych wydatków. W dniu 26 listopada 2008 roku J. J. wystąpił do Urzędu Miejskiego w [...] o podanie adresu M. K.. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że informację o tym należy przesłać do Sądu Okręgowego [...] do sprawy [...], a w następnym piśmie – z dnia 11.12.2008 roku – że M. K. jest radcą prawnym należącym do OIRP w [...] zatem o dane personalne można zwrócić się do tej Izby. Decyzją z dnia 28 stycznia 2009 roku Prezydent Miasta [...] powołując się na art. 44h ust. 1 i 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t .j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 listopada 2008 roku w sprawie wysokości opłat za udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych ( Dz. U. Nr 207 z 2008r., poz.1298), odmówił udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych tj. podania adresu zameldowania M. K. Organ uzasadnił rozstrzygnięcie tym, że wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego w uzyskaniu adresu M. K., nie podał bliższych danych umożliwiających identyfikację tej osoby oraz – że pomimo wezwania organu nie uiścił opłaty za udostępnienie danych osobowych zgodnie z art. 44 h ust. 9 pkt. 2 ustawy o ewidencji ludności..., której przepisy nie przewidują zwolnień z opłaty również w przypadku braku dochodów wnioskującego. W odwołaniu od decyzji J. J. wniósł o jej uchylenie. W odwołaniu zarzucono, że decyzja jest wadliwa, bowiem wnioskujący przedstawił podstawę faktyczną i prawną żądania podania danych osobowych M.K., tj. – postanowienie sądu powszechnego. Prezydent Miasta [...] rozpoznał wniosek lakonicznie, a podjęta decyzja godzi w porządek prawny i uniemożliwia J. J. zrealizowanie prawa do sądu. Zaskarżoną decyzją z dnia 24 lutego 2009 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy zacytował art. 44h ust. 2 pkt. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a następnie stwierdził, że zgodnie z art. 44 h ust. 9 pkt. 2 udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych następuje odpłatnie. Następnie orzekł, że "nie ma wątpliwości, że interes prawny J. J. wynika z zobowiązania Sądu Okręgowego [...]" ale nie ma możliwości zwolnienia odwołującego się z opłaty za udzielenie żądanej informacji adresowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. J. wniósł o uchylenie decyzji Wojewody [...] zarzucając jej naruszenie prawa. Jego zdaniem organ odwoławczy powielił błędne stanowisko organu I instancji, a wnioskodawca udowodnił swój interes w uzyskaniu danych adresowych M. F. i M. K. Skarżący podniósł, że od Prezydenta Miasta [...] uzyskał żądane dane adresowe osób bez wnoszenia opłat. Stanowisko Wojewody [...] stoi w sprzeczności z prawami skarżącego zagwarantowanymi w Konstytucji RP i uniemożliwia realizację zobowiązania Sądu. Wniesiono o udzielenie prawa pomocy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Na rozprawie przed WSA w Gdańsku w dniu 8 października 2009 roku pełnomocnik skarżącego poparł skargę i podniósł, że wiadomym Mu jest, iż M. K. był pełnomocnikiem skarżącego w (jakiejś) sprawie przed sądem. Zdaniem pełnomocnika fakt zobowiązania skarżącego przez sąd powszechny do wskazania adresu M. K. świadczy o istnieniu interesu prawnego po stronie skarżącego, a to uprawnia do uzyskania żądanych danych adresowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Warunkiem uwzględnienie skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ustalenie przez sąd, że zaskarżona decyzja podjęta została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź – z naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( jak stanowi mogąca mieć zastosowanie część art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa.). W sprawie niniejszej opisane naruszenia prawa nie wystąpiły z następujących względów. Stosowne przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania w tej sprawie stanowią, że: art. 44 h ust. 2 - dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione: 1) osobom i jednostkom organizacyjnym - jeżeli wykażą w tym interes prawny; 2) jednostkom organizacyjnym - jeżeli po ich wykorzystaniu w celach badawczych, statystycznych, badania opinii publicznej lub rynku, dane te zostaną poddane takiej modyfikacji, która nie pozwoli na ustalenie tożsamości osób, których dane dotyczą; 