III SA/Gd 229/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Felicja Kajut Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska ( spr. ) Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 7 grudnia 2011 r., nr[...]. Decyzją z dnia 7 grudnia 2011 r., wydaną na podstawie art. 104 k.p.a., art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt. 1 oraz art. 20 ust. 3 i art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( j.t. Dz. U. Nr 139 z 2006 r., poz.992 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku M. P. Prezydent Miasta [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności - matką wnioskującej H. P. W uzasadnieniu organ wskazał, że M. P. wnioskiem z dnia 22 listopada 2011 r. wystąpiła o przyznanie przedmiotowego świadczenia z uwagi na niepodejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką – H. P., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W oparciu o przepisy powołane w podstawie prawnej organ uznał, że wnioskującej nie przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, bowiem H. P. pozostaje w związku małżeńskim, a więc - obowiązek sprawowania opieki przez małżonka "wyprzedza" obowiązki wnioskodawczyni, córki. M. P. w odwołaniu od powyższej decyzji podała, że jest osobą zobowiązaną alimentacyjnie wobec niepełnosprawnej matki toteż czuje się odpowiedzialna za świadczenie jej opieki i pomocy, a ojciec pracuje, pozostaje jedynym żywicielem rodziny i nie może świadczyć niezbędnej pomocy opiekuńczo-usługowej swojej żonie. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 12 stycznia 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W podstawie prawnej wskazano, m. inn. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139 z 2006 r., poz.992 ze zm.). Organ odwoławczy stwierdził, że w oparciu o przedłożone dokumenty ustalono, iż p. H. P. ur. [...] r., orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 10 listopada 2011 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do 30 listopada 2012 r. ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. H. P. pozostaje w związku małżeńskim z A. P. od [...] r. Wnioskodawczyni jest studentką Wydziału Filozoficzno-Humanistycznego [...] w systemie stacjonarnym. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1/. matce lub ojcu; 2/.innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3/. opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ust.5 pkt. 2a w/ wym. przepisu, w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 października 2011 r., przewiduje natomiast, że wyżej wymienione świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W pierwszej kolejności świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności przysługuje osobie, która rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad tą osobą. Muszą być zatem spełnione dwie przesłanki - członek rodziny musi legitymować się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, natomiast osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi zrezygnować lub nie podejmować zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. W tej sprawie została spełniona tylko jedna przesłanka, bowiem matka wnioskodawczyni legitymuje się stosownym orzeczeniem. Nie została natomiast spełniona druga przesłanka - wnioskodawczyni jest studentką studiów stacjonarnych co wklucza przyjęcie, iż rezygnuje lub nie podejmuje pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zatem - mimo wadliwego uzasadnienia przez organ I instancji decyzji odmownej została ona utrzymana w mocy, bowiem organ odwoławczy uznał, że nie narusza ona prawa. Dodano, że decyzje w sprawie świadczeń pielęgnacyjnych mają charakter obligatoryjny, tzn. że w razie zaistnienia przesłanek z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ musi przyznać świadczenie. W skardze na opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca wskazała, że pracujący ojciec nie jest w stanie zapewnić dostatecznej opieki swojej małżonce, a nie może zrezygnować z pracy na rzecz opieki nad żoną, ponieważ rodzina pozostawałaby bez środków do życia. Skarżąca nie podejmowała zatrudnienia w związku z tym, że pełniła i pełni codziennie konieczną opiekę nad chorą mamą. Gdyby nie ten fakt, podjęłaby zatrudnienie np. na umowę zlecenia lub w niepełnym wymiarze czasu pracy, bowiem zajęcia na IV, czyli ostatnim semestrze studiów będą odbywać się trzy razy w tygodniu w następujących godzinach: w poniedziałek od 9 do 12 , we wtorek od 14 do 15 i w środę od 9 do 10.30 i od 15.30 do 17.Dojazd do uczelni zajmuje wnioskującej ok. 15 min. Do skargi dołączona została informacja o rozkładzie zajęć w semestrze letnim i zaświadczenie z Uczelni. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i dodając, że pisanie pracy magisterskiej, przygotowywanie się do jej obrony i uczestniczenie w zajęciach na uczelni uniemożliwiłyby skarżącej podjęcie zatrudnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą, w brzmieniu po nowelizacji z dnia 19 sierpnia 2011 r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, 2) (62ł innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) - dalej zwanym K.r.o. Stosownie do art. 128 K.r.o. obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 617 § 1 K.