III SA/Gd 236/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.), WSA Alina Dominiak, Protokolant Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. P. na decyzję Wojewody z dnia 9 marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty z dnia 22 stycznia 2004 r. nr [...]. Wojewoda decyzją z dnia 9 marca 2004 r. utrzymał mocy decyzję Starosty z dnia 22 stycznia 2004 r., mocą której odmówiono przyznania J. P. zasiłku przedemerytalnego z dniem 19 listopada 2003 r. Organ odwoławczy wskazał, że w dniu 2 sierpnia 2001 r. J. P. został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych. Jednocześnie wystąpił on z wnioskiem o zasiłek przedemerytalny, dokumentując wynoszący powyżej 30 lat okres uprawniający do zasiłku, w tym krótszy niż 15 lat okres wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. W 2003 r. J. P. przedstawił oświadczenia dwóch osób potwierdzające, że okres zatrudnienia w [...] Zakład Produkcyjno-Usługowy w N. od dnia 1 września 1982 r. do dnia 30 września 1987 r. należy traktować jako okres wykonywania pracy w warunkach szczególnych wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa do zasiłku przedemerytalnego. Starosta decyzją z dnia 19 listopada 2003 r. odmówił przyznania stronie prawa do zasiłku przedemerytalnego w związku z niezaliczeniem do okresu wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze pracy w [...]. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda uchylił decyzję organu I instancji i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia celem przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego na okoliczność charakteru wykonywania pracy w wymienionej Spółdzielni. Po przeprowadzeniu takiego postępowania organ I instancji wydał nową decyzję z dnia 22 stycznia 2004 r., którą odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia. Podstawą takiego rozstrzygnięcia ponownie było nie uznanie pracy w [...] jako pracy w szczególnych warunkach, ponieważ strona wykonywała pracę jako członek Spółdzielni, a nie jako osoba mająca status pracownika. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji podkreślił, że zgodnie z art. 37j ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tj: Dz. U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2001 r. zasiłek przedemerytalny przysługuje osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli: 1) posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn, lub 2) posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 25 lat dla kobiet i 30 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Natomiast art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz ustawy o oświacie (Dz. U. Nr 6 poz. 65) stwierdza, że prawo do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego na zasadach określonych w przepisach ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2001 r. przysługuje bezrobotnym, którzy do dnia 12 stycznia 2002 r. spełnili warunki do ich nabycia. Stosownie zaś do postanowień art. 32 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.): 1) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia; 2) wiek emerytalny, o którym mowa w ust.!, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Z kolei dotychczasowe przepisy, o których mowa wyżej zawarte są w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz.43 ze zm.). Zgodnie z § 1 ust. 1 tego rozporządzenia stosuje się je tylko do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, zwanych dalej "wykazami" Zaś okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy (§ 2 ust. 1). Art. 2 Kodeksu pracy stanowi, iż pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Organ odwoławczy uznał, że z dokumentów zebranych w aktach sprawy bezsprzecznie wynika, że w okresie pracy w [...], J.P. był członkiem Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w R. Organ oparł się na deklaracji przystąpienia na członka tej Spółdzielni przyjętą uchwałą walnego zebrania przedstawicieli z dnia 19 marca 1983 r. Mocą tej uchwały wymieniony stał się członkiem Spółdzielni i wpisany został do rejestru pod nr 37 i zgodnie z art. 155 § l Prawa spółdzielczego miał prawo i obowiązek pracować w Spółdzielni w rozmiarze ustalonym corocznie przez walne zgromadzenie, stosownie do potrzeb wynikających z planu działalności gospodarczej Spółdzielni. Nie był zatem pracownikiem Spółdzielni, gdyż nie łączył go z nią, stosunek pracy, powołania, wyboru, mianowania. Nie łączyła go z nią również spółdzielcza umowa o pracę, która stosownie do delegacji zawartej wart. 77 § 2 kodeksu pracy reguluje ustawa-Prawo spółdzielcze. Zgodnie z postanowieniami tego prawa stosunek taki łączy tylko członka spółdzielni pracy, a nie rolniczej spółdzielni produkcyjnej, o czym stanowi art. 182 Prawa spółdzielczego. J. P. wykonywał pracę w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w R. tylko w ramach łączącego go z tą Spółdzielnią stosunku członkostwa. Takie ustalenia potwierdzają również dwaj wskazani przez stronę świadkowie. Organ II instancji stwierdził, iż skoro strona była członkiem tej Spółdzielni to jej praca nie może być uznana za pracę w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze, gdyż wyżej wskazane przepisy normujące taki charakter pracy odnoszą się tylko do pracowników. Wykładnia językowa tych przepisów, jak również warunki wykonywania pracy w takim charakterze uniemożliwiają stosowanie ich do osób nie będących pracownikami w rozumieniu kodeksu pracy. Organ odwoławczy uznał, że zgodnie z przytoczonymi regulacjami okres pracy w [...] nie może być uznany za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Za taka pracę nie może być uznany również okres pracy od 1 października 1987r. do 6 marca 1992 r. w RSP "[...]" w N., gdyż w tym czasie J. P. był również członkiem tej Spółdzielni, co potwierdza sposób wynagradzania za pracę w postaci dniówek obrachunkowych wskazany w wypełnionym druku świadectwa pracy z dnia 30 marca 1992r., jak i pismo z dnia 10 października 2001 r. Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego "[...]" Sp. z o.o. w N., będącego w posiadaniu akt osobowych strony za ten okres. Natomiast za pracę w warunkach szczególnych zostały uznane stronie okresy zatrudnienia: - od 14.05.1973 r. do 22.04.1974 r. oraz od 3.05.1976 r. do 31.07.1978 r. w [...] Zakładach Farmaceutycznych "[...]", - od 1.12.1992 r. do 31.05.2001 r. w Firmie "[...] ". - od 1.08.1978 r. do 31.12.1978 r. w RSP [...] w charakterze pracownika najemnego. Powyższe okresy nie dają jednak wymaganych przez art.37j ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu co najmniej 15 lat. W związku z tym J. P. nie może nabyć prawa do zasiłku przedemerytalnego. Strona nie spełnia również wymogów art. 37j ust. 1 pkt 1 ustawy, gdyż nie wylegitymowała się co najmniej 35-letnim okresem uprawniającym do zasiłku. Organ odwoławczy stwierdził, że bez znaczenia prawnego są pozostałe okoliczności sprawy podnoszone przez stronę takie jak niemożliwość znalezienia pracy, wiek, czy zły stan zdrowia, ponieważ nie są ustawowymi przesłankami dla przyznania zasiłku przedemerytalnego. Ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie przewiduje również możliwości przyznania prawa do tego zasiłku z uwagi na szczególne okoliczności sprawy. Ponadto organ stwierdził, że strona w związku z istnieniem okoliczności wskazanych w odwołaniu może na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wystąpić do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. P. stwierdził, że według jego wyliczeń posiada staż pracy upoważniający do uzyskania omawianego świadczenia. Jego zdaniem organ bezpodstawnie nie uznał pracy w okresie od dnia 1 września 1982 r. do dnia 6 marca 1992 r. w RSP jako pracy w szczególnych warunkach. W 2002 r. uległ wypadkowi i wystąpił o przyznanie renty. Sprawa renty została oddalona przez sąd powszechny, który stwierdził, że posiada staż pracy uprawniający go do uzyskania zasiłku przedemerytalnego i powinien wystąpić w tej sprawie do właściwego PUP. Obecnie jest w bardzo trudnej sytuacji życiowej, ponieważ nie może znaleźć zatrudnienia. Ponadto ZUS i PUP, jednocześnie odmawiają mu prawa do renty i zasiłku przedemerytalnego. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podkreślił jednocześnie, że jak wskazuje wyrok NSA z dnia 31 lipca 2002 r. II SA 3895/01, stosowanie art. 37j ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu należy wiązać ze stosunkiem pracy. Natomiast Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który pouczał skarżącego jest nieuprawniony do rozstrzygania spraw zasiłku przedemerytalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 37j ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56 ze zm.) zasiłek przedemerytalny przysługuje mężczyźnie spełniającemu określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, który posiada co najmniej 30 letni staż pracy i w tym co najmniej przez 15 lat wykonywał prace uznane w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Z treści niniejszego przepisu wynika, że ustawodawca określając przesłanki nabycia uprawnień do zasiłku przedemerytalnego położył nacisk przede wszystkim na charakter wykonywanej pracy. Chodzi w tym przypadku o wykonywanie, przez osobę ubiegająca się przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego, prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wobec tego dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie ma kwestia czy bezrobotny wykonywał prace uznane we wskazanych przepisach za pracę W szczególnych warunkach. Natomiast bez znaczenia pozostaje zakres obowiązywania w ogóle rozporządzenia Rady Ministrów dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zakres obowiązywania niniejszego rozporządzenia ma znaczenie w sprawach emerytalno-rentowych, jednakże jest to materia uregulowana inną ustawą, służącą innym celom. Natomiast inny jest cel ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, stąd odesłanie zawarte w art. 37j ust. 2 pkt 2 niniejszej ustawy do przepisów emerytalno - rentowych oznacza, że badaniu podlega jedynie czy bezrobotny wykonywał prace uznane w tych przepisach za pracę w szczególnych warunkach, a nie w ramach jakiego stosunku prawnego prace tego typu były wykonywane. Należy zwrócić uwagę, iż przepis art. 37j ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu mówi o wykonywaniu prac. Pojęcie to jest pojęciem szerokim i nie odnosi się tylko do świadczenia pracy w ramach stosunków prawnopracowniczych, o których mowa wart. 2 Kodeksu pracy. Wykonywać pracę bowiem można w ramach różnych stosunków prawnych nie tylko na podstawie umowy o pracę, jej źródłem mogą być stosunki cywilnoprawne łączące strony. Zgodnie z oświadczeniami znajdującymi się w aktach spraw, podpisanymi przez D. Ś. i R. P. J. P. pracował w Zakładzie Produkcyjno Usługowym w N. należącym do RSP [...] w okresie od dnia 1 września 1982 r. do dnia 30 września 1987 r. na stanowisku ślusarza-spawacza. Wskazane osoby potwierdziły te okoliczności przed organem administracyjnym w dniu 16 stycznia 2003 r. i dodały, że skarżący będąc członkiem Spółdzielni pracował na cały etat. Wobec powyższego należy stwierdzić, iż organy administracji niezasadnie odmówiły uznania pracy skarżącego w RSP [...], jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Do prac uznanych za wykonywane w szczególnych warunkach w wykazie A dziale XIV pkt 12 cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. wyszczególnione są prace przy spawaniu. Jak wynika z akt administracyjnych okolicznością bezsporną było, że skarżący wykonywał ten właśnie rodzaj prac. Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Jednocześnie Sąd nie określił w wyroku czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa prowadzi do wniosku, że art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odnosi się do aktów lub czynności, które podlegają wykonaniu. Ratio legis niniejszego przepisu wskazuje, iż jego stosowanie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd. W niniejszej sprawie decyzja odmawiająca przyznania świadczenia w postaci zasiłku przedemerytalnego nie podlega wykonaniu, gdyż nie przyznaje ani nie pozbawia żadnego prawa, a zatem brak podstaw, aby odnosić się do kwestii jej wykonalności do czasu uprawomocnienia się wyroku.