3) innym osobom i podmiotom - jeżeli uwiarygodnią one interes faktyczny w otrzymaniu danych i za zgodą osób, których dane dotyczą. Zacytowane przepisy mające w sposób jednoznaczny określają zasady udostępniania danych ze zbiorów meldunkowych, to znaczy - zawierają zamknięty katalog osób prawnych i osób fizycznych uprawnionych do udostępnienia im danych osobowych ze zbiorów meldunkowych, a ponadto określają warunki jakie powinien spełniać uprawniony do uzyskiwania danych. W ustępie 2 pkt 3 art. 44 h zawarto zapis, iż dane osobowe mogą być udostępnione innym osobom i podmiotom (co mogło by mieć zastosowanie w przypadku skarżącego), jeżeli uwiarygodniają one interes faktyczny w otrzymaniu danych, za zgodą osób których dane dotyczą. Można przyjąć, że skarżący uwiarygodnił interes faktyczny w otrzymaniu danych osobowych M. K. przedkładając do akt administracyjnych postanowienie Sądu Okręgowego [...] z dnia 23 października 2008 roku w sprawie [...], lecz na przeszkodzie udostępnienia danych w tym trybie stanął brak szczegółowych danych personalnych osoby, o którą pyta skarżący, zatem – organ ewidencyjny nie miał możliwości uzyskania zgody tej osoby. Z uzasadnienia do postanowienia Sądu Okręgowego [...] z dnia 23 października 2008 roku w sprawie [...] wynika bowiem, że Sąd kilkakrotnie doręczał pozew skarżącego pod wskazywany przez J. J. adres, lecz każdorazowo okazywało się, ze mieszkający tam M. K. nie jest pozywanym przez skarżącego (dowód: akta adm. k- 2). Podstawy do ujawnienia danych osobowych w tej sprawie nie stanowi również, wbrew zarzutom pełnomocnika uzupełniających skargę, przepis art.44 h ust. 2 pkt.1 ustawy, który stanowi, że dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione: osobom i jednostkom organizacyjnym - jeżeli wykażą w tym interes prawny, bowiem skarżący interesu prawnego w udostępnieniu danych osobowych M. K. nie wykazał. Nie jest tak, jak tego chce skarżący, że w przypadku przewidzianym w przepisie na organie ewidencyjnym – administratorze danych osobowych, spoczywa obowiązek poszukiwania dowodów na wykazanie interesu prawnego skarżącego. Wręcz odwrotnie – omawiany przepis, w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania przez organ odwoławczy stanowił, że dane meldunkowe mogą być udostępnione osobom /.../- jeżeli wykażą w tym interes prawny. Zatem przepis przewiduje, że osoba ubiegająca się o uzyskanie dostępu do tych danych (udostępnienie) winna wykazać, że ma interes prawny w uzyskaniu danych, podać podstawę prawną i okoliczności uzasadniające żądanie, a organ administrujący – może żądane dane udostępnić. Jest tak dlatego, że na administratorze danych spoczywa prawny obowiązek ich ochrony, a udostępnianie danych osobowych jest ściśle regulowane przepisami prawa. Wskazuje na to treść dalszych przepisów rozdziału 8b cyt. ustawy, a w szczególności – treść art.. 44 i ust. 5, który stanowi, że : Organ rozpatrujący wniosek odmawia, w drodze decyzji administracyjnej, udostępnienia danych osobowych, jeżeli udostępnienie danych spowodowałoby naruszenie dóbr osobistych osoby, której dane dotyczą, lub innych osób. Zatem nawet w przypadku legitymowania się interesem prawnym i wyjaśnieniem okoliczności, które uzasadniają żądanie udostępnienia danych organowi udostępniającemu pozostawiona jest fakultatywność w ich udostępnieniu. Wskazuje na to sformułowanie przepisu: "mogą być udostępnione".(por. uchwała SN w sprawie III CZP 119/03 z dnia 24.02.2004 r. – OSNC 2005/5/80, cyt. :" Przepis art. 44h tej ustawy wyróżnia dwie kategorie podmiotów; w ustępie pierwszym wymienia te, którym organy prowadzące zbiory meldunkowe mają obowiązek udzielania informacji, i dla nich informacje te są nieodpłatne (art. 44h ust. 8 pkt 1), a w ustępie drugim wymienia te podmioty, którym żądane informacje mogą być udostępnione, i dla nich są one odpłatne (art. 44h ust. 8 pkt 2). Komornik, nie wymieniony w art. 44h ust. 1, jest "innym podmiotem", któremu dane są potrzebne dla realizowania zadań publicznych określonych w przepisach prawa (art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy). Takie usytuowanie komornika miało skutek dwojaki: udzielenie mu informacji nie było obligatoryjne, lecz fakultatywne, i za informację tę obowiązany był uiścić opłatę. W związku z