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). Zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W niniejszej sprawie pozostaje niesporne, że H. P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 10 listopada 2011 r. wydane do 30.11.2012 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] stanowi, że H. P. wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Najbliższa rodzina p. H. P. to mąż A. P. i córka M. P., wnioskodawczyni w tej sprawie. W świetle cytowanego art. 17 ust. 1a ustawy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej może nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że: mąż A. P., nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad żoną i - że córka M. nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Organy obu instancji ustalając stan faktyczny sprawy nie zbadały prawidłowo przesłanek wynikających z treści art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy. Po pierwsze organy obu instancji odmiennie przyjęły - jako wskazywany powód odmowy przyznania M. P. świadczenia: w pierwszej instancji - pozostawanie przez H. P. w związku małżeńskim, a w drugiej - że skarżąca nie wykazała, by miała możliwość podjęcia zatrudnienia kontynuując studia stacjonarne ( o pisaniu pracy magisterskiej i przygotowywaniu się do jej obrony mówi się dopiero w odpowiedzi na skargę). Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie określają, w jakich przypadkach należy przyjąć, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie jest w stanie tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Niewątpliwe jest, że przez niemożność sprawowania opieki należy rozumieć okoliczności o charakterze obiektywnym, np. stan zdrowia uniemożliwiający sprawowanie opieki. Jednakże przepis art. 17 ust. 1a ustawy nie wyklucza jako przeszkody w sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną pozostawania w zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, a tym samym umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, pod warunkiem, że osoby te faktycznie świadczą osobistą opiekę w takim zakresie, który uniemożliwia im podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Bk 604/11, baza LEX nr 1095646, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 1048/10, baza LEX nr 852469). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 grudnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 931/10 (dostępny na stronie internetowej www.cbois.nsa.gov.pl), zgodnie z którym, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z powodu jakichkolwiek okoliczności, a więc nie tylko z powodu jej stanu zdrowia, "nie jest w stanie sprawować opieki", pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować opiekę, nie mogą zostać pozbawieni możliwości uzyskania świadczenia, które uzyskaliby gdyby innych członków rodziny nie było. Inna interpretacja - zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - pozostawałaby w sprzeczności z przepisami Konstytucji RP, które doprowadziły do wydania orzeczeń w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego przez Trybunał Konstytucyjny, w szczególności wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07, postanowienia z dnia 1 czerwca 2010 r., P 38/09 czy też postanowienia sygnalizacyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. S 1/10. Uwzględniając powyższe rozważania należało stwierdzić, iż przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wyklucza jako przeszkody w sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną pozostawania w zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, a tym samym umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, oczywiście pod warunkiem, że osoby te faktycznie świadczą osobistą opiekę w takim zakresie, który uniemożliwia im podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W sprawie niniejszej, ponieważ organ I instancji niezasadnie przyjął, że córka, wobec pozostawania matki w związku małżeńskim, nie spełnia koniecznej przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie poczynił żadnych starań w celu ustalenia, czy M. P. nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów: decyzja organu I instancji z naruszeniem prawa materialnego polegającym na błędnej interpretacji art. 17 ust. 1a ustawy, a ponadto decyzje obu instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przed wydaniem decyzji organy nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Przede wszystkim nie ustaliły stanu faktycznego pod kątem szeroko rozumianej sytuacji rodziny H. P. i wnioskującej o świadczenie M. P., poprzestając jedynie na stwierdzeniu, iż nie spełnia ona przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowanie opieki nad chorą matką. Organ II instancji nie wskazał, na jakich dowodach oparł swoją kategoryczną ocenę, cyt.: " odwołująca się jest studentką studiów stacjonarnych co wyklucza możliwość przyjęcia, iż rezygnuje lub nie podejmuje pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką", przy czym zaraz w następnym zdaniu organ przyznaje, że w sytuacji, gdy spełnione są wszystkie warunki z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie musi być przyznane. Okoliczność spełnienia wszystkich warunków z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga zatem ustalenia jej na podstawie dowodów, nie zaś - dowolnie czy arbitralnie, jak stało się w niniejszej sprawie. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą zobowiązane do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem zaprezentowanej powyżej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.