wprowadzeniem do ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (przez powołaną wyżej ustawę zmieniającą z dnia 18 września 2001 r.) w art. 2 nowego ustępu 5, Sąd powziął wątpliwość co do zakresu zmian spowodowanych przez ten przepis" - i dalej - "W tym stanie rzeczy nie ma podstaw do uznania, by w wyniku omawianej zmiany komornik znalazł się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 44h ust. 1 u.e.l.d.o. Pozostaje on nadal podmiotem, o którym mowa w ustępie 2 pkt 1 tego przepisu, z tą różnicą w stosunku do wszystkich innych podmiotów wymienionych w ustępie drugim, że na podstawie przepisu szczególnego (art. 2 ust. 5 u.k.s.e.) udzielenie komornikowi informacji przez organy prowadzące zbiory i ewidencje, o których mowa w art. 44g u.e.l.d.o., nie ma charakteru fakultatywnego, lecz obligatoryjny."). W sprawie niniejszej skarżący nie tylko nie wykazał interesu prawnego w uzyskaniu danych adresowych M. K., ale nawet nie uprawdopodobnił, że taka potrzeba istnieje. Pojęcie interesu prawnego zostało wielokrotnie i szczegółowo omówione w piśmiennictwie i orzecznictwie sądowym ( komentarze do kpa i ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przywoływane tam orzeczenia).Podstawą do legitymowania się interesem prawnym jest przepis prawa materialnego. Dla lepszego zrozumienia można wskazać, że podstawą wynikającą z przepisów prawa materialnego mogą być, przykładowo, przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakładające na rodziców obowiązki alimentacyjne względem małoletnich dzieci. W sytuacji zaniedbywania obowiązków alimentacyjnych dzieci mają interes prawny w uzyskaniu danych adresowych rodzica. Interes prawny, związany z realizowaniem w drodze procesu cywilnego roszczeń skierowanych wobec konkretnej osoby realizuje się wyłącznie w stosunku do takiej osoby. Skoro w postępowaniu wykazano, że w ewidencji ludności Miasta [...] figuruje więcej osób o imieniu i nazwisku M. K., to rzeczą skarżącego było takie sprecyzowanie wniosku, by umożliwić identyfikację osoby, której wniosek dotyczy. Jeśli pomimo wezwania skierowanego do skarżącego przez organ nie wskazał on żadnych informacji pozwalających na identyfikację osoby, której wniosek dotyczy, to uznać należy za trafny wniosek organu, że skarżący nie wykazał interesu prawnego w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Na koniec zauważyć należy, że w czasie postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji obowiązywały przepisy rozporządzeń Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dni: 18.11. 2002 roku i 30.04.2002 roku określające zarówno wzory formularza wniosku o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych jak i wysokość opłat za te czynności ( odpowiednio: Dz.U.2002.201.1702 i Dz.U.2002.62.564). Zgodnie z odnośnymi przepisami, wniosek należało złożyć na stosownym formularzu uzasadniając żądanie i wskazać: podstawę prawną upoważniającą do otrzymania danych lub uzasadnienie potrzeby żądania ich udostępnienia, informacje o osobie umożliwiające wyszukanie w zbiorze żądanych danych oraz - zakres żądanych danych o osobie wskazanej. Wniosek J. J. z dnia 26.11.2008 roku wymogom tym nie odpowiadał. Pomimo tego organ I instancji – Prezydent Miasta [...] podjął czynności celem ustalenia danych adresowych M. K. w bazie danych, co nie doprowadziło do ustalenia wnioskowanych danych ( dowód k – 5 akt adm.). Odnosząc się do zarzutów i wniosków podniesionych w uzupełnieniu do skargi wyjaśnić jeszcze należy, że wobec nie spełnienia przez J. J. podstawowych warunków wynikających z omówionych przepisów dotyczących udostępniania danych osobowych ( czyli – nie wskazania do kogo organ ma zwrócić się z zapytaniem o zgodę na udostępnienie danych i nie wykazaniu interesu prawnego w uzyskaniu danych adresowych M. K.) bezprzedmiotowe jest rozważanie, czy podanie jako dodatkowego argumentu odmownego przez organy - brak opłaty - jest zasadne. Mając powyższe na uwadze, a w szczególności - wobec nie wykazania przez J. J. w toku postępowania administracyjnego, że ma on interes prawny w uzyskaniu danych adresowych M. K., Sąd uznał, że podjęte w sprawie decyzje odpowiadają prawu i skargę J. J. oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. O kosztach orzeczono w myśl art. 250 tej ustawy.